برنامه درسی ملی و شتابزدگی آموزشوپرورش
مهدی بهلولی . آموزگار
در ماههای میانی سال گذشته، سند برنامه درسی ملی، در شورایعالی آموزشوپرورش تصویب و به آموزشوپرورش ابلاغ شد. آنگونه که از پیشنویسهای این سند برمیآید آغاز تهیه و نگارش آن به پنج، ششسال پیش برمیگردد و تهیه و تصویب آن یکی از حلقههای فرآیندی است که از آن با عنوان دگرگونی بنیادین در آموزشوپرورش نام برده میشود. سند برنامه درسی ملی، همانگونه که از نام آن برمیآید، نقشه کلی، درونمایه و زمان آموزش از سال نخست دبستان تا دیپلم را روشن میکند. همچنین به وارسی هدفهایی میپردازد که هر درسی باید در هر کدام از 12 پایه تحصیلی پیگیری کند. از این رو انتظار بر این بود که پیش از تصویب این سند، کتابهای تازه سیستم نوین آموزشی 3-3-3-3 به نگارش درنیایند. منطق حکم میکرد که نخست سند برنامه درسی ملی تهیه و تصویب و پس از آن سیستم نوین پیاده شود و کتابهای تازه آن نوشته شود. اما همانگونه که میدانیم این روند، درست وارونه، به اجرا درآمد و نخست سیستم آموزشی دگرگون شد و کتابهای درسی پایههای اول و ششم نوشته شد و سپس سند برنامه درسی ملی به تصویب رسید! اما چنین وارونهکاری و شتابزدگیای، بیگمان، پیامدهایی خواهد داشت. در
اینجا به دو نمونه اشاره میکنیم. در سند برنامه درسی ملی، درباره دوره ابتدایی چنین آمده است: «سن شروع دوره ابتدایی، ششسال تمام خواهد بود. برنامه درسی سه سال اول دوره ابتدایی، به صورت منعطف با عنایت به تواناییها و تفاوتهای دانشآموزان، تدوین و در آن آموزشهای پیشنیاز و جبرانی ویژه کودکان مناطق محروم و دوزبانه پیشبینی میشود.» پرسش این است که در سال گذشته و در راستای اجرای این بند، برای کودکان مناطق محروم و دوزبانه، چه برنامه ویژهای پیاده شد؟ این پرسش البته بعد دیگری هم مییابد هنگامی که به این بخش از رهنامه سند تحول بنیادین آموزشوپرورش میبینیم که: «برای حمایت از یادگیری کودکان متعلق به اقوام غیرفارسیزبان ایرانی و برخورداری آنان از فرصت برابر یادگیری و رشد، نظام برنامه درسی باید یک دوره تعریفشده «انتقال» از زبان مادری به چرخه زبان رسمی (فارسی) را در کانون توجه قرار دهد، ویژگیهای فرهنگی و زبانی مناطق مختلف در برنامههای درسی این دوره محوریت خواهد داشت.» تا آنجا که این نگارنده میداند در سال گذشته به هیچکدام از این دو بخش از سندهای رسمی آموزشوپرورش توجهی نشده است. در کتابهای درسی دانشآموزان
سال نخست دبستان منطقههای محروم دوزبانه یا برنامه درسی آنها نیز، بحث برنامه جبرانی در نظر گرفته نشده است. نمونه دیگر به بحث پیشدبستانی برمیگردد. در برنامه درسی ملی میخوانیم: «دوره پیشدبستانی به دوره دوساله رسمی و غیراجباری اطلاق میشود که کودکان گروه سنی پنج و شش سال را تحت پوشش برنامههای آموزشی و تربیتی قرار میدهد. برنامههای آموزشی و تربیتی این دوره و میزان حضور نوآموزان در مراکز پیشدبستانی، با توجه به ویژگیهای کودکان منعطف و سیال است.» همانگونه که در سند بهروشنی آمده دوره پیشدبستانی، دورهای دوساله است اما چندی پیش در پاسخ رسمی آموزشوپرورش به یکی از نمایندگان مجلس، چنین میخوانیم: «عطف به مطلب مندرج در خبرگزاری خانه ملت، مورخ 92/8/3 با «مشکلات اقتصادی دولت مانع از قانونیشدن دوره پیشدبستانی میشود» موارد ذیل را به اطلاع میرساند: با توجه به تاکیدات بنیانگذار راحل جمهوری اسلامی در وصایای گرانقدرشان که فرمودهاند «از امور بسیار بااهمیت و سرنوشتساز، مساله مراکز تعلیم و تربیت از کودکستانها تا دانشگاه است» و بیانات مقام معظم رهبری در دیدار وزیر، معاونان و مدیران آموزشوپرورش سراسر کشور در
تاریخ 86/3/5 که میفرمایند: ما میخواهیم آن کسی که از آموزشوپرورش خارج میشود بعد از ۱۳ سال، حالا که پیشدبستانی هم هست، میشود ۱۳سال، انسانی باشد با برجستگیهای اخلاقی، برجستگیهای فکری و مغزی و با تدین. یک چنین انسانی میخواهیم.» باید عنایت داشت که مقام معظم رهبری به صراحت بر ۱۳سال بودن آموزش و عنوان پیشدبستانی تاکید نمودهاند، افزون بر این توسعه دوره پیشدبستان در اسناد بالادستی کشور از جمله نقشه جامع علمی کشور و سند تحول بنیادین آموزشوپرورش قرار گرفته است.»درخور درنگ اینکه آموزشوپرورش به سخنانی از مقام معظم رهبری استناد داده که به سال 86 برمیگردد، یعنی به چند سال پیش از تهیه و تصویب برنامه درسی ملی. چنین مینماید که خود کارگزاران آموزشوپرورش هنوز فرصت نکردهاند برنامه درسی ملی را بخوانند- و بدانند که پیشدبستانی دوساله است و نه یکساله- تا چه رسد به اینکه بخواهند با برنامهای سنجیده آن را عملی سازند! اما گذشته از این پاسخ شگفت و نسنجیده آموزشوپرورش، واقعیت آن است که آموزشوپرورش در سال گذشته و با اجرای شتابزده سیستم 6-3-3، در عمل، بار دوره دوساله پیشدبستانی را از دوش خود بر زمین نهاد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.