|

طهماسب صلح‌جو، منتقد سینما:

فیلم‌های کوتاه ایرانی حرفه‌ای‌تر از آثار سینمایی ما هستند

عصر یکشنبه نوزدهم خرداد سه فیلم کوتاه داستانی «آغاز سال» به کارگردانی علیرضا چیتایی، «خط سرخ باریک» ساخته «محمد عزیزی» و «بند ناف» به کارگردانی مشترک محمد صادقی و مجید غلامرضایی، در کانون فیلم «سینماحقیقت» مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به نمایش درآمدند و با حضور طهماسب صلح‌جو (نویسنده و منتقد سینما)، شهنام صفاجو (مجری - کارشناس)، کارگردانان و برخی از عوامل فیلم‌ها و علاقه‌مندان سینمای کوتاه مورد نقد و بررسی قرار گرفتند. در ابتدا علیرضا چیتایی، کارگردان فیلم کوتاه «آغاز سال»، پیرامون ساخت اثر خود گفت: «شاید بتوانم بگویم ایده ابتدایی ساخت این فیلم خاطره‌ای مبهم به‌جا مانده از دوران کودکی‌ام بود؛ زمانی که در منزل منتظر تحویل سال نو بودیم که صدای آژیر خطر بلند شد، هر یک از ما به طرفی می‌دویدیم و من وارد گنجه‌ای شدم و وقایع را از آنجا دنبال کردم. در طول این سال‌ها تصویر مبهمی از آنچه رخ داد، با من همراه بود تا اینکه تصمیم به ساخت این فیلم گرفتم.» طهماسب صلح‌جو، منتقد سینما، ضمن بیان نظر خود در رابطه با فیلم کوتاه عنوان کرد: «بارها گفته‌ام و مجدد تکرار می‌کنم که فیلم کوتاه جایگاه ارزشمندی در سینما به‌خصوص سینمای حرفه‌ای دارد. شما در داخل کشور شاهد هستید فیلم‌های کوتاه سینمای ما در قیاس با آثار پرهزینه بلند سینمایی، حرفه‌ای‌تر هستند. البته با اینکه نهادهایی در تلاش هستند از این جریان حمایت کنند اما به نظر می‌رسد فیلم کوتاه نیاز به زیر نظر گرفتن بیشتری دارد.» وی در بیان یکی از کاستی‌های مشترک اغلب فیلم‌های کوتاه در کشور اظهار کرد: «ضعفی که بسیار مشاهده می‌شود این است که هنرمندان یک ایده خوب را در حد همان ایده مطرح می‌کنند که این موجب می‌شود ما به‌عنوان مخاطب نتوانیم روح اثر را در فیلم مشاهده کنیم؛ اما اعتقاد دارم فیلم «آغاز سال» به معنای اصلی کلمه یک فیلم کوتاه محسوب می‌شود. این اثر قصد غافلگیری مخاطب را ندارد و به جای فرم و تکنیک، ما را با قصه زندگی که در جریان است درگیر می‌کند.» صلح‌جو افزود: «این فیلم بدون شعارزدگی، جایی برای فکر و تحلیل ما باقی می‌گذارد تا تصمیم بگیریم و این نشانه موفقیت کارگردان است. اصولا تفاوتی ندارد چه اتفاقی در پایان پرده دوم می‌افتد، چون این وضعیتی است که احتمالا در خانه‌های دیگر هم جریان دارد؛ چنانچه همه ما این شرایط را تجربه کردیم.» بخش دوم جلسه نقد و بررسی به گفت‌وگو پیرامون فیلم کوتاه «خط سرخ باریک» به کارگردانی محمد عزیزی اختصاص داشت که صلح‌جو اظهار کرد: «این فیلم هم یک نمونه دیگر از آثاری است که در حد ایده باقی می‌ماند و بسیاری از حرف‌های اساسی بیان نمی‌شود که در ذهن بیننده سوال‌هایی به‌وجود می‌آورد. یکی از مهم‌ترین سوال‌ها، نوع رابطه دو شخصیت حاضر در فیلم با یکدیگر است. ما هیچ‌گاه متوجه نمی‌شویم فردی که به قول خود قصد نجات جان دیگری را دارد و در طول فیلم بارها این مساله را به رخ طرف می‌کشد، چه مشکلی با وی دارد؟» این منتقد سینما در پایان گفت: «ما در فیلم دو کاراکتر داریم که با یکدیگر تضاد دارند، اما دلیل این امر مشخص نمی‌شود و شاید اگر قرار بود کارگردان تنها به همین ایده بپردازد، کار از فیلم کوتاه فراتر می‌رفت. جوهر فیلم در یک جمله قابل بیان نیست اما شاید بتوان گفت ایده فیلم «خط سرخ باریک» جذاب‌تر از خود کار است.» فیلم کوتاه «بند ناف» به کارگردانی مشترک محمدرضا صادقی و مجید غلامرضایی، سومین اثری بود که در این جلسه مورد نقد و بررسی قرار گرفت. غلامرضایی در پاسخ به سوال مجری نشست مبنی بر چگونگی شکل‌گیری این اثر گفت: «قصد ما ساختن فیلمی فانتزی برگرفته از روحیه و رویاهای نوستالژیک دوران کودکی بود. یک نکته کوتاه میان ما ردوبدل شد که سپس در گفت‌وگو با یکدیگر به آن پروبال دادیم تا به داستانی مناسب برای ساخت فیلم تبدیل شود. البته داستان، روایتی بومی است که در میان مردم بسیاری از مناطق کشور مرسوم است.» صلح‌جو در تحلیل فیلم کوتاه «بند ناف» بیان کرد: «اگر قرار باشد برای روند شکل‌گیری اتفاقات فیلم یک منحنی رسم کنیم، نقطه عطف کار جایی است که پسربچه می‌خواهد بند ناف برادر کوچک‌تر خود را بردارد تا در آینده به سرنوشتی که دیگران اعتقاد دارند گرفتار نشود. این قضیه‌ای است که فیلم به لحاظ دراماتیک از دست می‌دهد و تاکید لازم در مورد لحظه ورود کودک به گورستان و طی مراحل برای رسیدن به بند ناف در فیلم وجود ندارد.» محمدرضا صادقی دیگر کارگردان فیلم هم در ادامه عنوان کرد: ما در ساخت این فیلم سعی کردیم وحشت را از اثر دور کنیم تا میان کودک و تماشاچی فاصله ایجاد شود. به دلیل اینکه چند لحظه قبل موقعیت طنزی را تجربه کرده بودیم، علاقه نداشتیم بلافاصله وحشت وارد کار شود و در این زمینه جانب میانه‌رو را گرفتیم. غلامرضایی نیز در این خصوص اضافه کرد: همواره تلاش کردیم نقطه میانی را بگیریم که اثر نه خیلی طنز باشد و نه وحشت، تا در این بین بتوانیم پیام مورد نظر خود را به مخاطب انتقال بدهیم. البته در زمینه تولید هم با مشکلاتی مواجه بودیم اما بیشتر به دلیلی که قبلا عنوان کردم، بخش گورستان را با دو پلان تصویربرداری کردیم. منتقد جلسه پس از صحبت‌های کارگردانان این اثر، ضمن اشاره به اینکه فیلم دستمایه بسیار قوی دارد، گفت: نکته‌ای که باید مورد توجه قرار گیرد این است که اصولا چه عاملی موجب تحول شخصیت می‌شود؟ ازجمله جایی که کودک برای ورود به گورستان و رسیدن به هدف خود، ناچار بر ترس خود غلبه می‌کند و به تحول ذهنی می‌رسد. مواردی از این دست در فیلم وجود دارد که کمتر از آنها استفاده شده است. ما نباید دنبال غافلگیری تماشاگر باشیم بلکه روایت مسایل بسیار ساده می‌تواند تاثیرگذاری بیشتری داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.