|

مساله انتخابات و مسوولیت‌پذیری-11

سیدیوسف مصطفوی

روزی که نگارش این زنجیره از نوشتارهای کوتاه در باب نقش، سهم و مسوولیت دولت و جامعه در پدیدآمدن بسامانی‌ها آغاز شد، قصد آن بود که پس از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری عرضه شود تا چنان به نظر نیاید که تنها تمهیدی است برای گرم‌کردن و رونق‌بخشیدن به این بازار موسمی. در واقع انگیزه نگارنده بیش از هرچیز و پیش از همه آن بود که اندیشیدن در باب مسایل روزمره پیرامون خود و از جمله مسایل و مباحث روز سیاسی را تمرین کنیم و قواعد منطق و استدلال و استنتاج و احتجاج را از دل کتاب‌های تخصصی بیرون کشیده و در گفتارهای روزانه خود به کار بندیم و در یک کلام فلسفی اندیشیدن را دموکراتیزه کنیم. نه آنکه اصول فلسفه و قواعد منطق را چون شاهد بازاری، دستمایه بحث‌های سبک‌مایه و مباحثات تنک‌پایه کرده باشیم بلکه برعکس بکوشیم روح فلسفه و اندیشه‌ورزی فلسفی را در کالبد زندگی روزمره و بحث‌های روزآمد بدمیم و به جای آنکه فلسفه را تنزل دهیم، گفتارها، اندیشه‌ها و مباحثات روزمره را ارتقا دهیم. همان‌قدر که میان پوپولیسم با دموکراسی یا عوامفریبی با مردمسالاری و مردمداری تفاوت هست میان این دو شیوه نیز که به آنها اشارت رفت تفاوت هست. با این همه به نظر می‌رسد که انتخابات به‌مثابه گره‌گاهی اساسی در تعیین روابط و مناسبات دولت و جامعه، در زمره مباحثی است که پیوندی محکم دارد با موضوعات و مسایل قابل طرح در این مجموعه نوشتارهای کوتاه. پس شاید پربیراه نباشد اگر به اختصار هم که شده در این‌باره سخنی به میان‌ آید تا معلوم شود آیا شرکت در انتخابات تاثیری در سرنوشت فردی و جمعی ما دارد و چنانچه پاسخ مثبت است چگونه باید انتخاب کرد و اساسا چه رویکردی باید به پدیده انتخابات داشت که با رعایت مسوولیت اخلاقی و حقوقی و احساس تعهد نسبت به سرنوشت فردی و جمعی همخوان و هماهنگ باشد. وقت تنگ است و سخن بسیار. اما پیش از هر سخن باید گفت که صرف‌نظر از اینکه ما در چه کشوری و با چه نظام سیاسی‌ای زندگی می‌کنیم و اساسا رای‌گیری برای تعیین رییس قوه‌مجریه یا نمایندگان مجلس قانونگذاری تا چه حد، جدی و تاثیرگذار است؛ یک نکته مهم جای بحث ندارد و آن اینکه ما در برابر هر حادثه یا پدیده‌ای که به نحوی با سرنوشت جمعی‌مان در پیوند است و ما در حوزه رفتار فردی یا جمعی‌مان می‌توانیم موثر باشیم، به همان میزان مسوولیت داریم و باید دیر یا زود در برابر دیگران پاسخگو باشیم.
مثلا در همین انتخابات پیش‌رو اگر رای‌دادن هریک از ما به یکی از نامزدهای تایید شده - صرف‌نظر از اینکه چه گرایش‌های دیگری می‌توانسته‌اند در این رقابت‌ها حضور داشته باشند اما ندارند - یا حتی رای‌ندادن ما بتواند به‌قدر سر سوزنی درسرنوشت جمعی‌مان تاثیرگذار باشد، ما به اندازه نقشی که یک رای‌مان در پدیدآمدن شرایط مفروض آتی موثر است می‌توانیم مقصر باشیم اگر درست تصمیم نگیریم و درست عمل نکنیم. واقعیت آن است که ما در امور مربوط به زندگی شخصی و خانوادگی که به نحوی ملموس سود و زیان خویش را در آن می‌بینیم و حس می‌کنیم، با همین جدیت و احساس مسوولیت عمل می‌کنیم و ریز‌ترین تهدیدهای بالقوه را جدی می‌گیریم و از فرصت‌های بالقوه و بالفعل نیز می‌کوشیم به نحو احسن بهره‌برداری کنیم بنابراین اگر شهر و کشور خویش را نیز چونان خانه‌ای بزرگ‌تر از آن خود و مردم را نیز خانواده‌ای بزرگ‌تر در کنار خود بینگاریم، باید با همان جدیت و حساسیت در مورد مسایل جمعی تصمیم بگیریم و وارد میدان عمل شویم.
در مورد اینکه وظیفه و مسوولیت فردی هریک از ما چه تصمیم و اقدامی را ایجاب و اقتضا می‌کند و اینکه باید در انتخابات شرکت کرد و رای داد یا از رای‌دادن امتناع کرد و اینکه مشارکت یا تحریم باید اقدامی فردی باشد یا برعکس یک کنش عمومی و هماهنگ و دسته جمعی یا اینکه اگر قرار است رای دهیم و فعالیت پرشور داشته باشیم و برای نامزد خاصی تبلیغ کنیم به کدام‌سو باید برویم؛ می‌توان به صورت مشخص و انضمامی بر اساس داده‌ها و مبانی و مفروضات مشخص استدلال و سپس نتیجه‌گیری کرد، اما آنچه اینجا نباید از آن غفلت کرد این است که صرفا شرکت در انتخابات و رای‌دادن به یک نامزد مسوولیت‌آور نیست بلکه شرکت‌نکردن نیز مسوولیت‌آور است. بی‌تردید شرکت در انتخابات یک حق است و نه یک تکلیف و چون حق است پس همگان در استفاده یا عدم استفاده از این حق مجازند اما به هررو ما در استفاده از حقوق خویش نیز باید مسوولیت پیامد‌ها را بپذیریم. اگر در انتخابات شرکت نکنیم و این عدم مشارکت نتیجه را به گونه‌ای رقم بزند که نامطلوب خود ما یا نسل‌های پس از ما باشد بی‌شک مسوولیت ماجرا متوجه ما نیز خواهد بود. در این‌باره باید بیش از این سخن گفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.