|

اهمیت اقتصادی «ادبیات عامه‌پسند»

کاوه میرعباسی

در سال‌های دهه 30 و به این دلیل که سریال‌های تلویزیونی به آن صورت وجود نداشتند، پاورقی‌ها نقش سریال‌ها را برعهده داشتند و مخاطبان زیادی را جذب خود می‌کردند. مثلا پاورقی‌های حسینقلی مستعان، ازجمله «آفت»، چندین‌سال مخاطبان زیادی را تشنه خود نگه می‌داشتند. در سال‌های بعد از آن هم پاورقی‌های ر. اعتمادی مخاطبان زیادی به خود جذب کردند. به‌طور کلی شاخص‌های این ادبیات را می‌توان کسانی مثل ارونقی کرمانی، حسینقلی مستعان و ر. «اعتمادی» دانست که هریک در دوره‌ای، مخاطبان زیادی داشتند. بعدها بسیاری از این پاورقی به صورت کتاب منتشر شدند و برخی از آنها هنوز هم در کتابفروشی‌ها به فروش می‌رسند. مثل «مستان» و «راحله» یا برخی کتاب‌های ر. اعتمادی مثل «کفش‌های غمگین عشق» و «عالیجناب عشق». اما به‌مرور پاورقی‌ها جذابیت خود را از دست دادند هرچند همین امروز هم ادبیات عامه‌پسند، جایگاهی جدی در عرصه نشر کتاب دارند. من شخصا پیگیر ادبیات عامه‌پسند هستم و تقریبا می‌توانم بگویم که هر رمانی که از چاپ دهم گذشته باشد را خوانده‌ام. اما از کتاب‌های فهیمه رحیمی فقط دو کتاب «اتوبوس» و «بانوی جنگل» را خوانده‌ام. رحیمی در دهه 70 مطرح بود و در جریان ادبیات عامه‌پسند دهه 80 دیگر به آن صورت مطرح نیست. شاخص‌ترین چهره ادبیات عامه‌پسند در این سال‌ها م. مودب‌پور است. ازجمله آثار مطرح ادبیات عامه‌پسند در دهه 80 می‌توان به این عناوین اشاره کرد: «دالان بهشت» نازی صفوی و شش ‌اثر مودب‌پور یعنی «یاسمن»، «پریچهر»، «شیرین»، «یلدا»، «گندم» و «رکسانا». من فکر می‌کنم این شش‌رمان مودب‌پور روی هم حدود یک‌میلیون نسخه فروش داشته‌اند و شاید بتوان او را پرخواننده‌ترین نویسنده این سال‌ها دانست. اما در میان تمام نویسندگان عامه‌پسند، مودب‌پور به دو دلیل، نویسنده مهم‌تری است. یکی آنکه موفقیت او به یک یا دو کتاب محدود نیست و دیگر آنکه نثر آثار او هم نثر شسته‌رفته‌تری است. در حالی که از ویژگی‌های غالب نویسندگان این ادبیات، نثر مهجور آنهاست. به عبارتی بسیاری از نویسندگان این نوع ادبیات، حتی نویسنده صنعتگر هم نیستند. نویسنده صنعتگر کسی است که داستان‌نوشتن بلد است اما داستانش فاقد نثر است. 80درصد رمان‌هایی که در ژانر عامه‌پسند منتشر می‌شوند حتی نویسنده صنعتگر هم نیستند و نثرشان بیشتر شبیه نثر انشاهای دبیرستانی است. این نویسندگان، این تصور را دارند که ادبی‌نوشتن به معنای اثر درخشان‌نوشتن است. اگر آثار این نویسندگان را بررسی کنیم، می‌بینیم که مثلا به‌جای فعل «شد» از «گردید» استفاده شده است تا مثلا نثر ادبی به وجود ‌آید. با این حساب باید اهمیت این آثار را تنها فروش بالای آنها و بعد اقتصادیشان دانست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.