|

آغاز فصل نو

هادی خانیکی . استاد دانشگاه

انتخابات در سطح نخست به عنوان یک پدیده سیاسی شناخته می‌شود، اما آنچه دیروز رخ داد از جنس پدیده‌های سیاسی نبود. انتخابات جمعه پیشین زمینه‌های بروز و ظهورش در سطح تغییرات فرهنگی و اجتماعی ایران دیده می‌شود. من تصور می‌کنم گفتمان جدیدی در جامعه ما شکل گرفته است که یکی از مصداق‌هایش انتخابات جمعه بود. به این معنی که هم در سطحی گسترده‌تر مشارکت اتفاق افتاده است و این مشارکت سطوح مختلف، طیف‌ها و گروه‌ها و قشرهای مختلف را در برگرفته است. همه اینها حکایت از نوعی رویکرد عقلانی در شرایطی دارد که نسبت به آن نارضایتی و انتقاد وجود دارد و جامعه دریافته بود که راه‌حل برون‌رفت از این نارضایتی تغییر با سمت و سوی اصلاح‌طلبانه است. جامعه نظام را قبول دارد، می‌خواهد اصلاحات انجام گیرد و نمی‌خواهد در برابر خطرها و تهدیدهای خارجی و مسایل داخلی نظام، تضعیف شود. به این معنی یک گفتمان تازه در جامعه شکل گرفته است که این گفتمان هم اصلاح‌طلبان را دربرمی‌گیرد، هم اصولگرایان را و هم ناظر بر سطوح اجرایی و خود حکومت است. آنچه در جامعه رخ داد از این نظر بی‌نظیر بود که جامعه به عقلانیت، مدنیت و بلوغ سیاسی کم‌نظیری رسیده است که فصل مشترک همه قشرها و گروه‌های مختلف است و به همین دلیل سطح مشارکت بالا رفت. در زمینه آرای حسن روحانی می‌بینیم که میزان اقبال در روستاها و شهرهای کوچک کمتر از شهرهای بزرگ، طبقه متوسط و روستاها نیست. این موضوع نشان می‌دهد تغییر اجتماعی در جامعه رخ داده است و این تغییر بیش از هر چیز تغییر گفتمان است؛ تغییر گفتمانی که به سمت عقلانیت رفته است و در این عقلانیت اصلاح‌طلبی، اعتدال‌گرایی و دوری از تندروی و رادیکالیسم دیده می‌شود. گفتمان به لحاظ فرهنگی و سیاسی مقدم بر امر سیاسی است. در عرصه هم نمودش این است که چگونه خواسته‌ها شناخته شود و نهادمند شود، سازوکارهای لازم برایش به وجود بیاید چراکه گفتمان تنها حفظ یکسری شعارها نیست و این شعارها معرف مولفه‌های تغییر در جامعه است. جریان‌های مختلف سیاسی می‌تواند از این اتفاق به عنوان یک برد استفاده کنند و این برد تنها برای اصلاح‌طلبان نیست بلکه برد اصولگرایی و ملی است و پیروز واقعی، مردم هستند. چراکه زمینه‌های ترمیم اعتماد مردم فراهم شده است و مردم رای خود را باور کرده و دنبال حق خود در سطح جامعه می‌گردند. انتخابات جمعه به صورت مدنی برگزار شده است و جزو کم‌مساله‌ترین انتخاباتی است که تاکنون برگزار شده است و این مدنیت، محصول گفتمان است و حالا باید نهادمند شود و سازوکارهای لازم را پیدا کند. بخشی برعهده پیروز انتخابات است؛ دکتر روحانی و جریانی که تحت عنوان اعتدال و اصلاحات در کنار هم قرار گرفته‌اند تا مطالباتی که در جامعه ایجاد شده است به صورت مطالبات سرگردان باقی نماند و رویه‌هایی که باعث نارضایتی و انتقاد در جامعه شده است، اصلاح شود؛ رویه‌هایی که نخبگان را ناراضی کرده، بدنه کارشناسی را منفعل کرده است، مخاطرات در سطوح بین‌المللی و ملی را ایجاد کرده است، امید و اعتماد را در جوانان کاهش داده است. حال ضروری است که رویه‌ها به گونه‌ای بازسازی شود تا با تدبیر و امید بتواند زمینه‌های مساعد را فراهم کند و از یاد نبریم که اصلا زمینه‌های این پیروزی شکل‌گیری این گفتمان است و جریان‌های سیاسی و عقلانی را دربرمی‌گیرد. از یاد نبریم که جریان اصلاحات در این انتخابات نقش فعالی را به عهده گرفت و بعد از آن از کاندیدای جریانی دیگر حمایت کرد و در کنار هم قرارگرفتن جریان اصلاحات و اعتدال‌گرایی فصل تازه‌ای در کشور را رقم زد و خیلی از نیروهای سیاسی که تاکنون در کنار هم قرار نگرفته بودند و خیلی رویه‌های دموکراتیک که کمتر فرصت تجربه و تمرین داشتند محقق شد و به سمت نهادمندشدن پیش رفت و ضروری است که به عنوان سرمایه اجتماعی برای کشور حفظ شود و تمام جناح‌ها خود را پیروز بدانند و رویکرد معروف «گاندی» را که می‌گفت «پیروزی، برد رقیب نیست، بلکه پیروزی با رقیب است» محقق شود و در این صورت زمینه‌های حفظ این سرمایه فراهم می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.