|

«دوربرد» به جای «برد»

داوود محمدی . سردبیر

انصراف دکترعارف از نامزدی که «با عنایت به نظر صریح جناب آقای خاتمی و تجارب انتخابات دو دوره گذشته ریاست‌جمهوری» اعلام رسمی شد، روزهای خرداد پرحادثه امسال‌را داغ‌تر از همیشه کرد. این کناره‌گیری، در آستانه 24خرداد شوک بزرگی به اردوگاه اصولگرایان وارد کرد و از سوی دیگر، وضعیت حسن روحانی نامزد اعتدال‌گرا را بهبود بخشید. با وجود اهمیت و تاثیرگذاری انکارناپذیر چنین رخدادهایی، واقع‌بینانه باید پذیرفت که پیامد انتخاباتی تصمیم سحرگاه چهارشنبه عارف، صبح شنبه و همزمان با اعلام نتیجه رای‌گیری به پایان رسیده و به تاریخ خواهد پیوست. اما نتیجه این اقدام در نگاهی عمیق از مرزهای خرداد 92 فراتر خواهد رفت. البته نتیجه نهایی انتخابات و کامیابی و ناکامی احتمالی روحانی از جمله متغیرهایی است که در تعیین جایگاه تاریخی عارف، نقش بسزایی ایفا خواهد کرد. اما این تمام ماجرا نیست. اگر پا را از تحلیل صرفا «انتخاباتی» رخداد فراتر گذارده و فرازونشیب موضع‌گیری اصلاح‌طلبان را از زاویه «فرهنگ سیاسی» بررسی کنیم، آن‌گاه به نتایج قابل‌تامل و بلندمدت‌تری می‌رسیم. ابتدا، خاتمی به‌مثابه «نامزد حداکثری» اصلاح‌طلبان، بنا به دلایل متعدد، ترجیح داد وارد عرصه رقابت نشود. مطابق عرف‌سیاسی ایران، انتظار می‌رفت خاتمی و اصلاح‌طلبان از این مرحله به بعد، «تماشاگر» رقابت سایر نامزدها باشند اما رییس پیشین دولت اصلاحات و بخش عمده‌ای از حامیانش - برخلاف انتقادها و حتی مرزبندی‌های سابق با هاشمی - به دلیل درک عمیق از وضعیت حساس کشور و مخاطرات پیش‌رو، مجددا وارد صحنه شدند و این‌بار، نه برای شرکت در رقابت برای کسب قدرت بلکه با هدف ترغیب هاشمی مردد که به نظر می‌رسید بهترین گزینه موجود برای سکانداری قوه‌مجریه در شرایط کنونی بود. همت اصلاح‌طلبان و سایر هواداران «آیت‌الله» در نهایت به بار نشست و او روانه آوردگاه انتخاباتی شد و«سونامی هاشمی» بر سپهر سیاسی ایران غلبه کرد. اما ردصلاحیت غافلگیر‌کننده او، باز هم معادلات را برهم زد و دوباره پیش‌بینی عزلت‌نشینی انتخاباتی اصلاح‌طلبان در انتخابات در اذهان قوت گرفت ولی خاتمی و اصلاح‌طلبان با همگامی هاشمی کوشیدند از روزنه‌های باقیمانده نهایت استفاده را ببرند و بر این مبنا، نگاه‌ها به سمت دو نامزد تایید صلاحیت شده یعنی عارف اصلاح‌طلب و روحانی اعتدالگرا معطوف شد. رایزنی مشترک خاتمی و هاشمی با لحاظ متغیرهای گوناگون، در نهایت، به گزینه روحانی رسید و عارف نیز در «تبعیت» از اجماع اصلاح‌طلبان «گذشتن از حق خویش به‌نفع ملت بزرگ و ایران سربلند» را «مصداق روشن اصلاح‌طلبی واقعی» اعلام و کناره‌گیری کرد که این اقدام با سپاس خاتمی، هاشمی و روحانی همراه شد. فراسوی این فعل و انفعالات سیاسی؛ «تعامل» و «همگرایی» بزرگانی که در خط‌کشی‌های سیاسی هم‌اردوگاه محسوب نمی‌شوند و در مواردی حتی منتقد دیگری نیز بوده و هستند و حمایت هوادارانشان از این رایزنی‌ها و خروجی آنها؛ اتفاق نادر است که در این دوره از انتخابات جوانه زد و از نظر عملی هم تاثیرات جدی بر جای گذاشت اما سوای نگاه «کوتاه‌برد» به قضیه و نتیجه انتخابات 24 خرداد؛ از منظر «دوربرد» و نگرش «کلان»، شکل‌گیری این رویه و تداوم آن در آینده می‌تواند دریچه جدیدی در «فرهنگ سیاسی» راهبران سیاسی و حامیانشان بگشاید و به نهادینه‌شدن «ترجیح منافع ملی بر مصالح فردی» یاری رساند. این همان اکسیر حیات‌بخشی است که سیاست ایران‌زمین از کمبود آن رنج می‌برد. اهمیت این دستاورد چنان است که با اتکا به آن می‌توان اصلاح‌طلبان را پیروز پیشاپیش انتخابات دانست. با لحاظ این واقعیات است که نمی‌توان و نباید از اقدام راهگشای خاتمی، هاشمی و عارف و مشاورانشان در بستر‌سازی و تعمیق کار جمعی و فارغ از مسایل جناحی بی‌تفاوت گذشت و آنان را شایسته تقدیر ندانست و باید امیدوار بود هواداران نیز با درک ارزش تاریخی همگرایی کنونی، به سهم خود، یاری‌رسان این نوزایی سیاسی در مناسبات میان بزرگان جناح‌ها باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.