|

انتخابات، جامعه و دولت-12

سیدیوسف مصطفوی

انتخابات از هر منظری که به آن بنگریم و در هر شرایطی که برگزار شود، از گره‌گاه‌های اصلی جامعه و دولت است، بنابرین حتی اگر سازوکار انتخابات مطلوب نباشد باز هم افراد و نهادهای اجتماعی و احزاب و حقوقدانان و سیاست‌ورزان و انجمن‌های مردم‌نهاد نیز به‌قدر خود سهمی در پیدایی چنین وضع و حالی دارند. اما در شرایطی که انتخابات بتواند کمترین تغییری در وضعیت ایجاد کند شرکت در آن اگرچه حقی است که در صورت تمایل می‌توان از آن بهره برد و در صورت عدم تمایل می‌توان از آن کناره گرفت و از هرگونه مسوولیت حقوقی مصون ماند، اما از منظر اخلاقی نمی‌توان از خود سلب مسوولیت کرد چراکه وقتی نهاد دولت یا مجلس قانونگذاران با توده آرا شکل گرفت و رسمیت یافت به سادگی نمی‌توان شکل و بافت آن را تغییر داد و چه بسا در دوره‌های حساس تاریخی - از جمله دوران‌ گذار از وضعیتی به وضعیت دیگر - سرنوشت جامعه‌ای چنان رقم بخورد که تغییرش به سهولت امکان‌پذیر نباشد. محور اصلی بحثی که تاکنون پی گرفته‌ایم، تقدیر و تقویم سهم و نقش دولت و جامعه در بسامانی‌ها و نابسامانی‌ها بوده است. در انتخاباتی مثل آنچه پیش‌رو داریم، هر موضعی که در باب بحث جاری اتخاذ کنیم، اقتضا دارد که نسبت به نتیجه انتخابات حساس باشیم و در تصمیم‌گیری و اقدام یا حتی عدم اقدام سنجیده عمل کنیم. اگر دولت نهاد مهم و کارسازی است که بسامانی‌ها و نابسامانی‌ها از آن برمی‌خیزد، باید بکوشیم دولتی بهتر یا کمتر بد روی کار‌ آید. اما اگر جامعه نقش و تاثیر بیشتر در تحولات دارد باز هم باید در انتخابات فعال بود چراکه یکی از راه‌های تاثیر‌گذاری جامعه و اعمال اراده عمومی همین انتخابات است که هم موضوعیت دارد و هم طریقت. موضوعیت دارد چون سبب نشاط اجتماعی و سازمان‌یاب نیروها و گروه‌های اجتماعی، سیاسی و آگاهی مردم از حقوقشان می‌شود و طریقت دارد چون از رهگذر تعیین ترکیب زمامداران و دولتمردان آینده بر بسیاری امور مهم تاثیر می‌گذارد. نباید فراموش کنیم که ماشین دولت اگرچه هویتی مستقل از فردبه‌فرد دولتمردان دارد، اما در هر صورت بناست توسط همین افراد بچرخد و بالطبع هر چقدر که نظام و دستگاه سیاسی خوب طراحی شده باشد و بنیانگذاران تمهیدات لازم برای پیشگیری از سوءتدبیر و سوءاستفاده اندیشیده باشند، اما در نهایت افراد گزینش شده برای تصدی مقامات دولتی تعیین کننده‌اند وگرنه مراجعه به آرای عمومی و این همه هزینه برای قانع‌کردن تک‌به‌تک افراد لازم نمی‌افتاد و کار را با فال و قرعه نیز می‌شد تمام کرد. خلاصه کلام آنکه یکایک افراد جامعه در برابر رایی که می‌دهند یا رایی که نمی‌دهند و تاثیری که بر دیگران می‌گذارند یا نمی‌گذارند مسوول هستند. اساسا جامعه و تحولات آن با همین‌گونه فعل‌ها و ترک‌ها شکل می‌گیرد و اگر ما در میدان انتخابات خوب بازی نمی‌کنیم نشانه آن است که در دیگر میدان‌های سیاسی و اجتماعی نیز قواعد و فنون بازی‌کردن را به خوبی نمی‌شناسیم. اینگونه می‌توان گفت حتی در مواردی که دولت بر آمده از یک انتخابات مسوول مباشر و مستقیم آشفتگی‌ها و نابسامانی‌هاست باز هم جامعه‌ای که در برآمدن آن دولت نقش داشته یا دست‌کم با سکوت و انفعال از برآمدنش ممانعت نکرده به سهم خود در ویرانی‌ها و خسارت‌ها مقصر است. تاریخ جوامع و کشورها پر است از تجربه‌هایی که این ادعا را تایید می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.