آنچه که دولت اصولگرا به آن تن نداد
حذف یارانه «2 دهک پردرآمد» در دولت تدبیر
شرق: بعد از 30 ماه اجرای قانون هدفمندی یارانهها به سبکی بسیار پیشپاافتاده که در آن 74میلیون نفر فارغ از فقیر و غنی بودنشان یارانه دریافت میکردند حالا دولت منتخب قصد دارد با سبک و سیاقی پیشرفته، پرداخت یارانهها را در دستور کار قرار دهد. محمدباقر نوبخت، مشاور اقتصادی حسن روحانی، یکشنبهشب با حضور در برنامه «پایش» از تغییر ساختار پرداخت یارانه نقدی در این دولت خبر داد. آنگونه که نوبخت میگوید، قرار است «دو دهک پردرآمد از چرخه دریافت یارانهها حذف شوند و این میزان یارانه به افرادی پرداخت شود که بیکارند و به حمایت بیشتری نیاز دارند.» او تعداد بیکاران در کشور را با تمامی تعریفهای سختگیرانه3/5 میلیون نفر اعلام میکند. نوبخت از این رو این تعریف را سختگیرانه خوانده که براساس خوانش نوآورانه دولت نهم، هرکس یک ساعت در هفته کار کند شاغل است و با وجود این، هنوز 3/5میلیون نفر بیکار در کشور وجود دارد که با درآمد صفر زندگی میکنند. از این رو او معتقد است: «اگر به دو دهک ثروتمند، یارانه نقدی ندهیم و به نوع دیگری از آنها حمایت کنیم بهراحتی میتوانیم مبلغ یارانه 3/5میلیون نفر بیکار جامعه را چهار برابر کنیم و
بهطور قطع با این کار، عدالت بهتر رعایت میشود.» البته دولت منتخب قصد دارد به نوعی دیگر از پردرآمدها حمایت کند و نوبخت این حمایت را اینگونه توضیح میدهد: «ممکن است دهکهای بالای جامعه به یارانه نیاز نداشته باشند اما نیازمند سایر حمایتهای دولت، یعنی امنیت سرمایهگذاری و اجتماعی هستند.» مشاور اقتصادی دولت منتخب به نحوه پرداخت یارانه در دولت دهم اشاره میکند و میگوید: «طبق ماده 7 قانون هدفمندی یارانهها، دولت مجاز است حداکثر تا 50درصد از درآمدهای ناشی از افزایش قیمتها یا کاهش یارانهها را بهنسبت درآمد خانوارها بین سرپرست خانوادهها تقسیم کند. متاسفانه در مرحله اول هدفمندی، مشکلاتی داشتیم و یارانه بهطور یکسان بین فقیر و غنی تقسیم شد.» وی با بیان اینکه بانک مرکزی در آخرین گزارش که مربوط به سال 90 است، نشان داده که قدرت خرید مردم در سال 90 برای کارمندان و کارگران بهشدت کاهش پیدا کرده است، افزود: «بر اساس مستند دیگری که در حال حاضر در سایت بانک مرکزی است در سال 90 همزمان با اجرای هدفمندی، اندکی وضعیت دهک پایین بهبود یافت اما به همین نسبت دهک ثروتمند هم ثروتمندتر شد. این مساله بهقیمت فشار بر دهکهای متوسط
جامعه تمام شده است. در واقع یک سال پس از اجرای قانون هدفمندی یارانهها اقشار متوسط فقیرتر شدند و وضعیت اقشار کمدرآمد اندکی بهبود یافت. در تلاشیم تا فاصله و شکاف درآمدی و مصرفی دهکهای پایین به بالا را کم کنیم.» حالا دولت منتخب قصد دارد با استفاده از یک بانک اطلاعاتی، فقیر و غنی را شناسایی کند. او دراینباره میگوید: «قبلا بحث این بود که برای پرداخت یارانه خوشهبندی شود. هدف اصلی ما در این بخش، بازتوزیع ثروت ملی بهصورت عادلانه است، بنابراین اولین گام در این مسیر، دراختیارداشتن یک بانک اطلاعاتی کامل است در غیراینصورت منابع بهصورت بهینه تخصیص نمییابد.» شناسایی فقیر و غنی آسان است حسین راغفر، طراح نقشه فقر ایران در گفتوگو با «شرق» میگوید: «یارانه نقدی از ابتدا هم نباید به همه به صورت یکسان پرداخت میشد و اگر دولت آتی قصد دارد که دهکهای پردرآمد را از دریافت یارانه حذف کند، اقدامی منطقی است.» او به نحوه شناسایی پردرآمدها اشاره میکند و میگوید: «افراد پردرآمد، نشانه خاصی ندارند که قابل شناسایی باشند اما به صورت تقریبی میتوان این کار را انجام داد، به این صورت که افراد کمدرآمد را
شناسایی کنیم و هرکس از این دایره بیرون ماند، پردرآمد است. دولت دهم مدعی بود به 70میلیوننفر یارانه پرداخت میکرد اگر این گفته را درست فرض کنیم (زیرا پیبردن به صحت این موضوع بسیار هزینهبر است) بسیاری از افراد از حلقه کمدرآمدها کنار گذاشته میشوند. به نظر میرسد 30درصد از 70میلیون نفر یارانهبگیران فقیر هستند و باید یارانه بگیرند. البته این آمار تقریبی است و باید برای شناسایی دهکهای پردرآمد، بررسیهای کارشناسی انجام شود و بدون مطالعه نمیتوان دهکها را از هم شناسایی کرد.» او در پاسخ به این پرسش که راهکار شناسایی افراد کمدرآمد چگونه است تا بتوان به تعداد افراد پردرآمد پی برد، میگوید: «ویژگیهایی هست که از طریق آنها میتوان افراد کمدرآمد را تشخیص داد. برای نمونه براساس مطالعات انجامشده 50درصد خانوادههای زن سرپرست فقیر هستند بنابراین باید از این گروه از خانوادهها از طریق پرداخت یارانه حمایت کرد. خانوارهایی که تعداد فرزندان زیادی دارند نیز با توجه به بالابودن هزینهها باید مورد حمایت قرار گیرند زیرا احتمال فقر در خانوادههای پرجمعیت بسیار زیاد است. بهجز این خانوارهایی که فرد بیمار یا معلول دارند
را هم میتوان جزو افرادی به حساب آورد که باید یارانه دریافت کنند زیرا هزینههای درمان بسیار زیاد است و به همین راحتیها نمیتوان از پس این هزینهها برآمد. خانوارهایی که دانشجو دارند به دلیل افزایش هزینههای تحصیلی باید مورد حمایت دولت قرار گیرند زیرا هزینههای تحصیلی بر هزینههای جاری زندگی سوار میشود و خانوار را تحت تاثیر قرار میدهد. در این میان خانوارهای شهری و روستایی را هم میتوان مد نظر قرار داد. براساس مطالعات انجام شده 90درصد خانوارهایی که در روستا زندگی میکنند، فقیر هستند و باید مورد توجه قرار گیرند. اینها بخشی از راهکارهای شناسایی اقشار کمدرآمد از پردرآمد است.» او میافزاید: «در سالهای گذشته بسیاری از خانوارهایی که از پس هزینههای خود برمیآمدند دیگر قادر به تامین نیازهای اساسی خود نیستند و این اتفاق، در نتیجه اتخاذ سیاستهای غلط اقتصادی در دولتهای نهم و دهم رخ داده است. در نتیجه خانوارها با توجه به میزان آسیبپذیریشان نسبت به فقر باید یارانه دریافت کنند. بنابراین دولت باید برنامه مشخصی برای پرداخت یارانه داشته باشد. دولت از محل حذف دهکهای پردرآمد از فهرست یارانهبگیران به منابعی دست
مییابد که میتواند از افراد دارای صلاحیت، حمایتهای غیرنقدی انجام دهد. حتی دولت از برخی کشورها بابت فروش نفت طلبکار است و میتواند برخی کالاها را از محل تهاتر با پول نفت وارد کند و در اختیار این افراد قرار دهد.» راغفر یکی از راههای حمایتهای غیرنقدی را ایجاد اشتغال میداند و آن را به این شکل توضیح میدهد: «دولت میتواند یارانه نقدی را به صاحبان واحدهای تولیدی دهد و بهازای آن از آنها بخواهد که برحسب نیاز، افرادی را استخدام کنند یا اینکه دولت متعهد شود برای یک دوره دو تا سهساله حق بیمه افراد تازهاستخدامشده را به تامیناجتماعی پرداخت کند.» او به شیوهای دیگر هم اشاره میکند: «دولت میتواند یارانه نقدی افراد را به محض استخدام به یارانه غیرنقدی تبدیل کند. بدینترتیب این افراد، سبدی از کالا و خدمات را همزمان دریافت خواهند که مانند یارانه نقدی کارایی دارد. در واقع با روشهای حمایتی غیرنقدی، نقدینگی نیز افزایش نمییابد و به تبع آن، تورم هم صعودی نخواهد شد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.