|

نفرت، خشم و جنایت

مریم رامشت . روانشناس

خشونت عکس‌العمل غیرمنطقی و غیرعقلانی فرد در برابر کسی یا شرایطی است که به تحلیل رفتن کنترل فرد منجر می‌شود، محاسبه‌گری او از بین می‌رود و فرد از لحاظ عاطفی دست به رفتارهای پرخاشگرانه می‌زند. خشونت بیشتر پدیده‌ای روانشناختی است و اوج این رفتار در اعمال مجرمانه و بزهکارانه نمود پیدا می‌کند. قتل رفتار خشونت‌باری است که براساس شرایط تحقق و نوع آن درجه این خشونت و دلایل بروز آن متفاوت است. در همین رابطه لازم است یادآور شویم که به لحاظ روانشناختی انسان دارای دو بعد نفرت و عشق است. اگر فرد در شرایط مناسب اجتماعی قرار داشته باشد اجتماعی و جامعه‌پذیر خواهد شد و در حالت عادی روابط اجتماعی او با دیگران براساس عشق است اما اگر فرد از جامعه‌پذیری مناسب برخوردار نباشد در روابط خود از نفرت استفاده می‌کند. قتل بالاترین شدت نفرت است که البته این خشم و نفرت به دلایل روانی و اجتماعی به سطحی می‌رسد که فرد از ابعاد انسانی خود دور می‌شود و حتی بعد از قتل نیز رفتار خشونت‌آمیز خود را با آسیب‌رساندن به جنازه به شکل نفرت‌آمیزی نشان می‌دهد. در گذشته زمینه‌های فراوانی برای اینکه افراد از نفرت استفاده کنند وجود داشت. ریشه اتفاقاتی مانند نسل‌کشی و جنگ‌هایی که در تاریخ رخ داده نیز غریزه نفرت است که بخشی از وجود انسان‌هاست و امروزه این نفرت و خشونت در لایه‌های درونی انسان‌ها با بیماری‌های روانی خاص و محرومیت‌های فردی و اجتماعی به‌شدت بروز می‌کند. البته باید توجه کنیم که قتل‌های خشونت‌بار و اعمال نفرت بر متوفی ناشی از اختلالات خاصی است و از جمله قتل‌هایی هستند که به‌واسطه اختلالات هذیانی به‌وقوع می‌پیوندند که با منطق قابل اصلاح نیستند. از جمله اختلالات هذیانی، نوعی حسادت است. در این اختلال فرد همواره به اطرافیان خود مشکوک است و گمان می‌کند به او خیانت شده و درصدد انتقام است. گاه درجه این اختلال در حدی است که حتی مرگ را برای فرد کافی نمی‌داند و رفتارهای خشونت‌بار خود را همانند مثله‌کردن، با اسید سوزاندن و... بعد از قتل ادامه می‌دهد. اختلال دیگری که موجب سوءظن و بدبینی و قتل‌های فجیع می‌شود، اختلال شخصیت پارانویید است. این اختلال شخصیت باعث می‌شود فرد بی‌دلیل نسبت به سایرین احساس نا‌امنی کند. اگر این باور بدبینانه نسبت به اطرافیان شکل بگیرد می‌تواند مقدمات قتل و جنایت را فراهم کند و معمولا قتل‌های فجیع توسط این افراد بیشتر تحقق می‌یابد. از سوی دیگر افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی نیز از جمله افرادی هستند که از یک‌سو تحمل تنهایی را ندارند و از سوی دیگر نمی‌توانند کسی را به‌مدت طولانی در کنار خود تحمل کنند به‌این‌ترتیب زمینه بروز رفتار خشن را فراهم می‌آورند. سرخوردگی و ناکامی نیز از عوامل موثر در قتل‌های فجیع محسوب می‌شود. معمولا این دسته از افراد در مناطق محروم و در حاشیه شهرها زندگی می‌کنند و از امکانات تحصیلی، بهداشتی و رفاهی بسیار پایین برخوردار هستند و خانواده‌های به‌هم‌ریخته و ناسازگار دارند. این افراد به دلیل محرومیت‌های مداوم نسبت به محیط و اطرافیان خود به‌شدت خشم مخربی دارند که ما نمود رفتارهای اینچنینی را در قتل‌های سریالی که به نام شخصی با عنوان بیجه در اطراف تهران اتفاق افتاد یا قتل‌های سریالی در کرج و مشهد مشاهده کرده‌ایم. همچنین مصرف داروهای محرک، داشتن سوءمصرف مواد و استفاده از مواد روانگردان صنعتی نیز در این بین تاثیر بسیاری دارد و می‌تواند توهم شنیداری و دیداری در فرد ایجاد کند و فرد براساس آن مرتکب قتل می‌شود و حتی خشونت را بعد از قتل نیز ادامه می‌دهد. معمولا قتل‌های فجیع از جمله رفتارهایی است که احساسات اجتماعی را به‌شدت تحریک می‌کند و مجازات این افراد به سرعت انجام می‌شود، اما بحث‌های تحلیلی و روانشناختی این ماجراها خیلی مورد توجه قرار نمی‌گیرد. از جمله عوامل موثر در پیشگیری از چنین قتل‌هایی شناخت دلایل بروز آن و شناسایی افراد در معرض خطر یا قاتلان آینده است. توجه به افراد مبتلا به اختلالات روانی، درمان دارویی و روانشناختی این افراد و همچنین توجه به افراد معتاد به مواد روانگردان و محروم بسیار اهمیت دارد. پیشگیری از چنین قتل‌هایی نیازمند تعامل گسترده افراد جامعه و نهادهای متولی رفاه روانی و اجتماعی است. آموزش خانواده و کمک به افراد و خانواده‌هایی که چنین اشخاصی را در کنار خود دارند، گسترش آموزش مهارت‌های ذهنی و توانایی کنترل خشم و استرس و توانایی حل مساله و تصمیم‌گیری نیز بسیار اهمیت دارد. همچنین تحت درمان قرار دادن افراد بیمار و حمایت اقتصادی و اجتماعی از آنان بسیار مهم است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.