کارزار بینالمللی برای پیشگیری از ساخت و بهکارگیری روباتهای جنگجوی خودمختار
انسانیتی که زیر پوتینهای آدمآهنیها له میشود
نگار کرمیان
گروهی از دانشگاهیان و برندگان جایزه نوبل با راهاندازی یک کارزار بینالمللی در بریتانیا درصدد هستند کشورهای جهان را متقاعد کنند از تولید آنچه «روباتهای قاتل» نامیدهاند، دست بردارند. تا زمان تنظیم این گزارش، 29 انجمن مردمی از 15 کشور جهان به این کارزار پیوستهاند. این کمپین یا کازار بینالمللی فعالیتش را سوم اردیبهشت، (بیستوسوم آوریل) آغاز کرد. تحولات سالهای اخیر و استفاده موفقیتآمیز از پهپادها در عملیات نظامی، حاکی از آن است که پیشرفتهای نظامی به سمتی جریان دارد که بهزودی باید شاهد حضور روباتهای جنگی و سلاحهای خودمختار و فوقپیشرفته در جبهههای جنگ باشیم. دکتر «نوئل شارکی»، کارشناس هوش مصنوعی و استاد رشته روباتیک دانشگاه شِفیلد، معتقد است فعالیت در زمینه تولید و ارایه جنگافزارهای روباتیک هماکنون «در وضعیتی بدون قانون و با کمترین توجه به تبعات اخلاقی و قوانین بینالمللی» انجام میشود و علاوه بر آن «دیدگاه مردم درباره اصول اخلاقی این مساله را جویا نمیشوند». دانشمندان میگویند پس از تولید موفقیتآمیز هواپیماهای بدون سرنشین، بهکارگیری جنگافزارهای روباتیک و سلاحهای هوشمند و خودکار، مرحلهای
جدید در پیشرفتهای فناوری در صنایع نظامی را رقم خواهد زد. دکتر «شارکی» پیشبینی میکند تا زمانی که اولین روباتهای هوشمند در نیروهای مسلح به خدمت گرفته شوند تنها 10 سال زمان باقی مانده است. در مقابل این دستاوردها که به عقیده بسیاری از ناظران با سرعتی هشداردهنده به پیش رفته است، در ماه آوریل کارزار «جلوی روباتهای قاتل را بگیرید»، رسما فعالیت خود را در مجلس عوام بریتانیا آغاز کرد. این کارزار با اتحاد با بسیاری از گروههایی که پیش از این علیه بمبهای خوشهای و مینهای زمینی فعالیت میکردند، سازماندهی شده است. گردانندگان این حرکت امیدوارند که همراهی جهانی را که در کمپینهای مشابه قدیمیتر شاهد بودند، بار دیگر تکرار کنند. دکتر «شارکی» میگوید: «این موضوع داستانی علمی- تخیلی نیست، واقعیتی است که دولتها درباره آن تحقیق و پژوهش میکنند. برای مثال شاخه پژوهشی پنتاگون در ایالات متحده هماکنون پروژهای را با نام «X47-B» در دست اجرا دارد که هواپیمایی بدونسرنشین است. این هواپیمای فوقپیشرفته، توانایی انجام مانورهای هوایی مافوق صوتی را با سرعت و شتاب بسیار زیاد دارد، بهطوری که در عمل، هیچ انسانی توانایی تحمل فشار
ناشی از این سرعت و شتاب بسیار زیاد را ندارد.» (در نهایت، هواپیمای یادشده توانایی سفر و انجام ماموریتهای مسلحانه خود را با استقلال و خودمختاری کامل در هر نقطهای از کره زمین خواهد داشت.) وی در ادامه میافزاید: «در آمریکا از هماکنون ارتش تعداد خلبانان بیشتری را برای هدایت پهپادهای خود تربیت میکند و رفتهرفته تعداد خلبانان بیشتری جنگندههای خود را از روی زمین به قلب مواضع دشمن خواهند فرستاد.» به عقیده این دانشمند، «دیری نخواهد پایید که لشکری از روباتهای مسلح این قابلیت را پیدا خواهند کرد که با نظارت تنها یک نفر، ماموریت خود را به انجام برسانند.» دکتر «نوئل شارکی» تصریح میکند که او فعال ضدجنگ نیست، اما بهشدت نگران آن است که با ادامه این روند، علم بشر خیلی زود از مفاد پیمان ژنو و قوانین و مقررات بینالمللی جنگ تخطی کند. در این میان باید توجه داشت که گرچه با عرضه روباتهای مسلح، چرخهای یک صنعت بزرگ به حرکت درمیآید و به دنبال آن، تجارتی چندین میلیارددلاری نیز آغاز میشود، اما در همین حال و با جدیترشدن تلاش دولتها در این عرصه، شفافیتها نیز به تدریج کم شده و مسایل بسیاری به دنبال آن مطرح خواهد شد. از
جمله آنکه، طبق قوانین بینالمللی جنگی، حقوقی از قبیل حق تسلیم و حقوق اسیران جنگی پیشبینی شده است. انسان موجودی متفکر و دارای احساس است، اما اگر یک روبات در شرایطی مشابه و در میدان جنگ رودرروی یک سرباز واقعی قرار گیرد، چه کسی مسوولیت عواقب اعمال او را بر عهده میگیرد؟ قطعا هیچ روباتی مسوولیت اعمالش را بر عهده نمیگیرد. دکتر «شارکی» در پاسخ به کسانی که اعزام روباتها را به میدان جنگ، حافظ جان سربازان واقعی میدانند، میگوید: «جنگافزارهای روباتیک مستقل و هوشمند، خسته نمیشوند و درست است که اگر همرزمشان کشته شد، دنبال انتقام نخواهند رفت، این هم درست است که احتمالا کسی از همرزمان شما جانش را از دست نمیدهد، اما میدانید که چه تاثیری بر طرف مقابل خواهید گذاشت؟ نه فقط از جهت انسانهایی که در این میان کشته میشوند، بلکه از جنبه نابهنجاری رفتاری و خشمی که بر نیروهای سوی دیگر جبهه تحمیل میکنید.» دکتر «شارکی» و یارانش در این کارزار علیه نسل جدید جنگافزارهای هوشمند و مستقل تنها نیستند؛ «جودی ویلیامز» که در سال 1997 بهخاطر تلاشهای خود برای ممنوعکردن مینهای زمینی، جایزه صلح نوبل گرفت، از اعضای کارزار جدید است.
وی در اینباره میگوید: «سایه روباتهای قاتل بر آینده ما سنگینی میکند و اگر امروز کاری برای ممنوع اعلام شدن آنها نکنیم، فردا بسیار دیر است.» وی تاکید میکند: «شش برنده جایزه صلح نوبل پشتیبانی کامل خود را از فراخوان برای وضع عهدنامه بینالمللی منع کامل تولید روباتهای جنگی، اعلام کردهاند.» گفتنی است ماه نوامبر گذشته، گروه بینالمللی دیدهبان حقوق بشر طی گزارشی ۵۰صفحهای با عنوان «ازدسترفتن انسانیت: دادخواست علیه روباتهای قاتل» دغدغههای موجود درباره جنگافزارهای هوشمند و خودمختار را تشریح کرده بود. هدف این کارزار چیست هدف اصلی این کارزار، ایالات متحده است که فعلا تنها کشوری است که دارای سیاست رسمی درباره استفاده از سلاحهای کاملا خودمختار است که به روباتهای قاتل معروف هستند. این قبیل تسلیحات توان انتخاب هدف و اقدام به نابودی آنها را بدون دخالت انسان دارند. روباتهای قاتل، حتی از برخی هواپیماهای بدون خلبان مانند «predator» نیز مرگبارتر هستند. آمریکا از این هواپیماها برای حمله به اهداف مربوط به طالبان و القاعده در پاکستان، افغانستان، یمن و سومالی استفاده میکند. در حال حاضر، روباتهای
قاتل هنوز ساخته نشدهاند، اما پیمانکاران نظامی در آمریکا و انگلیس در حال پژوهش روی دستگاههای روباتی برای کاربرد در جنگ هستند زیرا جنگ بدون خونریزی، رویای فرماندهان نظامی غرب است. اما مقامهای وزارت دفاع انگلیس میگویند روبات قاتل بدون کنترل انسان، تولید نخواهند کرد. یک سخنگوی وزارت دفاع این کشور گفت که این وزارت قصد ندارد سامانههای تسلیحاتی بسازد که بتواند بدون دخالت انسان، کار کند. البته نیروی دریایی انگلیس مجهز به سامانههای تسلیحاتی مانند فالانکس است که بهطور خودکار از کشتیها و افراد خودی در برابر حملات موشکی دشمن محافظت میکند اما باید تاکید کرد که یک انسان به عنوان کارپرداز یا کاربر بر کل فرآیند درگیری نظارت میکند. چین، آلمان، رژیم صهیونیستی، کرهجنوبی و روسیه از جمله دیگر کشورهایی هستند که در عرصه فناوری روباتهای قاتل فعالیت میکنند. آمریکا هماکنون نه فقط در مناطق جنگی، بلکه در داخل خاک خود نیز از هواپیماهای بدون خلبان استفاده میکند. این قبیل هواپیماها علاوه بر تهاجم به اهداف دشمن، برای جمعآوری اطلاعات نیز بهکار میرود. اخیرا حتی شهروندان آمریکایی نیز اجازه یافتند از هواپیماهای بدون
خلبان استفاده کنند. شاید نگرانی دیگر فعالان مخالف این قبیل تسلیحات، از کنترل خارجشدن آنها و حمله آنها به نیروهای خودی باشد. قوانین موجود کفایت نمیکند برخی دانشمندان میگویند در صورتی که ساختن روباتهای قاتل به حقیقت بپیوندد، قوانین موجود برای نظارت بر کاربرد روباتهای قاتل کفایت میکند. با این حال، سازماندهندگان کارزار متوقفکردن روباتهای قاتل، معتقدند که پیشرفتها در فناوری روباتیک بهگونهای است که مدت زیادی طول نمیکشد که سامانههای کاملا خودمختار تولید شود؛ سامانههایی که انسان در کاربرد آن نقشی ندارد. آنان استدلال میکنند دادن این اختیار به روبات که در جنگ چهکسی زنده بماند و چهکسی بمیرد، کاربرد غیرقابل پذیرش فناوری است و چالشی اساسی نسبت به حقوق بشر بینالمللی و قوانین بشردوستانه به شمار میرود. برآوردهایی درباره اینکه چنین سلاحهایی چه زمانی در اختیار نیروهای نظامی قرار میگیرد، وجود دارد اما فعالان مخالف معتقدند که به پیمانی جدید نیاز داریم تا ساخت، تولید و استفاده از آنها را ممنوع اعلام کند. سازمان دیدهبان حقوق بشر میگوید ساخت تسلیحات کاملا خودمختار در چندین کشور در جریان
است و چهبسا این سلاحها ظرف چند دهه آینده بهکار گرفته شود. یکي از نگرانیهای فعالان مخالف، بالارفتن تلفات در جنگ بر اثر استفاده از روباتهای قاتل است زیرا این تسلیحات در هنگام حمله به ملاحظات انسانی توجهی ندارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.