|

زنده‌باد جوان‌ها

احمد شیرزاد

نسل دانشجوهای هفتادوهشتی تا یکی، دو سال بعد از آن در فضای بحث‌های دانشجویی اغلب موضع سرد و مایوسی داشتند. معمولا اعمال محدودیت‌ها، دوره‌ای از مواضع رادیکال و انزواطلبانه به‌دنبال دارد، که در آن فعالان سیاسی رغبتی برای تحرک سیاسی ندارند و چشم به تحولات بنیادی می‌دوزند که جز از طریق معجزه یا یک رخداد عجیب و غیرمنتظره امکان تحقق آن وجود ندارد. اما بخش شیرین آن تجربه این است که جریان سیال دانشجویی به مرور خاطرات تلخ را شست و با خود برد. بعد از یکی، دو سال به مرور دانشجویان جدیدی پا به عرصه دانشگاه و فعالیت‌های دانشجویی گذاشتند که خاطرات سال 78 را با خود نداشتند. آنها روحی تازه در پیکر جنبش دمیدند و به‌سرعت به حیات و تاثیرگذاری جنبش دانشجویی تداوم بخشیدند. یک دهه بعد از آن ماجرا در جریان رویدادهای پس از انتخابات ریاست‌جمهوری گذشته نیز وقایعی به وقوع پیوست که هنوز در خاطره‌ها برجاست و نیازی به بازگویی آنها نیست. سال‌های 89 و 90 فضای سیاسی سردی بر کشور مستولی شد و فعالان سیاسی و اجتماعی به ناچار دست از جنبش شستند و به انتظار نشستند. در این دوران در سطحی بسیار گسترده‌تر از جنبش دانشجویی یک دهه قبل فضای سرخوردگی مستولی شد و تحلیل‌هایی که حرکت‌های اصلاحی را بی‌نتیجه می‌شمردند بر بسیاری از محافل سیاسی داخل و خارج کشور سایه‌افکن شد. البته محدود‌شدن راه‌های رقابت سیاسی و تاثیرگذاری از طریق نهادهای قانونی و مدنی از سوی برخي‌ چنین تفکراتی را تشدید کرد. طی چند ماه اخیر بحث بر سر حضور کاندیدای حداکثری اصلاح‌طلبان در رقابت‌های انتخاباتی موضوع اصلی جدالی فکری و نظری میان برخی از حاضران سال 88 که معتقد بودند راهی برای ادامه اصلاحات از طریق صندوق رای باقی نمانده با کسانی که فکر می‌کردند هنوز هم می‌توان به خیزش‌های بزرگ و تاثیرگذار در فصل انتخابات امیدوار بود، قرار گرفته بود. اما آنچه به نظر من بسیار شایان‌توجه است نقشی است که جوان‌های تازه‌نفس به عرصه آمده در این جدال فکری ایفا کردند. واقعیت غیرقابل انکاری که کمتر مورد توجه واقع می‌شود موجی است که به‌تدریج از اواخر سال 91 در میان جوانان شکل گرفت و به مرور میانسالان سیاسی را با خود همراه کرد. به مرور با فشار جوانانی مواجه شدند که مصرانه از آنها می‌خواستند بیایند وسط و در فضای انتخابات فعال شوند. این جوانان بنا به طبیعت شیرین جوانی‌شان با دلی سرشار از امید در جست‌وجوی موقعیتی بودند که انرژی انباشته خود را رها سازند و فضای حاکم بر سیاست ایران را مجددا گرم و پرنشاط کنند. ما میانسالان اغلب نگران بودیم که نکند منجر به شکست مجدد جنبش اصلاحی شود و فضایی سرد ایجاد کند و جوانان بیش از آنکه به نتیجه فکر کنند به تحرک و ایفای نقشی فعال در صحنه می‌اندیشیدند. درنهایت نقطه اشتراک این چالش‌ها اصلاح‌طلبان را به آنجا رساند که با کاندیدای حداکثری به عرصه بیایند تا مخاطرات ناشی از شکست احتمالی کمتر باشد. امروز همه ما باید اعتراف کنیم که تخمین‌هایمان درست نبوده است، هم میانسالان اصلاح‌طلب که تصور پیروزی یک کاندیدای اصلاح‌طلب، با نام و چهره‌ای جدید، را نمی‌دادیم و هم اصولگرایانی که تصور کردند با کنار رفتن خاتمی و هاشمی پیروزی آنها قطعی است. واقعیت جامعه ما آن چیزی است که جوان‌ها بهتر از ما تشخیص دادند. مردم با آغوشی باز پذیرای یک کاندیدای اصلاح‌طلب بودند و لازم نبود این کاندیدا از پیش واجد شخصیتی فرهمند (کاریزماتیک) درحد خاتمی و هاشمی باشد. تردیدی نیست که دکتر حسن روحانی در جریان تبلیغات انتخابات توانست تا حدی که امکان داشت مخاطبان را مجذوب خود کند، اما بدون‌شک، اصلی‌ترین عامل پیروزی وی رسیدن این خبر به رای‌دهندگان بود که روحانی جدی‌ترین دریچه به سوی اصلاحات است. هرچند زمان این تحلیل‌ها گذشته است، اما بر این گمان هستم که تصور قبلی ما از جامعه که تنها به شخصیت‌های مشهور و صاحب‌نام اصلاحات عنایت نشان می‌دهد و در فقدان ابزار ارتباطی جدی و در غیاب امکان فعالیت احزاب و ستادها و با فرصت اندکی که دوران تبلیغات رسمی به ما می‌دهد کسی جز خاتمی و هاشمی را نمی‌توانیم به عرصه بیاوریم، تصوری دقیق و درست نبوده است. ما معجزه قدرت جوان‌ها و شدت عطش جامعه برای خروج از وضعیت موجود را کم انگاشتیم؛ جوان‌هایی که خود را ملزم به تبعیت از روحیه ما نمی‌دانستند. در هر حال شد آنچه دیدیم. پس زنده‌باد جوان‌ها... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.