چالشهای «روحانی»
مصطفی هاشمیطبا . معاون دولت سازندگی
حماسه سیاسی مورد اشاره رهبر انقلاب، جمعه گذشته به تحقق پیوست و بیتردید آنچه به چشم خورد احساس مسوولیت یک ملت در برابر سرنوشت خود و امید به آینده خود بود. چه خوب همه کاندیداها در صحنه حاضر شدند و چه خوب مطیع قانون بودند. قانونهایی که نوعا در سالهای اخیر بعضا تلویحا و بعضا رسما نادیده گرفته شد و به این بیقانونی مباهات هم میشد. اینک رییسجمهور جدید در برابر مسایل بسیار مهمی قرار گرفته که برخی از آنها را در یادداشت چهار روز قبل در همین روزنامه فهرست کردم و به نظر میرسد مسایل انباشتهشدهای است که حل آن فقط و فقط با همبستگی، وحدت و دوری از فرقهگرایی گروهی و فکری حاصل میشود. اگر همه ملت رای دادهاند و اگر همه علاقهمند به حضور در سرنوشت خود هستند دیگر برچسبها را باید به دور افکند و خوشبختانه برپیشانی رییسجمهور منتخب مردم مهر هیچ گروهی را نمیتوان دید؛ نه گروههای تندرو از جناحهای مختلف و نه وابستگیهای قبیلگی و فرقهای. قبول کنیم که بار بسیار سنگینی است و این سنگینی را هیچ فردخاص یا گروه خاص نمیتواند متحمل شود بلکه یک حرکت ملی و یک دیدگاه شایستهگزینی میتواند اهرم حرکت باشد.
مردم نشان دادند که ایران و انقلاب را دوست دارند و رییسجمهور هم باید نشان دهد که همه مردم را با هر نوع سلیقهای دوست دارد و سابقه او هم چنین نشانی دارد. آنچه که در فاصله نزدیکی به فراموشی سپرده شده بود و خادمان صمیمی انقلاب اسلامی را به اشرافزدگی، غربمرعوبی و دیگر صفات و برداشتها متهم کردیم بدون آنکه قدر خدمات آنها را داشته باشیم میخواهم بگویم نه راست ما راست است و نه چپ ما چپ! فقط گروهی تندرو و خویشاندیش میخواهند جامعه را از این سوی به آن سوی بکشند. میدانیم که شورای سیاست خارجی آمریکا که مرجع خطمشی سیاستهای آمریکاست متشکل از رییسجمهوران سابق و برخی وزرای خارجه سابق است.
یعنی قدر گذشتگان خود را دارند و ما که دینمان منادی وحدت است گذشتگان را برچسب میزنیم و میخواهیم آنان را در تاریخ مدفون سازیم.
چه نیکوست رییسجمهور منتخب ملت از نیرو و توان رقبای نزدیک خود بهره ببرد زیرا در ورزش ما داریم که «رقیب خود را دوست داشته باشیم» زیرا اگر رقیب نباشد قهرمانی بیمعناست.
در سابقه و ناصیه رییسجمهور منتخب ملت ایران این دوست داشتن را میتوان دید و امید است با استفاده از همه نیروهای توانمند صرفنظر از نوع تفکرشان، که نوعا چندان قابل اعتنا نیست استفاده کند و شعار اعتدال و عقل خود را تحقق بخشد و دیگران نیز با صمیمیت به او کمک کنند تا این بار سنگین بهخوبی تحمل شود و کار به کاردانان سپرده شود.
کاش همه آنان که اعتقاد دارند صلح امامحسن (ع) و جهاد امامحسین (ع) هر دو در یک راستا بودهاند به این نیز میاندیشیدند که تحت رهبری مقاممعظمرهبری روسای مختلف جمهوری اسلامی ایران همانند صلح امامحسن و جهاد امامحسین عمل کردهاند و قدردان آنان باشند و از تفرقه و شقهکردن جامعه بپرهیزند.
واقعیت آن است که شرایط عمومی کشورمان در حال حاضر چندان مناسب نیست و هرچه زودتر باید برای مشکلات آن چارهاندیشی شود. نویسنده در سال 80 بهعنوان یکی از نامزدهای ریاستجمهوری ثبتنام کردم. در آن زمان میاندیشیدم که میتوان برخی کاستیها را برطرف کرد و امید به حل آن مشکلات داشتم و در توان خود میدیدم اما در دوره اخیر ریاستجمهوری هرچه به خود نهیب زدم که ثبتنام کنم دیدم مشکلات بهوجود آمده بسیار بیشتر از آن است که به توفیق خود حتی بیندیشم و در پاسخ به دوستانی که بههر دلیل تشویق به آمدن میکردند میگفتم که اصلاح امور بسیار فراتر از توان این حقیر است و به همین دلیل با آرزوی توفیق برای آنکه این بار را بر دوش خود حمل میکند برخی نکات را بازآوری میکنم.
1- یکی از اصلیترین مشکلات بیتاثیر شدن نهادهای تصمیمگیر کشور در دوره اخیر است. انحلال سازمان مدیریت و برنامه، جانشین ساختن یک معاونت ریاستجمهوری و گماردن افرادی نابلد و غیرفعال در راس آن به تصدیق همه کسانی که از کار شناخت دارند امر برنامهریزی را کاملا مختل کرده و سازمانها را دچار آشفتگی و بلاتکلیفی کرده است. ادغام وزارت صنایع در وزارت بازرگانی که صنایع کشور را دچار بیصاحبی کرده و ادغام وزارت راه (بخوانید راههای زمینی، دریایی، هوایی و...) با وزارت مسکن و شهرسازی هیچ نتیجهای بهجز معطل ماندن کارها نداشته است و تنها حسن آن تصاویر بیشتر وزیری همهفنحریف بر صفحه تلویزیون است.
بگذریم از زمانی که سه وزارت معادن و فلزات، صنایع سنگین و صنایع، عهدهدار امر صنعت و معدن بودند. حال به هر دلیل این سه وزارت در هم ادغام شدند (بدون آنکه نتیجه این ادغام کوچک شدن باشد) و وزارت صنایع و معادن تشکیل شد اما به هر حال صنایع مامن و ماوایی داشتند هر چند صدای صنایع در دولت کوچکتر شد اینک با ادغام وزارت صنایع در وزارت بازرگانی که عهدهدار تامین گوشت و برنج و گندم و کره و پنیر و علوفه و تنظیم بازار و... و... است چه جایی برای صنایع و رسیدگی به آنها میماند. احیای سازمان مدیریت و برنامهریزی و وزارتهای صنایع و راه و ترابری باید از اهم امور اجرایی باشند و در کلیت باید به وزرا اعتبار و شخصیت بخشید تا با احساس مسوولیت وظایف خود را انجام دهند و در این راستا وظایف معاون اول ریاستجمهوری بسیار خطیر است. یک معاون اول کاردان و دقیق و اجرایی میتواند در تسهیل امور و تصمیمگیریها یار و یاور مهمی برای رییسجمهور باشد.
2- احترام به قانون و موظف کردن همه به اجرای قانون سرچشمه موفقیت در کارهاست. قوانین مانع اجرای کار نیستند بلکه نشناختن قانون باعث سردرگمی است. به خاطر دارم در دولت دوم جناب آقای هاشمیرفسنجانی برخی وزرا از قانون محاسبات گله داشتند و آن را مخل فعالیت خود میدانستند. به آنها عرض کردم که حقیر سالها با همین قانون کار کردهام و هیچ مانعی در راهم ندیدهام اما آن را شناختهام و دیگران به بهانه «نشدن» نتوانستهاند مانع ایجاد کنند.
3-البته که تحریمهای بینالمللی امر مهمی است اما اشتباه دولت نهم و دهم آن بود که تحریمها را بیاثر میپنداشت و در عین حال شعار مقاومت میداد و همزمان سیاستهای لیبرالیستی و درهای باز را بسیار فراتر از آنچه صندوق بینالمللی پول میگوید اعمال میکرد و بهطور موازی به تحریک دولتهای معارض میپرداخت. صدالبته که در برابر فشار خارجیان باید مقاومت کرد اما در عین حال سیاستهای اجرایی و اقتصادی را باید چنان هماهنگ کرد که مقاومت متعارضانه آنها نیز تضعیف شود و در نهایت ملت ایران بهره لازم را داشته باشد. طبعا سیاست مقاومت، متفاوت با سیاست لجوجانه و عنادورزانه است. سیاستی که برخی کشورها داشتهاند و به فقر و فلاکت و نابودی ملتشان انجامیده است. نویسنده رییسجمهور منتخبمان را در این زمینه کارا و کاردان میداند و حتما بین شقوق مختلف این کار تعادل لازم را بهوجود خواهد آورد.
4-عدم تعادل بودجه، کسر بودجههای نهان و آشکار و بدهی دولت به سازمانهای مختلف و از جمله مهمترین آنها به پیمانکاران و صاحبان صنایع، عدم پرداختهای قانونی به موسسات دولتی و طرحهای اجرایی توسعهای کشور از مواردی است که دولت را نزد دیگران تضعیف میکند. حتی برای نهادهای کوچکی مثل فدراسیونهای ورزشی که بودجه مصوب بسیار ناچیزی دارند این مضیقهها بهوجود آمده است. دولت حداقل باید قانون بودجه را اجرا کند و هیچ دلیلی ندارد که بدهیهای خود را به اشخاص حقیقی و حقوقی نپردازد.
5- از مهمترین مسایل پیشروی دولت حجم بسیار زیاد نقدینگی است که به حدود 500هزارمیلیاردتومان بالغ شده است. حقیر که اقتصاددان نیستم نمیدانم این امالفساد را چه کند؟ آیا اقتصاددانان میتوانند داروی شفابخشی برای این حجم نقدینگی تجویز کنند که آثار آن بر اقتصاد جامعه کمتر و کمتر شود؟ یا آنکه همچنان منفعلانه باید شاهد بزرگ شدن این بهمن نابودکننده و تاثیر آن بر ابعاد مختلف اقتصادی، فرهنگی و سیاسی جامعه باشیم؟ تردید نباید کرد که مهار تورم وابستگی شدید به مهار حجم نقدینگی دارد.
6-موضوع اشتغال جوانان- اشتغال شهروندان به کار از مهمترین موضوعاتی است که باید به آن پرداخته شود. واقعا بیکاری امالفساد است زیرا فرد بیکار نیاز به ارتزاق دارد و وقت اضافی او موجب فسادهای فردی و اجتماعی میشود. برخی میگویند باید صنایع را راهاندازی کرد تا اشتغال بالا برود. نسخههایی مانند خویشفرمایی، صنایع زودبازده و برخی امور مشابه را بعضا بهعنوان راهحل میپندارند. در اینجا لازم میدانم به تفکیک، اشاراتی به موضوع اشتغالزایی داشته باشم.
الف-صنعت میتواند اشتغالزا باشد اما باید بدانیم که صنایع با کیفیت و با قیمت تمامشده مناسب و قابلرقابت هرچه بیشتر به سوی اتوماسیون و کمکردن کارگران میرود بنابراین نباید تصور کرد که با توسعه صنعت موضوع اشتغال حل میشود. البته میتوان صنایع کارگربر را انتخاب کرد ولی باید بدانیم که در آن صورت به کیفیتهای لازم نرسیده و قیمت تمامشدهمان هم قابل رقابت با دیگران نخواهد بود.
ب - کشاورزی - صرفنظر از آنکه کشاورزی در کشورمان با بحران روبهرو است و هدر دادن آب و از بین رفتن زمین، خاک و تولید محصولات بیماریزا را در پی دارد، اصولا مهاجرفرست است و نمیتواند اشتغال را در پی داشته باشد. در همینجا میگویم که پرداختن به اصلاح امر کشاورزی کاری بسیار مشترک است و از واجبات وظایف ریاستجمهوری است که جداگانه باید به آن پرداخته شود زیرا آینده سرزمینمان و تغذیه مردمان به آن وابسته است.
ج - خدمات - شاید بتوان خدمات را از جمله موارد اشتغالزا دانست و بهخصوص امر جهانگردی و ایرانگردی را. نه اینکه مثل حال حاضر میلیونها ایرانی بهخاطر تفریح به آنتالیا و کوشیآداسی و تایلند و نقاط مختلف اروپا بروند بلکه برای آنکه خارجیان به ایران بیایند، تردید نباید کرد که بحران بیکاری را تنها میتوان از راه جلب توریست حل کرد زیرا هرچه تعداد بازدیدکننده بالا رود سطح اشتغال و کارهای جانبی آن مثل صنایعدستی افزوده خواهد شد. این غفلتی است که در طول 30 سال گذشته صورت گرفته است و چهبسا آدمهای ناوارد در راس این کار قرار گرفتهاند. به خاطر دارم در دهه 60 فردی رییس سازمان ایرانگردی و جهانگردی شده بود. ایشان شخصا به این نویسنده گفت بنده مخالف ورود توریست هستم زیرا ایجاد فساد میکنند و جاسوس هستند. عجبا! بر وزارت صنایع مسوولی بگماریم که مخالف صنعت باشد!
اصولا دیدگاهمان درخصوص پذیرش بازدیدکننده خارجی نادرست است. در حالی که در زمانهای نهچندان دور میلیونها مهاجر غیرقانونی از هر فرقه و طایفه به ایران میآمدند، از توریست رسمی خارجی واهمه داشتهایم و آنها را پشت در سفارتخانههایمان معطل میگذاشتهایم.
اگر بخواهیم از مزایای جذب توریست استفاده کنیم، چارهای جز این نداریم که دیدگاه خود را منطبق با این حدیث شریف کنیم که «اکرم الضعیف ولو کان کافرا» اگر چنین بیندیشیم وسایل و امکانات اعم از نرمافزار و سختافزارهای مربوطه را فراهم میآوریم زیرا علاوه بر تبعات فرهنگی مثبت میتوانیم روی 10میلیون توریست و 15میلیارددلار درآمد و 5/2میلیون شغل حساب باز کنیم. تاکید میکنم مبارزه با عدم اشتغال بدون توجه به توریسم امکانپذیر نیست.
7- بهداشت و سلامت مردم. با هوای نامناسب، آب آلوده، محصولات کشاورزی آلوده به سموم و کودهای شیمیایی روزبهروز به بیماریها دامن میزنیم. هرچند در طول سالهای اخیر، بهخصوص با عدم اجرا و تامین بودجه مصوب وزارت بهداشت و عدم همکاری بیمهها وضع بهداشت و درمان مردم به شرحی که در همه جراید منتشر شده از متوسط به سمت بد بودن گرایش پیدا کرده است، اضافه کنیم عدم توجه به محیطزیست مانند بیتوجهی به خشک شدن دریاچه ارومیه که سرانجام به نمکیشدن بهترین مناطق کشاورزی کشور حدفاصل دریاچه ارومیه و استان البرز میانجامد و همینطور غارت و چپاول جنگلها آینده غمانگیزی را برای سرزمینمان رقم میزند. آیا رییسجمهور باید فریاد «هل من ناصر ینصرنی» سر دهد؟
آیا از مردم کسی هست که مرا یاری کند؟
اگر هر بخش را بخواهیم تجزیه و تحلیل کنیم، کار بسیار به درازا میکشد. مثلا در آموزشوپرورش موضوع پرورش مغفول مانده و در آموزشعالی موضوع استقلال دانشگاهها کانلمیکن تلقی شده و یک نفر خود را و سیاستهای خویشاندیش را از همه برتر میداند همانند ورزش که کار را به جای آنکه اهلش اداره کنند دیگران تصمیمگیری میکنند. متاسفانه در دولت دوم جناب آقای خاتمی که همواره شعار توسعه سیاسی و کار به دست مردم و مردمسالاری میدادند (که خود آقای خاتمی به این واقعا معتقدند) کاری شد که مسوول سازمان تربیتبدنی فعال مایشاء شود و به جای آنکه فدراسیونهای ورزشی مستقل بمانند سررشته عزل و نصب را به دست قیممآبانه یک نفر دادند.
وقتی مردم رییسجمهور را انتخاب میکنند چرا مردم ورزشی نتوانند رییس رشته خودشان را انتخاب کنند.
این مختصر را نه بهعنوان راه بلکه فقط بهعنوان تذکار مینویسم که الذکری تنفع المومنون.
به امید آینده
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.