پابرجایی همزیستی «بیزینسمنها» و «سیاستمداران»
دیوید کنر . ترجمه ج. سرمدی
دو هفته پیش هنگامی که نخستوزیر ترکیه، رجب طیب اردوغان، در واشنگتن سخنرانی میکرد، چندان به بحران سوریه و روند صلح خاورمیانه نپرداخت، بلکه وی قصد داشت درباره یک پروژه ساختمانی صحبت کند و آن اینکه: اخیرا دولت او یک قرارداد 29میلیارددلاری را برای ساختن سومین فرودگاه استانبول امضا کرده است. او با مباهات گفت این فرودگاه میتواند به یکصدمیلیون مسافر در سال سرویس دهد و بالقوه بزرگترین فرودگاه جهان خواهد بود. اردوغان در برابر هیات بازرگانیای که همراه او به واشنگتن آمده بودند، به موسسه بروکینگز گفت: «اکنون ترکیه درباره جهان صحبت نمیکند، بلکه جهان درباره ترکیه صحبت میکند.» با شنیدن سخنان نخستوزیر ترکیه هرگز نمیشد حدس زد که سالهاست طرفداران محیطزیست از زیانهایی که این پروژه به محیط زیست میزند در فغان هستند و در همان حال طراحان شهرسازی نگرانند که این پروژه ترافیک پرمساله امروز را وخیمتر سازد. رشد لگامگسیخته اقتصادی ترکیه، که بیتردید تحسینبرانگیز است، کمک میکند ما دریابیم چرا شهروندان در آخر این هفته در سراسر کشور به اعتراض برخاستند. تصمیم دولت برای تبدیل پارک گزی- یکی از معدود فضاهای سبز مرکز
استانبول- به یک مرکز خرید و بنای عمارتی به سبک عمارتهای نظامی دوره عثمانی، جرقه این تظاهرات بود، که پلیس با استفاده وسیع از گاز اشکآور سعی کرد آن را خاموش کند. از مدتها پیش«پلتفرم تقسیم» متشکل از گروهی از شهروندان محلی، خواهان تجدیدنظر در پروژه و تطبیقدادن آن با منافع ساکنان محل بود. اما تا تظاهرات روز جمعه مقامات حزب اردوغان، پروژه خود را تنها اندکی به بحث عمومی گذاشته و آن را با حکم قانون پیش میبردند. این داستان در ترکیه سابقهای دراز دارد. به فاصله پنج دقیقه پیاده از پارک «گزی» محله تارلاباسی قرار دارد که از مدتها پیش مأوای کسانی بوده است که در حاشیههای شهر زندگی میکردند- یک قرن پیش صنعتگران یونانی، یهودی و ارمنی و امروزه عدهای از اقلیت کرد از شورشهای جنوب شرقی ترکیه گریختهاند. اما دولت اردوغان، طبق معمول، وارد صحنه شد تا تارلاباسی بهتری بسازد: بر اساس گزارشی که «پیوتر زالوسکی» برای «فارین پالیسی» نوشته است، دولت با توسل به قانون مالکیت مطلق بر زمین، دست روی بخش بزرگی از این منطقه گذاشت و به یک شرکت ساختمانی خصوصی اختیار داد که آنجا را به یک محله اعیانی شامل آپارتمانها و مراکز خرید لوکس
تبدیل کند. در حالیکه در سال 2006 تارلاباسی «منطقه نوسازی شهری» اعلام شد، ساکنان آن تا سال 2008 نمیدانستندکه قرار است خانههای آنها تخریب شود. از نظر استانبولیهای مخالف اردوغان، نخستوزیر نهتنها بدون مشورت با آنها دست به بازسازی شهر میزند، بلکه او کارها را به حلقهای از بیزینسمنهای وابسته به خود واگذار میکند. [برای مثال] شرکتی که برنده پیمان بازسازی تالارباسی شد، متعلق به «کالیک هولدینگ» بوده، که مدیر عامل آن داماد اردوغان است. به نظر میرسد در ترکیه اردوغان همزیستی بین بیزینسمنها و سیاستمداران زنده و پابرجاست. به فاصله نیمساعت رانندگی به طرف شمال پارک گزی، پیریزی پل یاووز سلطان سلیم قرار دارد که بخش آسیایی استانبول را به بخش اروپایی متصل میکند. در حالیکه اردوغان زمانی برنامه ساخت یک پل سوم توسط دولت قبلی را یک«جنایت» خواند و شاکی بود که این به بهای «قتل عام بقایای فضای سبز شهر» تمام خواهد شد، حال او همان پروژه عظیم زیرساختی را پروژه خود میخواند. طرفداران محیط زیست نگرانند که این پروژه مستلزم قطع 2/5 میلیون درخت باشد و طراحان معتقدند که این پروژه باعث گسترش بیرویه شهر میشود اما پارلمان
ترکیه بدون توجه به همه اینها لایحهای را تصویب کرد و اجازه داد که پروژه بدون آنکه به تایید مسوولان برنامهریزی برسد، ادامه یابد. حتی نام این پل جنجالآفرین شد، در حالیکه سنیها یاووز سلطان سلیم را بزرگ داشته و او را سلطان فاتح عثمانی میخوانند، علویها او را رهبر کسانی میدانند که جامعه اقلیت علوی را در ترکیه قتل عام کردند. یک چنین پروژههای زیرساختی جنجالی تنها به استانبول محدود نمیشود. «انا لوییس سوسمن» سال گذشته در نوشته خود در فارین پالیسی نشان داد چگونه دولت اردوغان تحت نام «نوسازی شهری» قصد داشت برنامههای محافظهکارانه اجتماعی خود را در آنکارا اجرا کند.محلات را بیرحمانه تخریب میکرد تا محلههای جدید اعیانی بسازد. بیتردید، رشد اقتصادی خیرهکننده ترکیه یک نقطه قوت برای اردوغان است - او هیچ فرصتی را برای اینکه بیش از سهبرابرشدن تولید ناخالص داخلی را در دوره خود به رخ بکشد، از دست نمیدهد و اعتراض تظاهرکنندگان تنها به این دلیل نیست که توسعه شهری به بیراهه میرود: بسیاری به خیابانها ریختهاند تا به نادیده گرفتنشان با آنچه که شیوه تحکمآمیز نخستوزیر مینامند، به تغییر فرهنگی آرامآرام کشور و
به برخورد وحشیانه پلیس، اعتراض کنند. آنچه که در آخر هفته گذشته در ترکیه شاهد آن بودیم، مجموعه گرهخورده این بیعدالتیها در پارک گزی بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.