|

بازی «برد-برد» انتخابات 24 خرداد

محمدامین قانعی‌راد . جامعه شناس

معمولا در شرایطی که سرمایه اجتماعی بالاست یا میل به ایجاد سرمایه اجتماعی بالاست، بازی انجام‌شده در جامعه، بازی برد- برد است. در جامعه ما به صورت سنتی و تاریخی معمولا هم از سوی نظام‌های سیاسی و هم از سوی مردم، یا بازی دو سر باخت بوده یا بازی یک‌سر باخت. چیزی که در انتخابات 24 خرداد جدید بود، حضور مردم در این بازی دو سر برد بوده است. در این بازی نه‌تنها مردم، اصلاح‌طلبان و اعتدال‌گرایان بلکه اصولگرایان و نظام نیز برنده شده‌اند. این به آن معناست که طرفین بازی برنده شده‌اند. اما در انتخابات اخیر عده‌ای رای ندادند. این افراد، افراد بدبین و ناامید بوده‌اند که تصور می‌کردند نتیجه بازی ازپیش‌تعیین‌شده است. در میان این افراد کسانی بوده‌اند که براساس یک تجربه ناموفق یا یک تجربه شکست به این نتیجه رسیده‌اند که رای ندهند. گروه دیگری که رای نداده‌اند گروهی بوده‌اند که بازی برد- باخت مدنظرشان بوده است. به این معنا که بردن آن منجر به باخت کل سیستم بشود. آنها افرادی هستند که خیال می‌کنند دادن رای، اعتبار و مشروعیت را به کل سیستم بازمی‌گرداند. این بازی در نهایت به بازی باخت- باخت تبدیل می‌شود. یعنی آنها ترجیح داده‌اند خودشان ببازند اما به سیستم مشروعیت ندهند. اما کسانی که رای داده و وارد بازی برد- برد شدند، نشان دادند که امید از ناامیدی بهتر است و خوشبینی کارکردی‌تر از بدبینی است. دیگر اینکه در شرایط ابهام نیز نباید دست از عمل برداشت. انتخابات اخیر به‌علاوه نشان داد که عقلانیت سیاستمداران می‌تواند مردم را با آنها همراه کند. عقلانیتی که در میان اصلاح‌طلبان منجر به ائتلاف شد. به‌علاوه حرکت قشنگ دیگری که دکتر عارف انجام داد و بدون چانه‌زنی و سهم‌خواهی به‌نفع اصلاحات از رقابت‌ها کنار رفت، انضباط سیاسی بود. این انضباط سیاسی به‌عنوان پذیرش خردجمعی در عرصه سیاست است. اینکه دکتر عارف، پس از رسیدن نامه‌ای از سوی اصلاح‌طلبان، به‌نفع اصلاحات کنار رفت، نشان داد که اصلاحات هنوز رهبر دارد. این رهبر کسی است که فردی مانند آقای عارف می‌تواند به اعتبار او، کنار برود، این برای جامعه جاذبه ایجاد کرد. مورد دیگری که نشان داد سیاست‌ورزی در شرایط پیچیده نیاز به عقل و صبر و ائتلاف دارد و تلاش برای ساختن سرمایه‌های اجتماعی، از خودگذشتگی و اخلاق‌مداری می‌خواهد. به‌علاوه همه اینها در انتخابات اخیر نشان داد که کینه‌توزی در عرصه سیاست، کارا نیست و نباید با مشی کینه‌توزانه جلو رفت و دیگر اینکه نباید یک تجربه را تعمیم داد. مورد دیگر در انتخابات 24 خرداد این بود که مردم اهمیت صندوق در زندگی مدنی را درک کرده‌اند. مورد دیگر، پیروزی تحزب به‌معنای مثبت آن بود. کاندیداهایی که به تحزب باور نداشتند، مانند آقای غرضی و دیگر کاندیداها که منتسب به حزب خاصی نبودند. این افراد برنامه داشتند اما در عمل نشان داده شد که برنامه مهم است اما تحزب مهم‌تر است و اینکه در عرصه سیاسی باید تحزب را نهادینه کرد. برای توسعه سیاسی، یک رییس‌جمهوری نمی‌تواند بگوید که مدیون هیچ حزبی نیست. در حال حاضر آقای روحانی می‌داند که مدیون تحزب است و اگر سیاستمداری جناحی وجود نداشت، نمی‌توانست موفق شود به‌علاوه اینکه سیاست حزبی باید ائتلاف‌گرا و عقلانی باشد چون معمولا تحزب را غیرعقلانی می‌دانند. نتیجه انتخابات اخیر نشان داد که می‌شود تحزب را با اخلاق پیوند زد. در این انتخابات هم مردم پیروز شدند و هم نظام. این بازی برد- برد، سرمایه اجتماعی ایجاد کرد و نشان داد که در عمل اعتماد ایجاد شده است. در مورد سرمایه اجتماعی باید گفت که گاهی سرمایه اجتماعی وجود دارد و مبنای عمل است ولی گاهی سرمایه نیست اما بازی برد- برد، اعتماد ایجاد کرده و سرمایه می‌سازد. به‌علاوه در انتخابات اخیر، بین نخبگان و مردم همگرایی و نزدیکی ایجاد شد. صاحبان فکر و اندیشه همسو با مردم دیگر قرار گرفتند. مورد دیگری که در انتخابات روز جمعه مشخص شد، این بود که شکاف میان شمال شهر و جنوب شهر وجود نداشت. این شکاف اما در سال‌های 84 و 88 موجب به‌قدرت رسیدن محمود احمدی‌نژاد شده بود. در این انتخابات حتی دوقطبی طبقاتی شکل نگرفت. به‌علاوه اینکه نخبگان سیاسی نیز با مردم همسو بودند. باید انتظار داشت که بازی برد- برد در عرصه سیاست داخلی تداوم یابد و به عرصه بین‌المللی نیز تسری یابد. باید توجه داشت که در عرصه سیاست جهانی، بدون درگیر شدن در یک بازی برد- برد نمی‌توان مسایل را حل کرد. اگر بخواهیم در دنیا به‌عنوان یک قدرت مطرح شویم، باید نحوه پیشبرد بازی به‌شکلی باشد که به نتیجه برد- برد منجر شود. هنگامی نتیجه بازی در عرصه سیاست بین‌الملل به‌نفع ماست که هیچ کشوری در منطقه یا جهان از برد ما احساس خطر و بازنده شدن نکند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.