|

نگاهی به روابط اقتصادی هند و عراق

چرخش «خورشید» به سمت بغداد

­ شرق، محمد آزاد: وزیر خارجه هند، سلمان خورشید، بازدیدی دوروزه از عراق دارد. به گزارش «تایمز» هندوستان، افزایش واردات نفت از عراق مهم‌ترین مساله‌ای است که در دستور کار ملاقات مقام‌های دو کشور قرار دارد. آقای خورشید اولین مقام بلندپایه هندی است که طی 23سال گذشته، از عراق دیدار می‌کند. پیش از جنگ خلیج‌فارس، عراق یکی از بازارهای بزرگ هند بود. با وقوع جنگ سطح مناسبات اقتصادی دو کشور به‌شدت کاهش یافت. هند با تحریم عراق نیز مخالف بود و با اجرایی‌شدن برنامه «نفت در برابر غذای سازمان ملل» سطح مناسبات باز هم کمتر شد. اما از سال 1999 دو کشور روابط خود را ارتقا دادند؛ عراق در سال 1998، از انجام آزمایش‌های هسته‌ای هند که منجر به صدور قطعنامه 1172 شورای امنیت سازمان ملل شد، حمایت کرد. سال 2005 و در ماجرای رسوایی «برنامه نفت در برابر غذا»، روشن شد وزیر خارجه وقت هندوستان، «نتوار سینگ» در فروش نفت با رژیم بعث همکاری داشته و واسطه فروش غیرقانونی نفت عراق به شرکتی سوییسی به نام «منسفیلد‌ای.جی» بوده است. پس از حمله آمریکا و سقوط صدام، سطح روابط دو کشور به شکل مستمر افزایش یافته است و دو کشور در زمینه‌های مختلف با یکدیگر همکاری می‌کنند. به‌عنوان نمونه، شرکت نفت هند (آی.او.سی)، برای مدیران صنعت نفت عراق خدمات آموزشی فراهم می‌کند. بر اساس آمار دولت هند، در دوره پس از صدام، تاکنون بیش از 220 مدیر صنعت نفت عراق در هند آموزش دیده‌اند. هند به عراق خدمات درمانی نیز ارایه می‌دهد؛ به‌طور متوسط روزانه بیش از 60 عراقی برای درمان به هند سفر می‌کنند. دانشگاه‌های هند هم در میان عراقی‌ها بی‌طرفدار نیست. بسیاری از خانواده‌های عراقی، نظر به هزینه پایین تحصیل و کیفیت مناسب آموزش‌عالی در هندوستان، فرزندان خود را به دانشگاه‌های شبه‌قاره می‌فرستند. کارشناسان امور هند می‌گویند عراق، حداقل از چهاردهه پیش تا امروز، معتمدترین شریک هندوستان در منطقه بوده است. اکنون با به‌وجود آمدن شرایط جدید دوران پس از صدام و دیگر مسایل منطقه، هند بیش از پیش در پی جلب بازار، انرژی و سرمایه عراق است. اقتصاد رو به توسعه هند به انرژی امن نیاز دارد. برنامه هندوستان تثبیت رشد اقتصادی هشت‌درصد در سال است. عراق با ذخایر ثابت‌شده 143میلیاردبشکه‌ای، در میان بزرگ‌ترین کشورهای نفتی جهان است. عربستان و عراق و ایران بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت به عراق هستند. پس از وضع تحریم‌های یکجانبه ایالات متحده و اتحادیه اروپا علیه ایران، هندوستان به‌طور مستمر واردات نفت خود از ایران را کاهش داده است. دولت ایالات متحده ماه گذشته اقدامات دولت هند برای رعایت تحریم‌ها علیه ایران را ستود و بار دیگر معافیت هند از تحریم کامل نفت ایران را تمدید کرد. هند از زمان آغاز تحریم‌های ایران، واردات نفت خود از ایران را قریب 50درصد کاهش داده است. در ماه جاری مقام‌های هندی اعلام کردند به‌دنبال جایگزینی واردات نفت ایران با عراق هستند. هم‌اکنون نیز هند پس از آمریکا بزرگ‌ترین مشتری نفت عراق است؛ در سال 2012، 19درصد کل تولید نفت عراق به پالایشگاه‌های هند رفت. تا پیش از آن ایران دومین صادرکننده بزرگ نفت به هندوستان بود. اکنون عراق دومین صادرکننده بزرگ نفت به هند است. منابع دولتی هند می‌گویند یک مقام بلندپایه عراقی پیشنهاد کرده فروش نفت به هندوستان تا 30درصد کل تولید بالا رود. «ریلاینس»، بزرگ‌ترین پالایشگاه خصوصی هند به‌همراه شش کمپانی دیگر هم‌اکنون در حال انجام طرح توسعه میدان عظیم نصیریه هستند. غیر از واردات نفت، هندوستان در پی جلب سرمایه‌های کشورهای نفت‌خیز منطقه نیز هست. عراق با افزایش مستمر تولید نفت به‌زودی با سرریز دلارهای نفتی، قابلیت سرمایه‌گذاری وسیع خارج از مرزها را خواهد داشت. بازار کار عراق، دیگر جاذبه اقتصادی این کشور برای هندوستان است. پس از حمله آمریکا به عراق بسیاری از هندی‌ها به عراق مهاجرت کردند و بسیاری برای کار به پایگاه‌های نظامی آمریکا رفتند. پس از خروج نیروهای آمریکایی، بسیاری از کارگران به اقلیم کردستان رفتند، که شرایط کار و آب‌وهوای مساعدتری دارد. نمودار شمار مهاجران کاری هند به عراق همچنان صعودی است. مساله مشکلات ویزای کار یکی دیگر از مسایل دیدار آقای خورشید است. هندوستان از نقش خود در بازسازی عراق پس از جنگ چندان راضی نیست و کارشناسان اقتصادی آن همواره خواهان افزایش نقش کشور در بازار گسترده بازسازی پس از جنگ هستند. برآوردها حاکی از آن است که بازار بازسازی پس از جنگ غیر از بخش نفت، هم‌اکنون بازاری است 300میلیارددلاری. سطح مناسبات دو کشور در یک دهه نشان از آن دارد که هندوستان آرام و مستمر نقش خود در عراق را افزایش داده است. هند در تحریم عراق موضعی محتاطانه داشت؛ با حمله به عراق مخالفت لفظی کرد و از هفته دوم به آن پیوست. در فاز اول بازسازی عراق چندان مشارکتی نداشت اما کم‌کم سطح مناسبات را افزایش داد و حالا در پی تقویت و استحکام آن است. سفر آقای خورشید، بلندپایه‌ترین مقام هندی که در 23سال گذشته از عراق دیدار کرده است، می‌تواند نقطه آغاز تحول در روابط دو کشور باشد. فرصت‌های فراوان همکاری اقتصادی در زمینه‌های مختلف بهداشتی، آموزشی، انرژی، ساخت‌وساز و نیز نگاه به دیگر اتفاقات منطقه، اهمیت سفر وزیر خارجه هند به عراق را قابل فهم می‌کند. هندوستان هفته آینده میزبان گفت‌وگوهای راهبردی با ایالات متحده در سطح وزرای خارجه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.