|

نگاهی به «القاعده مغرب اسلامی» مهم‌ترین گروه اسلامگرای رادیکال الجزایر

با مفهوم دموکراسی مشکل دارند و هدفشان ایجاد یک دولت اسلامی است. جنبش‌های رادیکال اسلامی ضد دولتی الجزایر، به مشارکت و حضور در نظام سیاسی اعتقاد ندارند. به‌رغم سرکوب جنبش‌های افراطی اسلامی از سال 1992 و اعلام قانون آشتی ملی در سال 1999 با هدف تشویق توبه جنگجویان جهادی، الجزایر هنوز هم مورد حملات تروریستی قرار می‌گیرد و نیروهای سلفی تندرو در آن حضور دارند. سرشناس‌ترین و مهم‌ترین گروه افراطی اسلامی مستقر در الجزایر، سازمان القاعده مغرب اسلامی است که قبلا به عنوان گروه سلفی وعظ و مبارزه (GSPC) شناخته می‌شد. این گروه سلفی را حسن خطاب، یکی از فرماندهان عضو سازمان سیا، تاسیس کرده بود. این گروه که در سال ۱۹۹6 شکل گرفت، انشعابی از گروه GIA- یک گروه پیشرو نظامی الجزایری- است و در حال حاضر مهم‌ترین گروه تروریستی در الجزایر است. رهبران «گروه وعظ و مبارزه» از تعالیم مذهبی سلفی‌های عربستان سعودی الهام می‌گرفتند و به گفته بسیاری از ناظران، سلفی‌های عربستان نقش تاریخی بسیار مهمی در آموزش‌دادن به مجاهدان در افغانستان بازی کرده بودند. بنا بر گزارش‌ها اکثر رهبران مهم «القاعده مغرب عربی» در افغانستان آموزش دیده‌اند -یعنی در جنگ سال‌های ۸۹ -۱۹۷۹ علیه شوروی. این‌ رهبران بخشی از داوطلبان آفریقای شمالی بودند که به نام «عرب‌های افغانی» شهرت داشتند. این افراد به شمال آفریقا بازگشتند و جنبش‌های اسلامگرا را در سال‌های بعد از آن دوران رادیکالیزه کردند. این گروه به گردان‌های مختلف تقسیم شد که بعدها به گروه‌ها و دسته‌های مختلف و اغلب مستقل تبدیل شدند. به هر حال گروه‌های افراطی الجزایر با رهبری این افراد، بسیاری از حملات اساسی را در سال‌های بعد سازماندهی کردند. به‌طور مثال GIA مسوولیت بمب‌گذاری مترو پاریس در سال 1995 و نیز حملات بسیاری به اهداف نظامی و غیرنظامی در الجزایر را برعهده گرفت. درگیری خونین و طولانی از سال 92 تا 2000 که بیش از صدهزار کشته بر جای گذاشت، حمایت عمومی از GIA در الجزایر را کم کرد. GSPC این ضعف را به نفع خود مصادره کرد و متعهد شد که از حمله به غیرنظامیان و تلفات اینچنینی جلوگیری کند. بر این اساس گروه GSPC برخلاف GIA، با شعار اجتناب از حمله به غیرنظامیان در الجزایر، حمایت عمومی را به دست آورد اما هیچ‌گاه به‌طور کامل به تعهدش عمل نکرد. با این حال از تعداد تلفات غیر نظامیان به میزان قابل توجهی کاسته شد. GSPC دولت الجزایر و نیروهای امنیتی این کشور، به‌ویژه کسانی که در مناطق روستایی بودند را مورد هدف قرار داد. این گروه همچنین از رویکرد داخلی GIA دور شد و مرزها را درنوردید و حمله به اهداف غربی را آغاز کرد و چندین حمله را علیه اهداف ایالات متحده و اروپا در اروپای غربی سازماندهی کرد که البته خنثی شدند. این گروه مسوولیت سوءقصدهای تروریستی سال 1995 پاریس را بر عهده گرفت و بارها فرانسه را دشمن شماره یک خود خواند. GSPC همچنین توانست با برخی از متحدان افراطی GIA از جمله القاعده ارتباط برقرار کند. این گروه علنا وفاداری خود را به بسیاری از سازمان‌های تروریستی اعلام کرده و در سال 2003 نیز رسما اعلام کرد که با القاعده ارتباط دارد و به این سازمان متعهد است. رهبر گروه در اعلامیه پیوستن تشکیلاتش به القاعده، خود به «معاملات و مذاکرات فشرده‌ای» اشاره کرد «که بیش از یک‌سال به درازا کشیده است». به این‌سان گروه سلفیه تنها به دلیل ابن‌الوقتی به صحن القاعده پذیرفته نشده است، بلکه این الحاق، نتیجه روند طولانی تقرب‌جستن متقابل دو سازمان است. در اوایل سپتامبر 2006 نیز ایمن الظواهری رسما از ادغام GSPC و القاعده خبر داد. در یک پیام ویدیویی که در سالروز سوءقصدهای ۱۱سپتامبر پخش شد ایمان الظواهری، نفر دوم القاعده «خبر خوش» پیوستن رسمی یک سازمان الجزایری به القاعده به نام «گروه سلفیه برای موعظه و پیکار» را اعلام کرد. در فوریه 2007 و همزمان با حمله همزمان به شش ایستگاه پلیس در شرق الجزایر، این گروه رسما از تغییر نام این گروه خبر داد. چرخش مشی این گروه در ژوئن ۲۰۰۵ هنگامی مسجل شد که گروه سلفیه، نامه آقای ابو میسره العراقی «رییس بخش رسانه‌های القاعده» را منتشر ساخت که عملیات پیروزمندانه‌ای را تبریک گفته بود که اندکی پیش‌تر در خاک موریتانی علیه پادگان‌های نیروهای امنیتی به‌راه انداخته بودند. این نخستین عمل گسترده گروه سلفیه علیه همسایگان الجزایر به شمار می‌رود. عملیات دیگری به این روال بود که شخص آقای بن‌لادن را واداشت به ستایش مجاهدان الجزایری برخیزد. این گروه همچنین گفته است ارتباطاتی با گروه‌های افراطی شمال آفریقا و اروپای غربی دارد. کارشناسان اطلاعاتی از این می‌ترسند که این گروه نیز راه القاعده را در پیش بگیرد و اهداف جهانی را مورد حمله قرار دهد. با این حال برخی دیگر از کارشناسان بر این باورند که این سازمان منابع لازم برای راه‌اندازی حملات بزرگ در خارج از الجزایر را در اختیار ندارد. به نظر می‌رسد هدف سازمان القاعده مغرب اسلامی همچنان ایجاد یک دولت اسلامی در الجزایر است. این گروه از سوی ایالات متحده و اتحادیه اروپا به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته شده است. در سال‌های اخیر جناح‌های القاعده مغرب اسلامی در شمال مالی، نیجر و موریتانی بارها اقدام به آدم‌ربایی و باج‌گیری کردند و حملاتی در مقیاس کوچک‌تر را علیه نیروهای امنیتی سازماندهی کردند. حضور القاعده مغرب اسلامی و دیگر گروه‌های مسلح در شمال مالی خطر بالقوه‌ای برای مسافران است. در سال 2007، القاعده مغرب اسلامی، درساختمان سازمان ملل متحد و یکی از ساختمان‌های دولتی الجزایر در خارج از این کشور بمب‌گذاری کرد. عملیاتی که بیش از 60 نفر در آن کشته شدند. در سال 2008 و 2009، با وجود آنکه این گروه تحت فشار نیروهای امنیتی الجزایر بود عملیات‌های خود در شمال‌شرقی الجزایر علیه نیروهای امنیتی این کشور را ادامه داد و به‌طور منظم مواد منفجره دست‌ساز را در آنجا منفجر می‌کرد. در ژانویه 2008، گروهی از مهاجران مرتبط با القاعده مغرب اسلامی چندین نفر از امدادگران ایتالیایی را در تیمبوکتو دزدیدند. در اکتبر 2008، القاعده مغرب اسلامی در شمال مالی دو گردشگر اتریشی که هشت‌ماه پیش در تونس دستگیر کرده بود را آزاد کرد. در فوریه 2009، القاعده مغرب اسلامی مسوولیت آدم‌ربایی دسامبر 2008 و ژانویه 2009 را بر عهده گرفت، در این عملیات‌ها به ترتیب دو نفر از مقامات کانادایی سازمان ملل و چهار توریست اروپایی در امتداد مرز مالی و نیجر ربوده شده بودند. القاعده مغرب اسلامی مسوولیت ربودن دو نفر از مقامات کانادایی سازمان ملل در نیجر در دسامبر 2008، ربودن چهار گردشگر اروپایی در ژانویه 2009 در مرز مالی و نیجر، قتل گروگان بریتانیایی در مالی در ماه ژوئن سال 2009، قتل یک شهروند ایالات متحده در موریتانی در ژوئن 2009 و بمب‌گذاری انتحاری سفارت فرانسه در موریتانی در تاریخ 8 آگوست 2009را برعهده گرفت. در 14نوامبر 2009، افراد مسلح اقدام به ربودن کارکنان سفارت آمریکا در 14 نوامبر 2009، افراد مسلح کارکنان سفارت آمریکا در نیجر را کردند. این گروه همچنین در نوامبر 2009، سه شهروند اسپانیایی را در موریتانی ربودند. در دسامبر 2009، القاعده مغرب اسلامی یک شهروند ایتالیایی و همسرش و یک کارگر فرانسوی را در مالی ربودند. در تاریخ 24 ژوییه 2010، کارگر فرانسوی توسط این گروه اعدام شد. در ژوئن 2010 در یکی از حملات القاعده مغرب اسلامی، 11 سرباز الجزایری کشته و یکی از مقامات گمرکی ربوده شد و بعدها توسط این سازمان کشته شد. در نیجر، این گروه اولین حمله انتحاری با خودرو بمب‌گذاری شده را در ماه مارس انجام داد و در ماه آگوست از همان تاکتیک برای حمله به پایگاه نظامی موریتانی استفاده کرد. این سلسله عملیات‌ها در سال 2012 هم ادامه داشت و در اوایل سال 2013 هم این گروه به تاسیسات و مجتمع گاز طبیعی استات اویل ـ سوناتراش متعلق به بریتیش پترولیوم (BP) در حوزه گازی آ‌مناس که در نقطه مرزی جنوب شرق الجزایر با لیبی قرار دارد حمله کرد. همه این عملیات‌ها در حالی سازماندهی شده‌اند که از اواخر دهه 90 میلادی آشتی ملی در این کشور با هدف آرام‌کردن فضای الجزایر و همچنین عقب‌نشینی گروه‌های تروریستی ایجاد شد. اما ادامه این روند نشان می‌دهد القاعده مغرب اسلامی همچنان و با وجود هزینه‌های زیاد فرانسه و دیگر کشورهای غربی همچنان به کار خود ادامه می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.