از «انقلاب» در ترکیه خبري نیست
ترجمه: محمدعلی عسگری . عكس: AP
طی یک هفته گذشته تظاهرات مردم ترکیه در صدر خبرهای روز جهان قرار گرفت. سرعت تحولات و گسترش اعتراضات به شهرهای دیگر برخی را بر این داشت تا باور کنند یا امیدوار باشند که بهار ترکیه هم شروع شده است و به این وسیله فضای رسانههای خود را پر کنند. اما حقیقت امر چیست؟ گفته میشود شهرداری استانبول طرحی را میخواهد به اجرا بگذارد که از سوی پارلمان تصویب شده و حتی احزاب مخالف نیز به آن رای دادهاند. به موجب این طرح قرار است میدان «تقسیم» که مشهورترین میدان استانبول به شمار میرود بازسازی شده و یک قلعه قدیمی مربوط به دوران عثمانی که منهدم شده است دوباره ساخته شود. به این ترتیب میدان ترکیب تازهای پیدا کرده و برای رفت و آمد نیز مناسبتر خواهد بود. در این میان قرار است پنج درخت از جا در آمده و در جای دیگری غرس شود. برخی نیز میگویند دولت در نظر دارد تا به کلی پارک «گزی» را از بین برده و به جای آن یک مرکز تجاری تاسیس کند. در روز چهارم اعتراضات، نیروهای پلیس به طرز خشونتباری اقدام به سرکوب تظاهراتکنندگان کرده و در این راه از گاز اشکآور استفاده کردند که موجب مجروحشدن برخی شد. عجز مخالفان گروههای
اپوزیسیون ترکیه سالهاست که نتوانستهاند از طریق صندوقهای رای، «حزب حاکم عدالت و توسعه» را سرنگون و دوباره قدرت را به دست گیرند. محبوبیت حزب حاکم همچنان رو بهافزایش است و ممکن است انتخابات آینده نیز این حزب برنده باشد. اگر به این امر یک سلسله از سیاستها و قوانینی را هم اضافه کنیم که دولت درحال تصویب آنها از طریق پارلمان است، در مییابیم گروههای اپوزیسیون ترکیه احساس نگرانی شدیدی میکنند و بیم آن دارند «رجب طیب اردوغان» راه تکروی و استبداد در پیش گرفته و در نتیجه بتواند فرهنگ دینی معینی را بر ملت ترکیه تحمیل کند. آخرین مورد از این نوع قانونگذاریها، محدودکردن زمان فروش مشروبات الکلی و منع تبلیغات و افزایش مالیات بر آنها بود. عامل مهم دیگری که نگرانی مخالفان را دامن زد خاتمهدادن به کار کمیته توافق بر سر قانون اساسی بود که از احزاب داخل پارلمان تشکیل شده بود و در نهایت نیز نتوانست بر سر برخی بندهای قانون اساسی به توافق برسد. در نتیجه اردوغان اعلام کرد ممکن است مجبور شود همزمان با انتخابات پارلمانی درسال آینده قانون اساسی را هم به همین شکلی که هست به رفراندوم بگذارد. سیاست خارجی شاید
بتوان گفت سیاست خارجی اتخاذشده از سوی دولت کنونی ترکیه بهویژه در رابطه با بحران سوریه نیز اهمیتی کمتر از مسایل داخلی در دامنزدن به این نگرانیها نقش نداشته باشد زیرا اردوغان در سیاست خارجی خود شیوههایی را در پیش گرفت که همزمان متحدان و مخالفان خارجیاش (آمریکا و ایران) را برآشفت و احزاب مخالف در داخل را هم ناراضی کرد. انفجار ریحانلی در 11 می2013 و حوادث امنیتی مشابه آن بیانگر همین نارضایتیها بود. از اینها گذشته پرونده آشتی ملی با کردها که به زمینگذاشتن سلاح از سوی حزب کارگران کردستان منجر شد و نشان داد تداوم روند آشتی ملی بدون برخورد به موانعی پیچیده رو به پیش است برگ برنده مهمی را از دست برخی بازیگران منطقهای و داخلی میگرفت. از اینرو این پرسش جدیتر میشد که: گام بعدی اردوغان چه خواهد بود؟ نکته مهم اینکه دستگاههای امنیتی ترکیه گروههای چپ مرتبط با بزرگترین احزاب مخالف یعنی «حزب جمهوری خلق» را در انفجارهای ریحانلی دخیل دانستند. در این انفجار حدود 52 نفر کشته شدند و گفته شد برخی سرنخهای این انفجار به سوریه نیز میرسد. همه این امور رفتهرفته حلقه محاصره را برای نیروهای اپوزیسیون در داخل تنگتر
میکرد و آنها را در وضعیت اسفباری قرار میداد. درواقع اپوزیسیون ترکیه به این نتیجه رسید که بهترین راه برای نجات خود فرار به جلو است و بنابراین مساله میدان تقسیم بهانه خوبی شد برای اینکه بتواند دولت را از یک موضع تهاجمی به یک موضع دفاعی ضعیف براند. همزمان با این تحولات، رسانههای گروههای مخالف نیز دست به کار شده و به صورتی تعمدی خبرها را دستکاری کرده و در تعداد قربانیان اغراق کردند حال آنکه حتی به طور دقیق معلوم نبود تعداد کشتهها دو نفر یا بیشتر است. بهار عرب -بهار ترک جالب اینکه رسانههای عربی و غربی، تحولات ترکیه را به صورتی گسترده پوشش دادند و به نحوی شبانه روزی به انعکاس این رویدادها پرداختند. تعدادی از رسانههای عربی نام «بهار ترکی» را بر این حوادث گذاشته و آن را با حوادث موسوم به ««بهار عربی»مقایسه کردند که به سرنگونی چند دولت منجر شد. حال آنکه اغلب رسانههای ترکیه - حتی رسانههای وابسته به گروههای اپوزیسیون - این حوادث را به صورتی عادی پوشش میدادند. دراین رابطه بد نیست به چند نکته توجه شود: 1 - معنای تجمع و تظاهرات در ترکیه با سایر کشورهای خاورمیانه به کلی متفاوت است زیرا در
اغلب کشورهای عربی برگزاری تظاهرات و تشکیل تجمعات ممنوع است. حال آنکه درترکیه برگزاری تظاهرات امری عادی تلقی شده و هرساله به مناسبتهای مختلف انجام میشود. طی سالهای گذشته ترکیه بارها شاهد برگزاری تظاهراتمیلیونی بوده است. از جمله تظاهرات روز قدس (با مشارکت نیممیلیون نفر) یا تظاهرات به مناسبت محکومکردن تجاوزاسراییل به غزه درسال 2008 (با مشارکت بیش از یکمیلیون نفر) یا تظاهرات طرفداری از «جمهوریت» (با جمعیتی بیش از صدهاهزار نفر) که گروههای اپوزیسیون در ابتدای قدرتگرفتن حزب عدالت و توسعه ترتیب دادند. 2 - حوادث چند روز گذشته ترکیه، یکبار دیگر نشان داد که مردم این کشور به دو گروه بزرگ تقسیم میشوند: گروهی که سیاستهای دولت فعلی و الگوهای ارایه شده از سوی اردوغان را میپذیرند و اصل وجود بحران درکشور را منکر میشوند و گروه دیگری که میخواهند ترکیه نیز شاهد همان تحولات کشورهای عربی بوده و مردم انقلابی بیپروا را علیه دیکتاتوری اردوغان - که دولتش در حال اتمام است - به راه اندازند. 3 - رسانههای کشورهای خاورمیانه به کلی از واقعیتهای ترکیه دور بوده و عدم شفافیت را نهتنها در تحلیل و رصدکردن امور بلکه حتی در
ارایه اطلاعات و جزییات امر در پیش گرفتهاند. خشونتهای اولیه پلیس موجب خشم و غضب مردم شد و بیش از 90 تظاهرات را در 10شهر ترکیه به وجود آورد. اما برخورد عاقلانه دولت با این مساله تاحدودی از شدت اعتراضات کاست. کمااینکه با کار رسانهای، برخی خبرهای ضدونقیض افشا شد و تعداد افراد تجمعکرده در میادین اصلی شهرها رو به کاهش رفت. به مرور زمان انتظار میرود که از شدت اعتراضات فعلی نیز کاسته شده و تنها به یک شهر یعنی استانبول منحصر شود که درواقع مرکز اصلی شروع این جریانها بود و به نمادی از اعتراضات تبدیل شد. گفته میشود دادگاه دولتی ترکیه نیز اجرای این پروژه را در شرایط کنونی متوقف کرده است. دریافت پیام البته آرامشدن اوضاع به معنای این نیست که پیام معترضان جایی نرسیده است. طی حوادث یک هفته گذشته دولت اردوغان میزان خشم گروههای اپوزیسیون را نسبت به سیاستهایش به چشم دید. حتی برخی از اعضای حزب حاکم اعلام کردند پیام معترضان را دریافت کردهاند. دولت همچنین اعلام کرد تنها راه مبارزه با او یا سرنگونکردنش، صندوقهای رای است و گروههای مخالف باید کاری کنند که در انتخابات آینده بتوانند اکثریت را به دست
آورند. از اینرو به نظر میرسد حتی فروکشکردن حوادث و درگیریها به معنای اتمام آنها نبوده و این رقابتها میرود تا از چارچوبهای شناختهشده، مشخص و دموکراتیک دنبال شود. مشکل رسانههای عربزبان این است که میخواهیم حوادث جهان را در فهم تنگ خود جای دهیم و به همه حوادث در هرکجا که باشد لباس آرزوهایمان را بپوشانیم. تردیدی وجود ندارد که حوادث اخیر یکبار دیگر نگاهها را متوجه ترکیه کرده است. اما هنوز خیلی راه دارد تا بتوان این حوادث را نوعی انقلاب یا بهار ترکی قلمداد کرد. انقلابهای موسوم به بهار عربی در نظامهایی استبدادی شکل گرفت و هدفش سرنگونی کامل آن نظامها بود؛ حوادثی که قطعا با تحولات ترکیه تفاوتی ماهوی خواهد داشت.
منبع: الاهرام الدیموقراطیه
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.