|

قدمت نشانه ماندگاری نیست

بسیار پیش آمده است که موسسه‌ای یا مرکزی که ده‌ها سال در ایران کار می‌کرده، ناگهان تعطیل شده و کارکنان و علاقه‌مندان به آن مرکز را در بهت و حیرت فرو برده است؛ شاید مردم دیگر عادت کرده‌اند که یک روز صبح از خواب بیدار شوند و ببینند که یک مرکزی چند ده‌ساله دیگر وجود ندارد. این انحلال‌ها نشانه‌ای از نبود آینده‌ای واضح و قابل برنامه‌ریزی، حتی برای مراکز و سازمان‌هایی است که بیش از یک قرن قدمت دارند؛ قدمت هیچ‌گاه نشانه ماندگاری یک نهاد در ایران نیست. جامعه ایران در بسیاری از موارد، قدر نهادهای دیرپای خود را ندانسته و با روی‌کارآمدن یک دولت که با دولت‌های گذشته اختلاف نظر داشته، ممکن بوده که نهادهای قدیمی‌ای را که کارکرد خوبی نیز در کشور داشته‌اند، تعطیل کنند. یکی از بهترین مثال‌های این اتفاق، تعطیلی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی پس از 60‌سال بوده است؛ نخستین‌بار در سال 1327 همزمان با تصویب هفت‌ساله عمرانی اول، تشکیلات سازمان برنامه پایه‌گذاری شد اما پس از شش‌دهه، در سال‌86، این سازمان منحل شد. انحلال دانشگاه علوم پزشکی ایران هم نمونه دیگری از تعطیلی یا ادغام نهادهایی است که به خوبی کار می‌کردند و انحلال با آنکه با ادغام در یک دانشگاه دیگر عملی شده بود، موجب شگفتی کارکنان و دانشجویان آن شد. این دانشگاه در سال 52 تاسیس شد و به سرعت به یکی از دانشگاه‌های مطرح شرق خاورمیانه تبدیل شد که با دانشگاه‌های معتبری چون هاروارد، کلمبیا و کرنل همکاری می‌کرد. در همین سال‌های اخیر، انحلال دانشکده مدیریت دانشگاه صنعتی شریف، انحلال رشته مطالعات زنان یا تعطیلی شورای اقتصاد، از دیگر نمونه‌های اخیر مخالفت با نهادهای دیرپا بوده که البته در تمام این موارد، دولت بعدتر، به صرافت احیای این نهادها افتاده است. با این‌حال، نهادهای قدیمی‌ زیادی هستند که در ایران همچنان کار می‌کنند و فعال هستند؛ اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، یکی از این نمونه‌هاست. در 16‌مهر سال 1305 شمسی، اولین اتاق تجارت ایران در وزارت بازرگانی در تهران، تشکیل شد و در سال‌1309 قانون اتاق‌های تجارت در پنج‌فصل و 35 ماده به تصویب رسید. موزه ایران باستان نیز یکی دیگر از همین نهادهای قدیمی است؛ ساخت این موزه در ۲۱‌اردیبهشت سال ۱۳۱۳ شمسی به دستور رضاشاه توسط معمار فرانسوی، آندره گدار، شروع شد، ساختمان موزه در سال‌۱۳۱۶ به اتمام رسید و موزه برای بازدید عموم افتتاح شد. اما مشکل این است که معلوم نیست همین نهادهای دیرپا، به دلیل تصمیمات ناگهانی نهادهای فرادستی، در فردایی که کارمندانشان از خواب برخیزند، سرپا باشند. در سال‌های اخیر، کارکنان سازمان میراث فرهنگی شاهد بودند که با وجود ده‌ها سال کارکردن در ساختمان معروف میراث فرهنگی در خیابان آزادی تهران، با یک تصمیم ناگهانی ناگزیر شدند تهران را ترک کنند و به شیراز بروند. البته در همین مورد هم، باز دولت ناچار شد که پس از چندی، کارمندان را به تهران باز گرداند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.