|

بررسي گروه‌های جهادی تونس

سیاست‌ورزی با تفنگ

ترجمه: محمدعلی عسگری . عكس: Reuters

سیاست‌ورزی با تفنگ
پدیده جریان‌های سلفی‌گری در تونس مساله‌ای گذرا نیست که بتوان به سادگی از آن عبور کرد. حوادث اخیر در منطقه «جبال الشعانبی» و درگیری‌هایی که بین گروه‌های سلفی و نیروهای امنیتی تونس در شهر «قیروان» به وقوع پیوست، نشان داد این جریان تازه درحال ورود به صحنه است. تا آنجا که دولت برآمده از انقلاب تونس تهدید به سرکوبی شدید این جریان کرد و در عمل نیز نشان داد هیچ‌گونه مسامحه‌ای درکار نیست. تروئیکای حاکم برتونس و احزاب ملی‌گرایی که در پشت این ائتلاف حضور دارند و تعدادشان به بیش از 30 حزب و دسته می‌رسد، از مقامات رسمی کشور می‌خواهند هیچ‌گونه سازشی با سلفی‌ها نداشته باشند و آنها را بدون هیچ‌گونه ملاحظه‌ای در فهرست گروه‌های تروریستی قرار دهند. برخی جریان‌های سلفی تونس، اساسا نظام حاکم و برآمده از انقلاب را به رسمیت نمی‌شناسند و حاکمان فعلی تونس را مجموعه‌ای از «طاغوت‌ها» قلمداد می‌کنند که حتی برای سرنگونی آنها مبارزه مسلحانه مجاز است. نگاهی به گذشته جریان‌های سلفی‌گری در تونس سابقه‌شان به سال‌های گذشته برمی‌گردد. در زمان حاکمیت «زین‌العابدین‌بن‌علی» هزاران نفر از اعضای این گروه‌ها به زندان افتادند. سازمان‌های حقوق بشری تونس، اعتراف کردند که حدود سه‌هزار جوان تونسی در دوران بن‌علی به زندان افتادند. پس از اعلام عفو عمومی، در فوریه 2011 بسیاری از این زندانیان توانستند آزاد شده و دوباره به صفوف «رزمندگان» یا «جهادی‌ها» بازگردند. همزمان با آن بسیاری دیگر از هواداران این جریان از سراسر جهان اسلام و حتی کشورهای غربی به تونس بازگشته و فعالیت علنی خود را شروع کردند. دوسال بعد از پیروزی انقلاب، ماهیت مسالمت‌جوی جامعه تونس کمرنگ شد و درعوض از هر طرف شعارهای تند سیاسی آشکار شد. در چنین فضایی دیگر مشایخ تونس کنترلی بر جوانان شورشی نداشتند و گفتمان تند و آتشین گروه‌های چپ و راست بر صحنه سیاست غلبه پیدا کرد. در این میان جوانان طرفدار گروه‌های سلفی، حزب حاکم (النهضه) را متهم ساختند که نوعی «اسلام رتوش‌شده» را ترویج می‌کند و می‌گفتند این حزب بدون اتکا بر شریعت، به عنوان یک منبع اساسی برای قانونگذاری حکومت می‌کند. همین امر گروه‌های جهادی را از یک موضع فرودست به یک موضع فرادست اجتماعی برکشید، به نحوی که توانستند در درون ترکیب جمعیتی تونس جایگاه تازه‌ای پیدا کنند زیرا به قولی مدعی اسلام راستین بودند. در همین رابطه محمدصالح الحدری، دبیرکل حزب عدالت و توسعه تونس (حزب اسلامی) می‌گوید: جریان‌های سلفی از دست‌دست‌کردن جنبش النهضه در تعیین قطعی برخی پرونده‌های معلق از جمله تعیین هویت تونسی‌ها در فصل اول قانون اساسی یا عدم تعیین نحوه رابطه با گروه‌های سکولار و عدم اتخاذ موضعی به گفته آنها «شجاعانه» در برابر اینگونه جریان‌ها و از همه اینها مهم‌تر عدم اتخاذ شریعت به عنوان مبنای قانون اساسی باعث شده است تا برخی از جوانان تندرو مذهبی تونس از احزاب رسمی جدا شده و به جریان‌های سلفی ملحق شوند.» برخلاف گزارش‌های منتشر شده، تحقیقات وزارت کشور تونس نشان می‌دهد جوانان سلفی تنها در داخل تونس مشغول فعالیت نیستند بلکه در اکثر نقاط جهان پراکنده‌اند. این تحقیقات می‌گوید بیش از هزارو94عنصر جهادی تونسی‌تبار، در تعدادی از کشورهای عرب حضور دارند که تنها 566 نفرشان در کنار نیروهای ارتش آزاد سوریه می‌جنگند کما‌اینکه حدود 326 ستیزه‌جوی تونسی از ابتدای سال 2003 در زمره گروه‌های جهادی عراق فعالیت داشتند. گفته می‌شود هم اکنون نیز 123تونسی در اردوگاه‌های وابسته به سازمان‌های جهادی در لیبی مشغول آموزش هستند. همچنین 25جهادی تونسی در زمره سازمان القاعده در کشورهای مغرب عربی فعالیت می‌کنند که بخشی از آنها در الجزیره مستقر هستند. طبق این مطالعات تا کنون 30تونسی در مالی به گروه‌های جهادی ملحق شده و حتی شش‌نفر از آنان در درگیری‌های این کشور کشته شده‌اند. هم‌اکنون گفته می‌شود 24جهادی تونسی‌تبار همراه پیکارجویان القاعده در یمن می‌جنگند و 24تونسی نیز هنوز در عراق استقرار دارند و تعدادی از آنها نیز در حال حاضر در بازداشت دولت عراق هستند. همه این آمارها نشان می‌دهد که جریان‌های سلفی تونس از آزادی‌های بعد از انقلاب تونس نهایت استفاده را برای گسترش فعالیت‌های خود کرده‌اند. بسیاری از مطالعات نشان می‌دهد که رابطه‌ای قوی بین جریان‌های سلفی وجود داشته و کل آنها به اصول مشترکی ایمان دارند که یکی از مبانی آن مبارزه مسلحانه بر ضد نظام حاکم است. چهارهزار جهادی در داخل تونس، کارشناسان تعداد افراد وابسته به جریان‌های سلفی را حدود چهار‌هزار نفر تخمین می‌زنند و این یعنی انبار جریان‌های سلفی و جهادی در تونس پر از ستیزه‌جویانی تازه نفس است و نمی‌توان آنها را صرفا به گروه‌هایی 50 یا صد نفره محدود دانست که برای مثال در جنگل‌های الشعانبی در غرب تونس بوده یا برسر راه نیروهای امنیتی و ارتش تونس بمب‌گذاری می‌کنند. گذشته از تعداد افراد وابسته به جریان‌های جهادی، باید از توان نظامی به‌خصوص سازمان القاعده در کشورهای مغربی عربی نیز یاد کرد که طبق گزارش‌های امنیتی تونس در کوه‌های صعب‌العبور تونس (در ارتفاعات هزارو500متری سطح زمین) مقادیر زیادی سلاح و مهمات انبار کرده‌اند به نحوی که این مقدار به تنهایی می‌تواند آنها را قادر کند امنیت کل تونس و حتی برخی کشورهای همسایه را به خطر اندازند. گزارش انجمن بین‌المللی کمک به زندانیان سیاسی که مقر آن در تونس است، حاوی تحلیلی از پرونده هزارو208زندانی سلفی است که به موجب قانون مبارزه با تروریسم مصوب سال 2003 بازداشت شدند، گفته می‌شود رده سنی افرادی که به گروه‌های سلفی می‌پیوندند عموما بین 25 تا 30سال است. گاه این رده سنی تا 19سال نیز می‌رسد که 46درصد آنان از مناطق شمال تونس (تونس بزرگ، بنزرت، جندوبه و باحه) بوده و 31درصدشان از بخش‌های میانی کشور (قیروان، سیدی بوزید، سلیانه، قصرین، مهدیه، منستیر، سوسه و صفاقس) و 23درصد آنها نیز از بخش‌های جنوبی شامل (قفصه، توزر، قابس، مدنین، تطاوین و قبلی) هستند. منیره رزقی، که یک پژوهشگر متخصص در امور اجتماعی است، می‌گوید: کسانی که به گروه‌های جهادی می‌پیوندند جهان را به گونه‌ای که ما می‌بینیم نمی‌بینند. آنها در نگرش خود به جوامع مختلف دیدگاه‌های خودشان را دارند. وی معتقد است بیشتر آنها قبل از پیوستن به گروه‌های جهادی در داخل یا خارج شست‌وشوی مغزی داده می‌شوند. وی گرچه اعتراف می‌کند که برای برخورد با عناصر مسلح این گروه‌ها نیروهای امنیتی و ارتش با مشکلات عدیده‌ای مواجه می‌شوند اما درعین حال می‌گوید مشکل بزرگ‌تر نحوه برخورد با پذیرندگان تفکر جهادی و وجود هزاران نفری است که به صورت «سلول‌های خفته» در لایه‌های پنهان جامعه حضور دارند و آماده‌اند برای دفاع از اعتقاداتشان از هر شیوه ممکن از جمله سلاح و خروج از چارچوب‌های قانونی یک کشور استفاده کنند. شیخ‌راشد الغنوشی، رهبر حرکت النهضه تونس که هدایت روند انتقال دموکراتیک در این کشور را برعهده دارد با حمله شدیدی به جریان‌های سلفی‌گری می‌کوشد بین آنها تفرقه انداخته و بخشی را به‌عنوان سلفی‌های علمی از آنها تفکیک کند. سلفی‌های علمی به گفته او کسانی هستند که حمل سلاح را مجاز نمی‌شمارند، برعکس سلفی‌های جهادی که برای اجرای شریعت از هیچ ابزاری فروگذار نمی‌کنند حتی اگر تحمیل و اعمال زور باشد. غنوشی در یک کنفرانس مطبوعاتی با متهم‌کردن سازمان‌های جهادی گفت صحبت‌کردن با جریان‌های تندرو، در شرایط کنونی هیچ فایده‌ای ندارد. سخنان غنوشی در واقع چراغ سبزی بود به نیروهای امنیتی برای برخورد‌های شدید با جریان‌های سلفی. غنوشی گفت حفظ سلامتی یک جامعه و جلوگیری از ریخته‌شدن خون مسلمانان، اصولی است که باید سلفی‌ها به آن پایبند باشند. در همین رابطه عبدالفتاح مورو، معاون رییس حرکت النهضه می‌گوید: سلفی‌های افراطی «مهاجمان مسلح» هستند و قادر به یک همزیستی مسالمت‌آمیز با سایر تونسی‌ها نیستند. وی معتقد است هرکس با دولت می‌جنگد یا مبارزه می‌کند مهاجم خارجی است و هرکس که چنین راهی را در پیش گیرد سرانجام به دلیل اعتقادات غلط و آشفته خود به جهنم واصل خواهد شد. رهبران گروه‌های سلفی در نحوه برخورد با واقعیت‌های سیاسی تونس به‌خصوص بعد از انقلاب دارای دیدگاه‌های متفاوتی هستند. برخی معتقدند در جامعه طاغوت‌هایی هستند که باید با آنها مبارزه مسلحانه کرد و حرکت النهضه نیز در نظرشان بخشی از این طاغوت‌هاست که به گفته آنان«مسلمان‌نما» هستند و نه مسلمانان واقعی! اما برخی با اینچنین برداشت‌هایی که به‌خصوص افرادی چون ابوعیاض رهبر گروه «انصار الشریعت» آن را ترویج می‌کنند موافقت ندارند. برای مثال بشیر بن‌حسن می‌گوید باید به شیوه‌های مسالمت‌آمیز و به‌دور از تهییج و خشونت رفتار کرد. وی می‌گوید کسی که نمی‌تواند از راه نصیحت دیگران را ارشاد کند بهتر است از این کار دست بکشد. هادی یحمد که فردی متخصص در امور گروه‌های جهادی تونس است، می‌گوید: اینکه گفته می‌شود سازمان «انصار الشریعت» 50هزار عضو دارد اغراق‌آمیز است. به نظر می‌رسد این گروه حداکثر 15هزار عضو داشته باشد که هسته‌های اصلی این جریان را تشکیل می‌دهند. برخی از افراد البته به صورت موسمی با این جریان‌ها در مواقع خاص همراهی می‌کنند. مثل ماجرای حمله به سفارتخانه‌ها که بسیاری از افراد مومن و مسلمان نیز بدون آنکه ارتباطی ارگانیک با این گروه‌ها داشته باشند، به آنها ملحق شدند. دلیل این همراهی پخش فیلم موهن درباره پیامبر اسلام (ص) بود که احساسات بسیاری از دینداران را جریحه‌دار کرده بود. وی می‌گوید زمانی که دولت برگزاری کنفرانس سلفی‌ها در قیروان را ممنوع کرد، این گروه در مخمصه بدی افتاد چون قادر به مقابله با دولت نبود. انصار الشریعه سازمان‌های سلفی در دوران زین‌العابدین بن‌علی فعالیتی نداشتند زیرا قانون مبارزه با تروریسم مصوب سال 2003 از فعالیت‌های آنها کاسته بود. درآن دوران بیش از سه‌هزار جوان تونسی به زندان افتادند. با وقوع انقلاب «هسته‌های» خفته گروه‌های جهادی بیدار شده و به صحنه سیاسی کشیده شدند. یکی از اینها «ابوعیاض» رهبر جریان «انصار الشریعه» بود که در سال 2000 تجمع جهادیون تونسی را در جلال آباد افغانستان تاسیس کرده بود. به گفته کارشناسان، او شاگرد ابوقتاده فلسطینی بود که هم‌اکنون به اتهام تهدید امنیت ملی انگلستان در این کشور زندانی است. گروه‌های سلفی جهادی، رهبران جوانی دارند از جمله ابوایوب تونسی که در کنار شیخ‌خطیب ادریسی به عنوان یک رهبر معنوی فعالیت می‌کند. این روحانی اهل سیدی بوزید است که در زمان بن‌علی به جرم دادن فتوای عملیات نظامی علیه رژیم حاکم به زندان افتاد. گروه انصار الشریعه نخستین همایش خود را در سال 2011 برگزار کرد که در آن بیش از 15هزارنفر از طرفداران این گروه مشارکت داشتند. این گروه دومین کنگره خود را در سال 2012 در شهر قیروان برگزار کرد و حدود پنج‌هزار نفر در آن مشارکت داشتند. در این همایش برخی جوانان وابسته به این گروه دست به عملیات نمایشی جنگی با دست، چوب و شمشیر زدند. گروه «انصار الشریعه» در بسیاری از تحرکات خشونت‌بار مشارکت داشته است و نیروهای امنیتی این گروه را عامل تعدادی از عملیات خرابکارانه و اعتراضات خیابانی می‌داند که به‌خصوص در پی پخش فیلم موهن برگزار شد. رهبران گروه‌های سلفی می‌گویند درحال حاضر نزدیک به 400نفر از عناصر این گروه سلفی در زندان هستند. در مورد رابطه حرکت النهضه که حدود 40 سال فعالیتش در تونس ممنوع بود با جریان‌های سلفی و جهادی که بعد از انقلاب به صحنه آمدند، یکی از کارشناسان امور می‌گوید: حرکت النهضه که به روند سیاسی و صندوق‌های رای برای گردش قدرت باور دارد، نمی‌تواند از مواجهه با افراط‌گرایان طفره رود. البته به نظر می‌رسد گفت‌وگوی جدی و عمیق با جریان‌های اسلامگرا امری حیاتی باشد و برگزاری یک کنفرانس ملی در جهت مبارزه با افراط‌گرایی و تروریسم تا حدودی می‌تواند مثمرثمر باشد. متاسفانه در تونس یک انقلاب فرهنگی به وقوع نپیوست که زیرساخت‌های یک انقلاب سیاسی و اجتماعی را فراهم کند، از این‌رو فقدان زمینه‌های مناسب موجب برخوردهای اجتماعی شده و وضعیت کنونی را به وجود آورده است.
منبع:شرق‌الاوسط
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
جهاد نکاح، راهي به سوي بهشت در درگیری‌های سوریه، خبر حیرت‌آوری که چند روزی در فضای رسانه‌ها مطرح و بعد به فراموشی سپرده شد مساله «جهاد نکاح» در سوریه بود. یعنی جهادی که از طریق ازدواج با کسانی که در میدان جهاد هستند صورت گرفته و ضمن برآوردن نیازهای جنسی آنان، فرد شرکت‌کننده در این جهاد از ثواب اخروی برخوردار خواهد شد. گفته شد مروج این چنین ازدواجی مشایخ سلفی بوده و به این وسیله دختران و زنان را به بهشت وعده می‌دادند. رسانه‌ها اعلام چنین فتوایی را به همان روحانی جنجالی و ضدشیعی سعودی، یعنی محمدالعریفی نسبت دادند اما شخص او دادن چنین فتوایی را تکذیب کرد. با این حال شایعاتی پیرامون این قضیه شکل گرفت مبنی بر اینکه چندین دختر تونسی (13 الی 15نفر) به همین بهانه به سوریه فرستاده شده‌اند تا به اصطلاح «جهاد نکاح» کنند. این مساله به حدی نگران‌کننده و جدی بود که نورالدین‌الخادمی، وزیر امور دینی تونس مجبور شد نسبت به آن هشدار داده و بگوید: نه مردم تونس و نه هیچ‌یک از سازمان‌های این کشور به فتوای «جهاد نکاح» عمل نخواهند کرد. وزارت امور زنان و خانواده تونس نیز از مردم تونس خواست فرزندان خود را تحت کنترل بیشتر قرار داده و آنها را نسبت به خطر این دعوت‌ها که از احساسات فرهنگی مذهبی آنان سوءاستفاده می‌کنند آگاه سازند. دادستانی کل تونس از تمام شهروندان این کشور خواست اگر اطلاعاتی درباره شبکه‌های مذکور دارند در اختیار مسوولان قضایی قرار دهند. در مقابل، «جادالله صفا» نویسنده عرب در واکنش شدیدی به شیوخ وهابی که اقدام به صدور چنین فتواهایی می‌کنند، آنها را «شیوخ فحشا» توصیف کرد که تنها دغدغه‌شان حلال جلوه‌دادن روسپی‌گری است. وی همچنین این سوال را مطرح کرد که «تا کی باید به نام دین، به ناموس و شرف ما تجاوز کنند و ما ساکت باشیم؟!»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.