آنکه رایام را زد
پوریا عالمی
هفتادوشش یا هشتادوهشت ما به بلوغ اجتماعی نرسیدیم. شبیه کودک نورسی بودیم که طره مویی را پشت لبش نگه میدارد تا خودش را در آینه ببیند که انگار بزرگ و بالغ شده. همین که خسته شد، طره را رها میکند، سبیل میافتد، او باز کودکی میشود که بوده. بلوغ با جاسازی سبیل کلفت آنی پشت لب سر نمیزند. بلوغ با موهای کرک اندک آغاز میشود، تا به لاخ سبیل مورد وثوق برسد. بلوغ با حرص زدن و جوش خوردن شکل نمیگیرد باید جوشهای بلوغ را حوصله کرد، از ریخت افتاد تا به جاافتادگی بعد از بلوغ رسید. از شکل افتاد که شاکله پیدا کرد. هفتادوشش یا هشتادوهشت تجربههای مهم اجتماعی است اما دستاوردش حاصل تحقیق و تدقیق نیست، حاصل ترس و هول و ولاست. حاصل دلزده شدن از یک دوره برای ورود به دورهای دیگر است که دانایی به ریخت و ماهیت آن هم نداشتیم. هفتادوشش که رای سرشار شد معلوم نبود گفتمان آقای خاتمی چیست. قرار بود هر چه باشد جز تفکر سنتی. هر چه جز تفکر سنتی غالب بود مورد پسند بود. هشتادوهشت سرشاری رای در صندوق، رای به گفتمان نو نبود. رای به این بود که تفکر و تاثیر داخلی و خارجی رییسجمهور وقت مقبول مردم و نظریهپردازان نیفتاده بود. چیزی که به قیمت
چهارسال هزینهکردن از جیب به دست آمده بود. چیزی که از قبل عیان بود اما عرصه نظریهپردازان اجتماعی و سیاسی که تریبون دارند عرصه بیمسوولیتی است. عرصه لیدری اما با مسوولیت محدود. فعالیت سیاسی شبیه قانون جنس فروخته شده پس گرفته نمیشود. همه آن پیشبینیها در هشتادوچهار که به رای ندادن ترغیب میکرد و تحریم یا به رای دادن به شهردار وقت تهران به امید تند کردن فضا، غلط از کار درآمده بود. تحلیلهای شل و پیشبینیهای ول که در طول چهارسال در این سرزمین، حاضر بود آزمون و خطا کند و کرد تا اقتصاد و سیاست و جامعه برسد به بزنگاه هشتادوهشت. تحلیلهای اما و اگری و اگر بشود چه میشود مدتهاست آفت جامعه است. تحلیلهای رای مردم را زدن برای رای دادن. رای در دورههای پیش در حالت کلی ابزار اعتراض بوده است. ابزاری برای نه گفتن. انتخاب آقای خاتمی برای انتخاب نشدن آقای ناطق بود. ترس از چیزی دیگر. انتخاب در 88 برای رستن از تفکر غالب دولت وقت بود. ناشناسی این گفتمان در هشتادوهشت و شک و تردید اصلاحطلبان برای حلقه زدن دور این رویکرد، همان تکرار حس انتخاب آقای خاتمی بود در 16 سال پیش. بیدانستگی به آنچه در چنته داشت. که چهار سال بعد
از هفتادوشش و تجربه زندگی در دوران اصلاحات بیتفاوتی برای انتخاب آقای خاتمی و آنچه که پیش آمد با در نظر گرفتن خطاهای اصلاحطلبان، مساله غریبی بود. چطور میشد کسی که همان مقدار از آزادی و فضای مدنی را تجربه کرده به سرنوشت خود بیتوجه باشد؟ به بلوغ رسیدن یعنی این امکان که به پیش از بلوغ برگردیم نیست. تا پیش از نودودو، رای وسیلهای بوده برای پس زدن یا گارد بستن مقابل تفکری دیگر. رای از ترس. هرچند ترس علامت تعقل است. اما رای این دوره «نه» به چیزی نیست. این رای «نه» به چیزی نیست، بلکه «آری» است. آری به اصلاحطلبی. آری به اجماع بزرگان اصلاحطلبان. آری به فضای نقد. به نگاه منتقد. به اصلاح. به ساختن. بیخرابکردن. به رفتار متمدنانه. به گفتوگو. به اینکه جواب های هوی نیست. که جواب تنه زدن، سقلمه زدن نیست. رای به اخلاقیات است. به روش درست بازی. بیزدن زیر میز، وقتیداری میبازی. به حوصله کردن. به اندیشیدن. به صبر. به رشد. به نمو. به حرکت. به پیشروی. بیفشار. به بزرگی، به بزرگواری. به تعقل. نه گفتن در کار نبود. آری گفتن بود به حرکت اصلاحطلبانه، حتی با نمایندهای که تمام و کمال تا پیش از این اصلاحطلب نبوده باشد.
آری بود به امید. آری بود به تدبیر. رای نودودو آری گفتن بود به زندگی. به حلکردن معما که چو حل گشت آسان نمود. به اصلاحطلبی. به روحانی. به خاتمی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.