روایت شاهد ایرانی از «تقسیم»
بهزاد وفاخواه
اسکله کاباتاش. از کشتی که پیاده شدیم حس کردم چشمهایم میسوزد. بوی آشنای گاز اشکآور بود. اما گاز اشکآور کجا و این کشور امن و آرام کجا. از تپه مجاور استادیوم «بشیکتاش» به سمت هتلمان در میدان تقسیم راه افتادیم. کمکم متوجه غیرعادیبودن اوضاع شده بودم. صبح که میدان را ترک میکردیم ماشینهای پرتابل خیلی از شبکههای خبری را دیده بودیم اما برای میدانی که همیشه شاهد میتینگهای سیاسی و راهپیماییهای گروههای مختلف است، حضور شبکههای خبری چندان عجیب به نظر نمیآمد. روز اول می هم دولت اجازه برپایی تظاهرات روز کارگر را نداده بود و زد و خورد بین پلیس و گروههای چپ در میدان تقسیم را از شبکههای خبری دیده بودم. از چند نفری سوال کردیم تا متوجه شدیم قضیه از چه قرار است: برای نوسازی میدان تقسیم یکی از طرحها این است که پارک «گزی» در ضلع جنوبی میدان را تخریب کنند و به جای آن مجتمع تجاری احداث شود. گروههای زیستمحیطی داخل پارک تحصن کردهاند و میخواهند مانع قطع درختان پارک شوند. و حالا پلیس تصمیم گرفته با توسل به زور جمعیت را پراکنده کند. هرچه به میدان نزدیکتر میشدیم جمعیت بیشتر میشد و فضا پرتنشتر. در منطقه «گوموش
سویو» بودیم که ناگهان صدای شلیکهای پیاپی را شنیدیم و جمعیت پا به فرار گذاشت و من و یکی از همسفرهایم وارد یکی از کوچههای شیبدار آنجا شدیم. تازه آرام شده بودیم که پلیس وارد کوچه شد و گاز اشکآور را مستقیم به سمت معترضان شلیک کرد که به شانههای کسی که کنار من میدوید برخورد کرد و روی زمین افتاد. یک نفر در خانهاش را با کلید باز کرد و همه داخل ساختمان شدیم. یک ساعتی بدون اینکه هیچکدام همدیگر را بشناسیم در این خانه بودیم و از فیسبوک ویدیوهای بارگذاریشده را میدیدیم. وقتی از خانه بیرون آمدم استانبول دیگری جلو چشمم بود که به کلی با شهر روزهای پیش تفاوت داشت. غیراز جوانهای زیر 30 سال هیچکس در خیابانها نبود و همه صورتها خشمگین بود. راهها به سمت تقسیم بسته بود و وارد کوچههای منتهی به خیابان استقلال شدم. پلیس انتهای کوچهها مستقر شده بود و معترضان داخل کوچهها آتش روشن کرده بودند. دستههای 10، 15 نفری جوانهایی که پرچم گروههای چپ را حمل میکردند روی دیوارها شعار مینوشتند و خیلی از تظاهرکنندهها علایم و نشانههایی از آتاتورک همراه داشتند. این بار شعارها مستقیم متوجه شخص اردوغان بود. من بین جمعیت عملا
گیر افتاده بودم اما بدم هم نمیآمد ناظر این اتفاقات باشم و دوربینم را بیرون آورده بودم و همه لحظات را ثبت میکردم. آن شب تا چهار صبح که من و همسفرم خسته شدیم و تظاهرات را ترک کردیم، بین جمعیت بودیم. تا جایی که ارتباط با زبان سوم امکانپذیر بود با معترضان حرف زدیم و عکس گرفتم. میگفتند درختهای پارک گزی بهانه است و نارضایتی ما از خود شخص اردوغان است و دخالت در زندگی شخصی افراد و زیرپاگذاشتن آزادی بیان و رسانهها است. دختری که اهل قبرس شمالی و در استانبول دانشجو بود، میگفت با این لباسی که به تن دارد نمیتواند در محله «فاتیح» راحت تردد کند. پسری که موزیسین بود اعتقاد داشت «آکپ» در نهایت میخواهد میراث آتاتورک مبنی بر غیرمذهبیبودن جامعه را از بین ببرد. دختر جوانی جنبش ایجادشده را با جنبش اشغال والاستریت مقایسه میکرد و معتقد بود سرمایه و شرکتهای تجاری امروز ترکیه را اشغال کردهاند و یکی دیگر میگفت رای روستاییان آناتولی به آکپ چهره کشور را تغییر داده است. بیشترین شعاری که در تظاهرات شنیده میشد این بود که فاشیسم در حال برگشت است و ما همه با هم هستیم. شعارها یا ناسزا علیه اردوغان بود یا درخواست استعفای
حکومت و طیب (رجب طیب اردوغان). شدت شلیک گاز اشکآور به حدی بود که گاهی چشمهایمان هیچ چیزی نمیدید و شیر و آبلیمو به صورتمان اسپری میکردند تا با وجود سوزش زیادی که ایجاد میکرد بتوانیم اطرافمان را ببینیم! اما همه خوشحال بودند و میگفتند هر روز ادامه میدهیم و درسی به طیب میدهیم که فراموش نکند. ظهر روز بعد پلیس با خشونت بیشتری تصمیم به پاکسازی میدان و خیابانهای اطراف از معترضان گرفته بود.برای عکاسی از درگیریها بیش از حد به ردیف نیروهای پلیس نزدیک شدم و رعایتنکردن احتیاط کار دستم داد. با فشار ماشین آبپاش زمین خوردم و چند دقیقه بعد در خیابان اصلی بدون هیچ دلیل خاصی توسط نیروهایی که یونیفرم پلیس به تن نداشتند بازداشت شدم. بقیه بازداشتیها هم در حال عبور از خیابان دستگیر شده بودند. وقتی تعداد بازداشتیها زیاد شد ما را سوار اتوبوس کردند و به ایستگاه پلیس فاتیح منتقل شدیم. رفتار پلیس با بازداشتیها خیلی محترمانه بود و بعد از ساعتی گروهی از وکلای داوطلب در محل حاضر شدند و به ما اطمینان میدادند که تا چند ساعت دیگر و نهایتا تا فردا صبح همه آزاد خواهند شد. هرکس که چند کلمهای انگلیسی بلد بود سعی میکرد با من
صحبت کند از شغل و زندگی من بپرسد و نظرم را درباره اتفاقاتی که در استانبول افتاده بداند و تاکید کند که به من کمک خواهند کرد و جای نگرانی نیست. جمعا هفتساعت در بازداشت بودم و بعد به همراه یک توریست بلغار و یک آمریکایی اول راهی پزشکیقانونی و بعد از تایید پزشک آزاد شدیم. در روزهای بعد اعتراضات همچنان ادامه پیدا کرد اما پلیس به رفتار خشونتآمیزش نسبت به معترضان میدان تقسیم ادامه نداد و درگیریهای روزهای بعد به محله «بشیکتاش» و شهرهای «آنکارا» و «ازمیر» محدود بود. معترضان در تمام ساعات شبانهروز پارک گزی را ترک نمیکردند و تمام خیابانهای منتهی به میدان را با ماشینهایی که آتش زده بودند و نخالههای ساختمانی مسدود کرده بودند. دستههای تظاهراتکننده از خیابان استقلال و بلوار ترلاباشی شعار میدادند و وارد میدان میشدند و هرکدام گوشهای از میدان را اشغال میکردند. وحشت شب و روز اول ناآرامیها جایش را به آرامش داده بود هرچند بازار شایعات داغ بود و همهجا صحبت از حمله قریبالوقوع پلیس به پارک و کشتههای شب اول ناآرامی شنیده میشد. سه روز بعد سفرم به پایان رسید و استانبول را به مقصد تهران ترک کردم، در حالی که به
شهر تبزده و جوانهای امیدوار و مصمماش فکر میکردم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.