|

خالق نت سکوت تار

تهمورس پورناظری . آهنگساز

استاد «شهناز» به‌عنوان یک بداهه‌نواز بسیار قدر و صاحب‌سبک که در عرصه‌ هنر بداهه‌نوازی نقش تعیین کننده‌ای داشت، شناخته‌شده است. اما من به‌عنوان کسی که آهنگسازی می‌کنم، بداهه‌نوازی‌های ایشان را از دید خودم بررسی می‌کنم و می‌توانم بگویم که بداهه‌نوازی شگفت‌انگیزی داشتند. قدرتی که ایشان در تدوین ملودی‌پردازی‌هایشان داشتند صددرصد شبیه کاری بود که آهنگسازان انجام می‌دهند. تنها تفاوت بداهه‌نوازی ایشان با یک آهنگساز این بود که ایشان ملودی را در لحظه خلق و تدوین می‌کرد و یک آهنگساز آهنگ را در 10 روز و بیشتر می‌سازد و این یک ویژگی برجسته استاد شهناز بود. ایشان همچنین جدای از حس و جانی که در ساز و آهنگ‌هایشان داشتند، یک استثنا در موسیقی ایران به شمار می‌رفتند و با هیچ موسیقیدانی قبل و بعد از خودشان قابل قیاس نیستند. فکر می‌کنم که در سال گذشته نام استاد شهناز به‌عنوان یک موسیقیدان شناخته شد. در خانواده من در همه سال‌هایی که به‌خاطر دارم صدای تار شهناز جاری بود. پدر من ایشان را خیلی دوست داشتند و تاثیر زیادی از نغمه‌پردازی‌های ایشان گرفته بودند و من و برادرم با این تار شهناز بزرگ شدیم. فکر می‌کنم که باید موسسه‌ای برای تجلیل از ایشان به نامشان تاسیس شود و به تاثیری که در موسیقی ایران داشتند پرداخته شود. ایشان چه در زمان خودشان و چه در سال‌های اخیر نوازنده تاثیرگذاری بودند و به‌عنوان یک موسیقیدان مدرن بودند. می‌دانیم که این روزها روابط میان موسیقی ایران و جهان بسیار زیاد است اما ایشان در دوره‌ای که این روابط وجود نداشت نگاه مدرنی به موسیقی داشت و بی‌تردید یکی از مدرن‌ترین موسیقیدانان ایرانی بود. یک ویژگی بزرگ استاد شهناز فرم تارنوازی بود. ایشان نواختن این سازها را به نسبت قدمای خودشان عوض کردند. ما در تار شهناز اولین حضور سکوت را می‌توانیم ببینیم. قبل از شهناز هیچ نوازنده‌ای سکوت را اجرا نمی‌کرد. اما در تار شهناز آن را به‌عنوان یک عامل موسیقی می‌شنویم و می‌بینیم. در نغمه‌پردازی‌ها و ملودی‌پردازی‌های سازشان روح ایرانی را می‌شود درک کرد. درکی از روح هنری بود که در وجودش بود. جدا از مسایل تخصصی ساز زهی و مضراب و ریتم‌هایی که در نوازندگی به کار می‌برد تار شهناز یک ویژگی منحصربه‌فرد داشت آن هم این بود که دست چپش پرکارتر از دست راست او بود. هیچ‌کدام از تارنوازان ما چنین ویژگی‌ای را نداشته و ندارند. دست راست بیشتر نوازندگان تار پرکارتر از دست چپشان است. اما این دست چپ بود که تار شهناز را تار شهناز کرده بود. برخورد قابل تاملی با پرده‌برداری در اجراها داشت در همین قدرتی بود که در دست چپش بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.