|

سندرم ایران در بحران‌های سیاسی ترکیه

شرق: رسانه‌های ترکیه از بازداشت یک پناهجوی ایرانی در آنکارا به اتهام ایجاد اغتشاش و آشوب در ترکیه خبر دادند. هرچند در ترکیه این خبر چندان جدی گرفته نشد، اما رسانه‌های حکومتی این کشور، ازجمله «تی‌آرتی» و «زمان‌دیلی» از بازداشت فردی به نام «شایان شاملو» در میدان «قیزیل آی» آنکارا در حالی که مشغول تحریک مردم به تظاهرات بوده است خبر داده‌اند. با اندک تحقیقی درخصوص فرد بازداشت‌شده می‌توان حدس زد که فعالیت وی به عنوان یک مامور امنیتی در کشوری دیگر قدری بعید به نظر می‌رسد، ولی باید پرسید آیا حرکت سیاسی بزرگی در قد و قامت آنچه که امروز در ترکیه می‌بینیم و بیش از 20 شهر در داخل ترکیه و چندین شهر بزرگ ترک‌نشین در اروپا و آمریکا را برانگیخته می‌تواند محصول کار چند پناهجوی خارجی باشد؟ پاسخ به دو پرسش اساسی در این زمینه، موجب شفاف‌شدن موضوع خواهد شد. پیشینه اتهام‌زنی به ایران و توجه به مصدر اخبار منتشرشده، مشخص‌کننده چرایی انتشار و شایعه‌سازی علیه ایران است. سابقه امر: پیشه اتهام‌زنی به ایران درخصوص دخالت در مسایل داخلی ترکیه در یک‌سال گذشته از فرمول واحدی پیروی کرده است که ریشه در مساله سوریه دارد. گفتمان «آک‌پارتی» به طرز شگفت‌آوری، مایل است تا بسیاری از ناکامی‌ها در سیاست خارجی را به ایران نسبت دهد. این کشور بیش از این، بیرون از مرزهای خود نقش‌آفرینی زیادی نداشته است و سیاست خارجی آن تابعی از تصمیمات ناتو و آمریکا بود. نمونه آن را در حضور ارتش ترکیه در جنگ کره می‌توان مشاهده کرد. اما در چند سال گذشته با توجه به آموزه‌های «داووداغلو» سیاست خارجی ترکیه، دچار تحولات زیادی شده که دال مرکزی آن را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: «تبدیل ترکیه به بازیگر عمده منطقه‌ای». ولی در این مسیر نیز به دلیل نبود تجربه کافی، ناشیگری‌ها و اشتباهات زیادی از سوی حکومت آک پارتی صورت گرفت. از جمله در مساله سوریه، ترکیه با تمام تلاشی که داشت احساس می‌کند، نتوانسته است حمایت کافی از آمریکا و اروپا را جلب کند. همین موضوع مسیر را برای فرافکنی و توجیه‌سازی نزد افکار عمومی از طریق ایران فراهم می‌کند. طبیعی است که ایران و ترکیه در جست‌وجوی منافع ملی خود در موضوع سوریه هستند، اما ترکیه در ابتدای راه بازیگری منطقه‌اش انتظار دارد، ایران از مناسبات و منافعی که ریشه در 40 سال دیپلماسی در سوریه و خاورمیانه دارد چشم پوشی کند. همین رویکرد، ترکیه را تشویق می‌کند تا ناکامی خود در سوریه و بن‌بست فعلی را به حساب ایران حواله کند. اما مساله سوریه از سیاست خارجی وارد سیاست داخلی ترکیه نیز شد. هم بخشی از انگیزه‌های حکومت «اردوغان» برای مذاکره صلح با «پ‌ک‌ک» ریشه در مسایل سوریه دارد و هم بخشی از اعتراضات خیابانی کنونی در ترکیه به دلیل نارضایتی از سیاست منطقه‌ای آک پارتی ناشی شده است. از همین‌رو است که در این موضوع (صلح با پ‌ک‌ک و اعتراضات سیاسی فعلی) شاهد واکنش‌های یکسانی از سوی تحلیلگران نزدیک به آک‌پارتی در قبال ایران هستیم. پس از ترور سه نفر از اعضای عالیرتبه پ‌ک‌ک در ترکیه که مخالف روند مذاکرات صلح میان دولت و پ‌ک‌ک بودند برخی از محافل در ترکیه انگشت اتهام را به سوی ایران نشانه رفتند. به این دلیل که تصور می‌شد ایران از صلح میان دو طرف ناراضی است. برخی از نماینده‌های مجلس پیش از دستگیری عاملان، اظهار کردند که ممکن است این ترورها ناشی از ناخرسندی ایران باشد اما بعد از چند روز مشخص شد که این سه زن، از یک طرف خود به دلیل کنترل منابع مالی این سازمان (که از طریق قاچاق تامین می‌شود) مخالف صلح با دولت بودند و از سوی دیگر عامل ترورهای پاریس وابستگی‌های تشکیلاتی به محافل نزدیک به دولت داشت. معمولا رسانه‌های دولتی از چنین تحلیل‌هایی به دلیل کمرنگ‌شدن نقش و فاعلیت حزب حاکم به شدت استقبال می‌کنند و حتی تحلیلگران آن نیز در صحبت‌های خود از احتمال مداخله منفی ایران در مذاکرات صلح خبر می‌دهند. چیزی که تاکنون به اثبات نرسیده است. در اوایل هفته گذشته دستگیری یک تیم 10نفره از زنانی که ادعا شد جاسوسه‌های ایران هستند و وظیفه جاسوسی از نظامیان ترک را داشتند از چنین منطقی پیروی می‌کرد. نقش رسانه‌های حکومتی سال گذشته علاوه بر مورد اخیر چندین گزارش دیگر به نقل از منابع دولتی در روزنامه‌های ترکیه منتشر شد که مدعی بازداشت عوامل ایران در شهرهای کردنشین بود. رسانه‌هایی که خبر مربوط به بازداشت یک یا چند تبعه ایرانی در اعتراضات کنونی را منتشر کرده‌اند، مدعی‌اند آنها مامور نهادهای امنیتی ایران در ترکیه هستند. اما رسانه‌ها و تحلیلگران مستقل در ترکیه چنین خبری را چندان جدی نگرفته‌اند، به‌ویژه آنکه فرد مورد اشاره پناهجوی سیاسی در ترکیه محسوب می‌شود و فاقد قابلیت‌ها و آموزش لازم برای چنین امری است. رسانه‌ها و روشنفکران مستقل ترکیه، ضمن واقع‌بینی بیشتر بر ریشه‌های اجتماعی و سیاسی اعتراضات و نقش خشونت بیش از اندازه پلیس در این فرآیند تاکید دارند تا پروراندن تئوری‌های توطئه دست‌پخت بیگانه خواندن آن. در مقابل رسانه‌های نزدیک به آک پارتی، مانند استار، تی‌آرتی، زمان‌دیلی و... سعی در پررنگ‌کردن عامل خارجی در اعتراضات دارند. بسامد اخبار، مقالات و گزارش‌های روزنامه زمان و تی‌آرتی علیه ایران در دوسال گذشته بسیار زیاد بوده است. به‌طوری که گویا موتور محرک تحریک جامعه علیه ایران را این دو خبرگزاری بردوش داشته‌اند. بخش فارسی وبسایت تی‌آرتی (خبرگزاری دولتی) تحت مدیریت برخی از اتباع تَرک تابعیت کرده ایرانی است که فعالیت‌های منسجمی در راستای تجزیه‌طلبی در ایران و سپس اروپا داشته‌اند. سردبیر ایرانی این بخش بعد از فروپاشی شوروی به عنوان نماینده دولت ترکیه در بیشتر سازمان‌های قومی فعالیت و نظارت داشته است و از طریق اداره بخش فارسی یک خبرگزاری دولتی، اخبار جهت‌داری علیه ایران منتشر کرده است که از جمله آنها می‌توان به خبر دستگیری اتباع ایرانی در تظاهرات اخیر اشاره کرد. از سوی دیگر روزنامه «زمان‌دیلی» در یک‌سال و نیم گذشته اخبار منفی متعددی درخصوص ایران، چه در حوزه سوریه و عراق و چه در حوزه انعکاس اخبار جریان‌های قوم‌گرا منتشر کرده است. جریان قوم‌گرایی که دولت ترک بعد از بحران سوریه برای فشار به ایران به خدمت گرفته است، خواستار بهبودی و ثبات روابط ایران و ترکیه نیست زیرا به خوبی متوجه است که در صورت بهبود روابط طرفین، دولت ترکیه مانع فعالیت‌های ضدایرانی آنها خواهد شد. همین جریان رسانه‌ای در پررنگ‌کردن نقش منفی ایران در روند مذاکرات صلح و همچنین اخیرا در اعتراضات مدنی ایفای نقش کرد. بنابراین همکاری بین عناصر تندرو در حکومت برآمده از حزب عدالت و توسعه و رسانه‌های متعلق به آن، نقش عمده‌ای در خبرسازی علیه ایران و بازنمایی حوادث دارد. برآمد به نظر می‌رسد برخی محافل حکومتی در ترکیه مایل‌اند، جنبش مدنی اخیر در ترکیه را به عامل خارجی تقلیل دهند. در حالی که گستره چنین جنبشی در مقایسه با چنین احتمالی همخوانی ندارد. جنبش اخیر علاوه بر آنکارا و استانبول در آنتالیا، ازمیر، هاتای و چندین شهر دیگر جریان دارد و از حمایت ترک‌های اروپا و آمریکا برخوردار است. نیروهای سیاسی حاضر در این جنبش متشکل از گروه‌های کمالیست تا احزاب سوسیالیست و حتی کمونیست می‌باشند. روشنفکران، نمایندگان مجلس، روزنامه‌نگاران، فمینیست‌ها، طرفداران محیط‌زیست و هنرمندان در همه این حرکت‌ها حضور داشته یا از آن حمایت کرده‌اند. ریشه آن را نیز باید در دخالت بیش از اندازه نئواسلامگرایان، در حوزه خصوصی، محدودکردن آزادی بیان و دخالت در امور داخلی سوریه دید نه دخالت کشور خارجی. سیاست‌های سنی- اخوانی عدالت و توسعه و نوعثمانی‌گری بسیاری از شهروندان را ناخشنود کرده است. از سوی دیگر اتهام‌زنی‌های حکومت فعلی ترکیه در یکی، دو سال گذشته درخصوص ایران رنگ خصومت به خود گرفته ولی مورد اخیر ادعای بسیار بزرگی است که نشان از یک ذهنیت منفی در گفتمان این حزب نسبت به ایران دارد که با تصورات نوعثمانی‌گری رنگ ایدئولوژیک نیز می‌گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.