|

ساکن خیابان اِکلس، شماره 7

نگار خوشنویس

در «اولیس» جویس تا بخش‌چهارم سروکله «لئوپولد بلوم» پیدا نمی‌شود. جویس این تمهید را از حماسه‌ها وام گرفته است. شواهد حاکی از این است که برای مخاطبان اولیه، به‌خصوص منتقدان آمریکایی، قبول بلوم در مقام شخصیتی که در چهاربخش‌اول رمان هیچ نشانی از او نیست، کار ساده‌ای نبود. لئوپولد بلوم از سرشناس‌ترین شهروندان قرن بیستم به‌شمار می‌رود. اینکه زاده تخیل است تاثیری در تاثیرش ایجاد نمی‌کند. بلوم کلیمی است. پدرش اصالت مجارستانی دارد. اسمش در اصل رودلف ویراگ (ویراگ=گل) بوده که بعدها آن را به بلوم ( بلوم=شکوفه) تغییر داده است. 38ساله است که در صفحات بخش‌چهارم اولیس پا به‌عرصه می‌گذارد. ولی خانه شماره هفت اکلس، حکایت خودش را دارد. خانه‌ای سه‌طبقه. با دو پنجره مشرف به کوچه. خرابش کرده‌اند. حالا جز در کتاب جویس جای دیگری نیست. این خانه تماما در اختیار لئوپولد و همسرش مالی نیست. آنها مستاجر دو اتاق در طبقه هم‌کف‌اند. (پاتریشیا هاچینز، در کتاب «دوبلین جویس» این محل را با توجه ویژه‌ای بررسی کرده است.) خانواده بلوم بنابر زمان روایی اولیس در 1904 ساکن این خانه بوده‌اند. جالب اینجاست که در 1904 خانه خیابان اکلس، خالی از سکنه بوده. گرچه یک‌سال بعد، یعنی 1905، شخصی موسوم به «فینران» به آنجا نقل‌مکان می‌کند. جویس در حین نوشتن اولیس جزییات این مکان را از عمه‌اش «ژوزفین» سوال کرده است. به نظر هاچینز، لئوپولد و مالی مثل دو شبح در تخیل جویس، ساکن این خانه بوده‌اند. مردگانی که در بین زندگان پرسه می‌زنند. امروز، یعنی راس ساعت 11، باید به مراسم تدفین «دیگنام» برود. لباس‌سیاه پوشیده. نمی‌شود خلاصه‌ای از بخش‌های اولیس جویس به‌دست داد. کار بی‌فایده‌ای است. تقریبا هیچ اتفاقی نمی‌افتد. جویس، از این بابت شبیه به «اندی وارهول» فیلم‌های «دختران چلسی» یا «آشپزخانه» است. عملا هیچ اتفاقی به‌جز بطالت و روزمرگی زندگی عادی و عادت اتفاق نمی‌افتد. و دقیقا به همین دلیل جویس در امتداد سنت ادبیات رئالیستی قرار دارد. همه چیز آنقدر واقعی است که هر رگه‌ای از عظمت بشر یا حرف‌های دهن‌پرکن به طنز و مزه‌پرانی شبیه‌تر است. این بخش، از صبح ساعت هشت شروع می‌شود و تا حوالی یک ربع به 9 ادامه می‌یابد. به عبارتی بخش چهارم، با بخش اول تقریبا همزمان است. دوبلینی که چشم‌اندازهای آن را در بخش «تلماک» از منظر «استفن» دیده‌ام، حالا از زاویه‌ای دیگر در زمانی واحد با عوالم لئوپولد گره می‌خورد. بسیاری از مضامین، جزییات و حتی رنگ‌های این دو فصل، مشابه یکدیگرند. اگر استفن داغدار مادرش است که تازه مرده؛ لئوپولد هم رخت‌عزا به تن دارد. هر دو در ارتفاع، شهر را تماشا می‌کنند. از این بابت اولیس رمانی است که دوبار شروع می‌شود. یک داستان است که از دومنظر بازگو می‌شود. لئوپولد از خانه بیرون می‌زند تا برای صبحانه، قلوه تهیه کند. در راه بازگشت از قصابی می‌بیند که دو نامه از پست برایش رسیده است. یکی از بویلان، حامی هنری همسرش ‌مالی، و دومی از طرف دخترش میلی است. ما در آغاز نمی‌دانیم که نامه اول از طرف بویلان است. اما لئوپولد به محض دیدن دست‌خط، قلبش نامنظم می‌زند. درواقع یک ضربه کم می‌زند. لئوپولد در جستجوی ضربه گمشده قلبش است. در ادامه این بخش، همسرش از او معنای «وولیو اِ نون ورری» را می‌پرسد. شارحان اولیس، پرسش مالی از لئوپولد را شکل دستکاری‌شده نقل‌قول زرلینا به دن جووانی دانسته‌اند. در اصل ترانه زرلینا می‌گوید:«می‌خواهم و نمی‌خواهم/ قلبم اندکی تندتر می‌زند/ این درست که شادم/ ولی مرد هنوز می‌خواهد فریبم دهد.» تعبیر مالی همسر لئوپولد تغییر اندکی با اصل متن دارد. شاید بتوان اینطور ترجمه‌اش کرد: «می‌خواهم و نمی‌توانم بخواهم» اما در ترانه قلب زرلینا نگران از اینکه فریب بخورد تندتر می‌زند، حال آنکه برای لئوپولد یک ضربه از قلبش گمشده است. لئوپولد می‌داند اگر دست روی دست بگذارد تا ساعت چهاربعدازظهر چه اتفاقی می‌افتد. سیر حوادث احتمالی را در همین بخش مرور می‌کند، ولی هیچ ممانعتی به عمل نمی‌آورد. برای خودش دلایلی دارد. ما از این دلایل در بخش هفدهم، ایتاکا، مطلع خواهیم شد. به هر روی، زندگی برای لئوپولد با یک‌ضربه مفقوده قلبش پیش می‌رود. ضربه‌ای که شاید از آن زندگی ناکام پدرش باشد که در تنهایی و فلاکت به زندگی‌اش خاتمه می‌دهد. پدرش در هتل‌کوین «=ملکه» دخل خودش را می‌آورد. باز هم در بخش هفدهم وقتی استفن دو داستان برای لئوپولد بازگو می‌کند، محل وقوع یکی از داستان‌ها در هتل‌کویین است. به همین دلیل هم لئوپولد دوباره یاد پدرش می‌افتد و از داستان استفن به نحو دیگری نتیجه می‌گیرد. مای‌ مخاطب می‌دانیم که در سر او چه می‌گذرد. هرچه لئوپولد یک ضربه از قلبش را گم کرده است. اساسا شاید دوبلین، ایرلند و هرجایی از جهان که اولیس خوانده شود، مخاطب یک‌ضربه از قلبش گم می‌شود. رودی پسر لئوپولد، که مرگش زندگی زناشویی او را منهدم کرده، نیز یک‌ضربه از قلبش گم شده است. جنازه در آب غرق شده بخش قبلی هم یک ضربه از قلبش گم شده است. ولی لئوپولد با همه مردگان ایرلند فرق می‌کند. او شبح خیابان اکلس شماره هفت است. وضعیت او در حیات یا ممات ثابت نیست. او فقط یکی از شهروندان دوبلین است. مثل بقیه، از بعد جسمی زنده است، ولی از بعد سیاسی در شمار زندگان به حساب نمی‌آید. در بخش قبل، جسد ایرلندی خفه‌شده را که از آب می‌گیرند، استفن این دریای کشنده را همان جایی باز می‌شناسد که هینز، انگلیس اشغال‌گر و فاتح تاریخ، در آن به آسودگی شنا می‌کند. شاید به همین دلیل است که در صبحگاه دوبلین وقتی خورشید از غرب به شرق حرکت می‌کند، لئوپولد در خلاف جهت به‌طرف قصابی می‌رود. و به جای خیره‌شدن به خورشید، چشم به لکه ابری دوخته که دوبلین را تاریک می‌کند. ولی حتما باید یک راهی باشد تا ضربه گمشده یا شاید دزدیده شده قلب لئوپولد و همه لئوپولدهای جهان را بتوان پیدا کرد و پس گرفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.