|

بزرگداشتي براي کامبيز درم‌بخش کاريکاتوريست و کارتونیست معاصر

آبروي کاريکاتور ايران...

پژمان موسوي Pejman. <a href="/cdn-cgi/l/email-protection" class="__cf_email__" data-cfemail="b5d8dac0c6d4c3dcf5d2d8d4dcd99bd6dad8">[email protected]</a>

اغراق نيست اگر کامبيز درم‌بخش را آبروي کاريکاتور ايران بدانيم؛ فرهيخته‌اي فروتن که حداقل 60 سال است به‌طور حرفه‌اي و تخصصي، نقاشي مي‌کشد، کارتون و کاريکاتور کار مي‌کند، فيلم کوتاه و انيميشن مي‌سازد و مهم‌تر از اينها «هنر» را زندگي‌ مي‌کند. خيلي سال پيش از آنکه هنوز کارتون و کاريکاتور بخشي جدايي‌ناپذير از روزنامه‌ها و مجلات ما شود، درم‌بخش در نشريات معتبر و صاحب‌نام آن روزگار کار مي‌کرد و کارتون‌ها و کاريکاتورهايش را در آنها به دست چاپ مي‌سپرد. آنقدر از کودکي انگيزه و ذوق براي هنر داشت که در سال‌هاي نوجواني و جواني، زماني که کاري را براي چاپ به يک مجله مي‌داد و برق چشمان مدير آن مجله را از شاهکار اين نوجوان مي‌ديد، تعجب نکند زيرا خود او که مي‌دانست آن همه ذوق و انگيزه و تلاش بالاخره روزي بايد به‌بار بنشيند و جواب دهد. اينگونه بود که جوان پرشور آن روزگار، بي‌آنکه غره شده و تنها به «برداشت» فکر کند، همواره هم مي‌آموخت و هم مي‌کشيد. سال‌هاي سفر به آلمان هم براي او تجربه‌اي‌گرانسنگ در آموختن بود به‌نحوي که پس از بازگشت از سفر به آلمان به‌نوعي «ديد» و «نگاه» او به هنر کاريکاتور اساسا با پيش از آن قابل مقايسه نبود. درم‌بخش جوان که در سال‌هاي دهه 40 و 50 کارهايش در مهم‌ترين مجلات و روزنامه‌هاي آن زمان چون توفيق و آيندگان چاپ مي‌شد، پس از انقلاب يک‌چندي را ترجيح داد در وطن مادري همسرش اقامت گزيند و اين‌بار کارهايش را براي چاپ به نشريات معتبري چون نيويورک‌تايمز، اشپيگل و نبل اشپالتر بسپارد. سال‌هاي دور از خانه و سال‌هاي اخير اقامت در تهران براي درم‌بخش سال‌هاي پرباري بوده است؛ چندين و چند نمايشگاه در کشورهاي مختلف جهان برگزار کرده و بسياري از آثارش به موزه‌هاي معتبر جهان چون موزه هنرهاي معاصر تهران، موزه کاريکاتور بازل در سوييس، موزه کاريکاتور گابروو در بلغارستان، موزه هيروشيما در ژاپن، موزه ضدجنگ يوگسلاوي، موزه کاريکاتور اسلامبول در ترکيه، موزه کاريکاتور ورشو در لهستان و مجموعه شهرداري شهر فرانکفورت آلمان راه پيدا کرده است. او همچنين بسياري از جوايز معتبر جهاني را نيز تاکنون از آن خود کرده است و کتاب‌هايي چند همچون بدون شرح، دفتر خاطرات فرشته‌ها، کتاب کامبيز، کتاب‌هاي مشترک طنزانديشان امروز ايران، طنزانديشان امروز ايران در خارج از کشور، ميازار موري که دانه‌کش است، المپيک خنده، سمفوني خطوط و اگر داوينچي مرا ديده بود را نيز به رشته تحرير در آورده است. شايد باورش سخت باشد اما او هم‌اينک و با وجود هفتادواندي سال سن، چونان جواني که رويايي پرشور در سر دارد، کار مي‌کند و طرح مي‌کشد؛ نمايشگاه برگزار مي‌کند و کتاب بيرون مي‌دهد؛ تو گويي اين مرد خستگي‌ناپذير است و قصد لختي آسايش و «در کنار بودن» را ندارد. البته که ندارد زيرا براي او کارتون و کاريکاتور و در يک کلام هنر، نه بخشي جدايي‌ناپذير از زندگي، که خود زندگي است، هنر براي او به‌مثابه روح براي جسم است و بي‌آن روح پرشور، جسم اساسا چيزي جز يک «زيست» روزمره را تجربه نمي‌کند. براي او اما که همواره «زندگي» و نه «زيست» کرده است، هنر عين زندگي است و زندگي عين هنر. همچنين هنر براي او نه يک امر فرازميني و ذهني، که راهي براي بيان و فرياد دغدغه‌ها و آرزوهاي اوست: دغدغه‌هايي که همواره و در همه حال، يک زندگي بهتر و «فرهنگي» تر براي مردمانش را هدف قرار داده است. در نگاه او ريشه کاريکاتور، اعتراض است، يک اعتراض مصور. اعتراض به «وضع موجود» و طلب يک وضع مطلوب. آرزوي او يک زندگي بهتر و بي‌دغدغه‌تر براي مردماني است که او آنها را دوست دارد و زندگي‌اش را در مسير دغدغه‌ها و آرزوهاي آنها سامان داده است. اگر هم کاري مي‌کشد، بي‌شک نه در راستاي تئوري هنر براي هنر و نه براي خالي نبودن عريضه، که براي نوعي اعتراض و کاستن از دردها و آلام بشري است که به انجام اين کار مبادرت مي‌کند؛ کاريکاتورها و کارتون‌هاي او را نگاه کنيد، منظورم را متوجه مي‌شويد... ريشه اصلي کاريکاتور، نوعي اعتراض است، يک اعتراض مصور. حال اين اعتراض هم مي‌تواند به نحو خنده‌داري نشان داده شود يا با داد و فرياد و تلخي. لزوما، هميشه اعتراض در کاريکاتور به نحو خنده‌داري اتفاق نمي‌افتد بلکه مي‌تواند تلخ هم باشد. طنز سياه، بخشي از واقعيات هر جامعه‌اي است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.