دستاوردهای فعالان حقوقبشر درباره ممنوعیت روباتهای قاتل
از تعلیق تا تعطیل
امیر کرمیان
کمپین بینالمللی «روباتهای قاتل را متوقف کنید»، خواستار منع پیشگیرانه ساخت و استفاده از این روباتهاست. شورای حقوقبشر سازمانمللمتحد نیز خواستار تعلیق استفاده از سلاح جدید «روباتهای قاتل» شده است. فعالان حقوقبشر میگویند این سلاح ثبات و امنیت بینالمللی را تهدید میکند و قبل از آنکه استفاده از آن آغاز شود، باید آن را ممنوع کرد. این شورا نهم خرداد در نشستی در ژنو گزارش خود را درباره سلاح جدید «روباتهای مهلک خودمختار» (یا بهاصطلاح روباتهای قاتل) ارایه و طی آن مسایل اخلاقی مربوط به روباتهای قاتل را که در میدان جنگ میتوانند خودمختار عمل کنند، بررسی کرد. این روباتها برای کشتن و تخریب برنامهریزی میشوند و برخلاف هواپیماهای بیسرنشین (پهپاد)، کسی کنترل آنها را در میدان نبرد در دست ندارد. وقتی برنامه ارایهشده به روبات، فعال و روبات روی آن هدف قفل شود، میتواند بدون مداخله انسان، بکشد یا تخریب کند. از اینرو فعالان حقوقبشر میگویند این سلاح ثبات و امنیت بینالمللی را تهدید میکند. در حالیکه فعالان حقوقبشر خواستار منع کامل این سلاح شدهاند، گزارش سازمان ملل فعلا خواستار تعلیق استفاده از آن است تا
به سوالهایی که درباره آن وجود دارد، پاسخ داده شود. مدافعان این سلاح میگویند استفاده از روباتها تلفات انسانی را در میدان نبرد کاهش میدهد اما گروههای حقوقبشر معتقدند که استفاده از آن، مسایل اخلاقی مهمی را مطرح میکند از جمله اینکه اگر این روباتها غیرنظامیان را به قتل برسانند، چه کسی مسوول خواهد بود. آنها میپرسند تصمیمگیری نهایی برای صدور فرمان کشتن به عهده کیست؟ آیا روبات میتواند فرد نظامی را از غیرنظامی تشخیص دهد؟ اگر روباتی باعث کشتهشدن تعداد زیادی غیرنظامی شود، آیا میتوان آن را در دادگاه جنایت جنگی محاکمه کرد؟ «کریستف هینز»، وکیل حقوقبشر و گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور اعدامهای فراقانونی، خودسرانه و شتابزده میگوید بهطور سنتی سربازی بود با اسلحه. اما الان خود اسلحه، سرباز شده است و خودش تصمیم میگیرد. «هینز» معتقد است روبات فاقد اخلاقیات است بنابراین نباید مرگ و زندگی انسانها در اختیارش باشد. او هواپیماهای بدون سرنشین را مثال میزند که ابتدا برای شناسایی و نظارت به کار گرفته شدند و استفاده ایذایی از آنها ممنوع بود اما به محض اینکه کارآیی آنها در نابود کردن اهداف روشن شد، تمام
اعتراضها نادیده گرفته شد. تاکنون آمریکا، بریتانیا و اسراییل روبات قاتل تولید کردهاند اما هنوز در عمل از آن استفاده نکردهاند. کشورهای بسیاری در پی تولید روباتهای قاتل هستند و مثلا کرهجنوبی در منطقه غیرنظامی حایل بین دو کره از روباتهای نگهبان SGR-1 استفاده میکند که با سنجش حرارت و حرکت، ورود افراد به منطقه را ردیابی میکند. در حال حاضر یک کاربر، کنترل این روباتها را برعهده دارد، اما گفته میشود این روبات وضعیت خودمختار هم دارد که اگر فعال شود، میتواند بهطور مستقل عمل کند. البته روباتهایی که کاملا مستقل عمل کنند هنوز ساخته نشدهاند اما صاحبنظران میگویند دولتها به سرعت به تولید روبات کاملا خودمختار نزدیک میشوند. «بانی داکرتی» استاد حقوق دانشگاه هاروارد و یکی از نویسندگان گزارش دیدهبان حقوقبشر درباره روباتهای قاتل میگوید: «روباتهای صددرصد خودمختار، 10 تا 20سال دیگر ساخته میشوند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.