جدال بیپایان دو دیدگاه در ترکیه
در طول اعتراضات ترکیه برخی از معترضان با سنین متفاوت پرچمی را از ترکیه بهدست گرفته بودند که درمیان آن تصویر مصطفی کمال آتاتورک بنیانگذار این جمهوری به چشم میخورد. آنها در عین حال شعار میدادند: «ما سربازان مصطفی کمال هستیم.» البته ترکیه درحال جنگ نیست، اما آنها به گونهای فریاد میکشیدند که گویی جنگی در کشور به راه افتاده است. عوامل متعددی موجب بروز اعتراضات و بیرونریختن مردم به خیابان شده است. بسیاری از یک نوع نگرانی صحبت میکنند که به گفته آنان از زمان به قدرترسیدن حزب عدالت و توسعه در یک دهه پیش تاکنون به وجود آمده است. روش زندگی درسال 1923 آتاتورک پایههای جمهوریت را در این کشور بنیان گذاشت که یکی از مبانی اصلی آن سکولاریسم بود. هنوز در ترکیه خیلیها خود را کمالیست میدانند و خود را به او منسوب میکنند. فاروق لوگولو یکی از نمایندگان پارلمان و از اعضای حزب جمهوریخلق که آتاتورک آن را بنیان گذاشت، میگوید: «کمالیستبودن یعنی ایمانداشتن به میراث آتاتورک درباره دموکراسی و سکولاریسم و حکومت قانون و امروزیبودن. خلاصه اینکه یعنی بخشی از تمدن امروز باشی.» وی با احتیاط میگوید میراث
آتاتورک همچنان زنده و مستحکم است. اما وقتی میخواهد بیان کند که این میراث هماکنون در معرض خطر قرار گرفته کمی تن صدایش ضعیف میشود. وی میافزاید: «انگیزههای اصلی دولت کنونی به جای اینکه سکولار باشد دینی و حتی طایفهگرایانه است. آنها تلاش میکنند جامعه را بهطور کامل، طبق دیدگاههای دینی خودشان بازسازی کنند.» تردید و نگرانی سکولارها نسبت به سیاستهای حزب عدالت و توسعه امر تازهای نیست. اما این نگرانیها بهخصوص پس از تصمیماتی که این حزب به صورت تدریجی اتخاذ میکند بیشتر شده است. سه سال پیش مساله اجازه داشتن حجاب در دانشگاهها، واکنشهای گستردهای را برانگیخت و عدهای گفتند دین حق ندارد در امور زندگی عادی مردم دخالت کند. امروز قانون ممنوعیت فروش مشروبات الکلی از ساعت 10شب تا شش صبح و محرومکردن شرکتهای تولیدکننده مشروبات الکلی از حق بیمه و سایر حقوق جانبی، بحث و جدلهای تازهای را برانگیخته است. این قوانین مقررمیکند که خرید و فروش مشروبات الکلی در فاصله یکصد متری مساجد یا مدارس ممنوع است. البته چنین قوانینی هنوز برای اجراییشدن نیازمند تایید ریاستجمهوری است و گروههایی تلاش میکنند عدم تطابق آن را با
قانون اساسی نشان دهند. دولت میگوید هدفش از تصویب این قوانین آن است که جلو مخاطرات مصرف موادالکلی را بهویژه در بین جوانان بگیرد. اما اینچنین استدلالی سکولارها را قانع نکرده و معتقدند دولت دارد به حریم شخصی آنها و نحوه زندگیشان دستدرازی میکند. جوانانی که در تظاهرات آنکارا شرکت کرده بودند، میگفتند دولت دارد روز به روز چهره واقعی خودش را نشان میدهد. یک دانشجوی ترک دراینباره میگوید: «آنها میخواهند وارد زندگی شخصی ما شوند و روش زندگی ما را به ما دیکته کنند. اما ما در برابر این جریان میایستیم.» جنگ فکری بسیاری از انتقادات و اتهاماتی که متوجه حزب حاکم است از تردید درباره مقاصد و نگرانی از بلندپروازی رهبرانش ناشی میشود. بهویژه اینکه نتایج سه دوره انتخابات گذشته هربار به نفع این حزب رقم خورده است. جاهد توز یک تحلیلگر سیاسی نزدیک به این حزب میگوید: «آنچه این اعتراضات نشان میدهد یک جنگ فکری بین سکولارها و مذهبیهاست.» دردفتر وی تصویری از آتاتورک بر دیوار نصب است. درکنار آن نیز تصویری از رجب طیب اردوغان نخستوزیر فعلی ترکیه به چشم میخورد. بسیاری براین باورند که شخصیت اردوغان حتی از
آتاتورک هم تاثیرگذارتر بوده است. اما طرفداران آتاتورک معتقدند نقاط افتراق بین این دو بسیار بیشتر از نقاط اشتراک است. درشرایطی که آتاتورک از سکولاریسم به شدت دفاع میکرد و طرفدارانش میکوشند بین او و مفاهیمی چون پیشرفت و ترقی تناسب ایجاد کنند، اردوغان خود را یک نخستوزیر مسلمان در یک دولت سکولار میداند و بارها گفته است که دولت میتواند سکولار باشد اما لزومی ندارد که افراد هم سکولار باشند. توز همچنین از یک «انقلاب خاموش» سخن میگوید که به اعتقاد او درسال 2002 در ترکیه اتفاق افتاد و حزب عدالت و توسعه را به قدرت رساند. وی درعین حال به پیشرفتهای چشمگیری اشاره میکند که طی سالهای گذشته ترکیه شاهد آن بوده است. ترکیه طی یک دهه از رتبه بیستوششم به رتبه شانزدهم مهمترین اقتصادهای جهانی صعود کرده است. همچنین درآمد سالانه یک فرد در ترکیه از سههزارو500دلار به 10هزاردلار افزایش یافته است. به گفته توز: «مخالفان این حزب نمیخواهند پیشرفتهای ترکیه به دست مذهبیها باشد. سکولارها منتظر فرصتی بودند تا بر آنها بشورند و اعتراضات اخیر چنین فرصتی را پیش آورد.» وی درعین حال تاکید میکند که: «به هرحال چیزی را که ما الان
به آن احتیاج داریم این است که به صورتی صریح با هم گفتوگو کنیم. باید بیشتر درباره میراث آتاتورک صحبت کنیم تا بتوانیم از این مشکلات عبورکنیم.» توز خود اعتراف میکند که از زمان تاسیس جمهوری ترکیه، دو گرایش فکری پابهپای هم تاکنون پیش آمدهاند. یکی مذهبیها و دیگری سکولارها و چپها و این دو قطب مخالف همدیگر هنوز به صراحت با هم به گفتوگو ننشستهاند. وی میافزاید: «ما نباید نقش ارتش را فراموش کنیم که تا به حال چندبار به بهانه حمایت از سکولاریسم علیه دولتهای قانونی کودتا کرده است.» ترکیه هماکنون میرود تا خود را برای برگزاری یکصدمین سال تاسیس جمهوری خود آماده کند. یکی از اهداف حزب عدالت و توسعه این است که جامعهای قوی بسازد. در همین رابطه حوادث اخیر این کشور میتواند یکبار دیگر ضرورت بررسی و بحث مسایلی را گوشزد کند که از مدتها قبل تاکنون برجای مانده است. ازجمله تعیین هویت ترکیه و رویکردی را که میخواهد در آینده داشته باشد.
منبع: بیبیسی عربی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.