|

«آذر تشکر» جامعه‌شناس:

احترام به اعتماد مردم، عواطف جامعه را ترمیم می‌کند

مشارکت تاثیرگذار مردم در امری مانند انتخابات، بخشی از اعتماد اجتماعی است. انتخابات یازدهمین دوره ریاست‌جمهوری یکی از نمونه‌های تعیین‌کننده از این دست بود، در این انتخابات اکثریتی قابل توجه از مردم در میان ساکنان دورافتاده‌ترین روستاها و شهرها تا بزرگ‌ترین کلانشهرهای کشور برای تغییر شرایط به صحنه آمدند. حالا که نتایج آرا همان‌گونه که بود خوانده شد، جامعه حاصل اعتماد اجتماعی خود را از سوی نهادهای قدرت دریافت کرد. این را می‌توان سرآغاز تثبیت و تعمیق این اعتماد اجتماعی دانست، به نظر می‌رسد پس از دوره‌ای گسست، بار دیگر جامعه شاهد بازگشت امیدوارکننده بارقه‌‌های امید خواهد بود. در همین رابطه با آذر تشکر جامعه‌شناس، گفت‌وگویی کردیم که در ادامه می‌آید: به نظر می‌رسد با انتخاباتی که روز جمعه این هفته برگزار شد و نتایج آن، بار دیگر اعتماد اجتماعی به جامعه ایرانی بازگشته است، این اعتماد از کجا نشات گرفت و در آینده به کجا ختم می‌شود؟ اجازه دهید من این موضوع را ابتدا از منظر جامعه‌شناسی سیاسی تحلیل کنم، چون جامعه‌شناسی صرف و نظریه‌پردازی در مورد فرآیندهای اجتماعی در جوامع خاورمیانه‌ای و به خصوص کشور ما ایران جدای از مسایل سیاسی به تحلیل ناقصی منجر می‌شود. در کشور خودمان در تمام ابعاد زندگی اجتماعی رد پای دولت را می‌بینیم، از این نظر مهم است که در تحلیل مسایل اجتماعی باید حداقل وزن سیاستگذاری‌های دولتی دیده شود. با نگاهی به آنچه در هشت سال گذشته پیش آمد، مشخص می‌شود تاثیر حوزه سیاست در بالا و پایین‌بردن سرزندگی و امید یا یأس عمومی چقدر می‌تواند موثر باشد. به هر حال وقتی اعتماد ایجاد می‌شود و به این اعتماد نیز احترام گذاشته می‌شود عواطف عمومی جامعه می‌تواند ترمیم شود. این موضوع زمینه‌ای را فراهم می‌کند که مردم با صبوری بیشتری به سیاست‌های دولت اعتماد کنند. حتی اگر برخی از این سیاست‌ها در حوزه عمل برای مردم هزینه ایجاد کند، مثل تحریم‌ها. در ادامه این روند، دولت برای حفظ اعتماد اجتماعی باید چه اقداماتی را در پیش بگیرد؟ در این مورد خاص همین اعتماد در عرض یک هفته در فرآیند انتخابات ایجاد شد، اما به اعتقاد من حفظ این اعتماد اجتماعی بسیار مهم‌تر است و مبنای اصلی آن شفافیت است. یعنی دولت هر چقدر در سیاستگذاری‌ها و برنامه‌های خود شفافیت بیشتری داشته باشد این اعتماد اجتماعی بیشتر می‌شود. در یک فضای اجتماعی که فاصله بین دولت و ملت کم می‌شود و در واقع دولت خواسته‌های عمومی جامعه‌ای که خواستار تغییر است را نمایندگی می‌کند، مردم انتظار تغییر یک‌شبه ندارند. خود جریان انتخابات نشان داد مردم به دنبال تغییر یک‌شبه نیستند اما روی آغاز یک فرآیند تغییر تاکید دارند. علاوه بر این اعتماد و امید اجتماعی خاصیت فزاینده دارند، در واقع یک فرآیند و تصمیم ملی است که می‌تواند حالت تراکمی داشته باشد و منجر به همکاری متقابل هم شود. حالا مهم‌ترین تاثیر این اعتماد اجتماعی ایجادشده در بین مردم و درون جامعه چیست؟ به نظر من مهم‌ترین مساله، ایجاد همبستگی است، یعنی مردم آن مایی را که به دنبال تغییر هستند کشف می‌کنند؛ مایی که در پی یک فعالیت مشخص سیاسی تقویت می‌شود و باعث می‌شود افراد خود را متعلق به یک جامعه بدانند. اینکه افراد در جامعه‌ای که به آن تعلق دارند نظرشان محترم شمرده می‌شود، ثمرات بسیار مفیدی دارد. یک نتیجه عینی‌اش را می‌توان کاهش ملموس مهاجرت‌ها به خارج از کشور دانست، چون نخبگانی که به هر دلیل به منشا اثربودن خود در جامعه قطع امید کرده بودند دوباره امیدوار می‌شوند. علاوه بر این وقتی امید اجتماعی ایجاد می‌شود، تنش‌های بین افراد حتی در روابط اجتماعی کاهش می‌یابد. چون هرکس خودش را جزوی از یک مای مشترک می‌بیند، این حتی در روابط اجتماعی هم اثر می‌گذارد و پرخاشگری‌های ناشی از یأس و ناامیدی کمتر می‌شود. جامعه در دوران هشت‌ساله گذشته هر دو سه روز یک تنش را تجربه می‌کرد، اگرچه مردم بیشتر این تنش‌ها را به طنز می‌گرفتند اما نتایج آن در نهایت به سرخوردگی و یأس عمومی منجر می‌شد. همه اینها در روابط اجتماعی یأس و سرخوردگی و پرخاش‌جویی و انزجار اجتماعی مردم نسبت به همدیگر را ایجاد می‌کرد. اما اگر اعتماد و امید اجتماعی شکل‌گرفته تقویت شود حتی بسیاری از آنها که رفتند آرزویشان برگشت به وطن می‌شود. یعنی اعتماد اجتماعی جریان مهاجرت را برعکس می‌کند. حتی اصلا لازم نیست به آنها که رفتند برای بازگشت به وطن امتیاز ویژه‌ای دهند اگر اعتماد اجتماعی احیا شود، خودشان با روی گشاده برمی‌گردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.