|

در پی افزایش سالن‌های تئاتر خصوصی در تهران و شهرستان‌ها

تئاتر شهر، دیگر مرکز تئاتر نیست

فرزانه ابراهیم‌زاده: تا چند سال پیش وقتی از تئاتر حرفه‌ای صحبت می‌شد، مکانش مشخص بود. همه امکانات کلانشهر تهران در تئاتر به چهارراه ولیعصر و کافه شهرداری سابق که سال‌های ابتدایی دهه 50 به تئاترشهر تبدیل شد، ختم می‌شد. حیات و ممات تئاتر کشور نیز وابسته به پنج‌سالن فعال این ساختمان استوانه‌ای بود. اما مدتی است که اگر اهل تئاتردیدن باشی تئاترشهر مقصد نهایی نیست. از شمال تا جنوب تهران سالن‌هایی شروع به کار کردند که مرکزیت را از چهارراه ولیعصر به سمت دیگر برده‌اند. مجموعه تماشاخانه ایرانشهر که با همت خانه هنرمندان و حمایت شهرداری راه‌اندازی شد؛ در ابتدا ظرفیتی بود که تئاترشهر را از منوپل بودن خارج کرد. اما خیلی سریع‌تر از آنچه گمان می‌رفت رقیبی جدی برای پنج‌سالن فعال تئاترشهر شد که آن روزها با مشکلات زیادی دست‌وپنجه نرم می‌کرد. این تماشاخانه نشان داد سرمایه‌گذاری برای ساخت سالن می‌تواند با بالابردن توان تئاتر سطح آن را ارتقا بخشد. البته بخشی از سالن‌هایی که چندین سال بود کمتر مورد توجه بود؛ مانند دو سالن فرهنگسرای نیاوران و تالار محراب را نیز به چرخه تئاتر وارد کرد. به‌خصوص که این سرمایه‌گذاری برای گروه‌هایی که قصد اجراهای دایمی داشتند، می‌توانست زمینه لازم را برای آنها به وجود بیاورد. اما بیشتر تلاش‌ها در سال‌های گذشته برای راه‌اندازی سالن خصوصی به بن‌بست رسید. اما در سال 89 اجرای ویژه‌ای که یک تئاتر داشت؛ یکی، دو سالن را به ساخت سالن پرتابل در تهران متمایل کرد، سالنی که البته بعدها به دلیل محل ساخت آن به بنیاد رودکی تحویل داده شد. سالن حافظ یک امکان برای ورود بخش خصوصی برای ساخت‌وساز سالن نمایش بود. راه‌اندازی تماشاخانه پارین در تماشاگه زمان نخستین حرکت برای راه‌اندازی تماشاخانه خصوصی بود. در کمتر از یک‌ماه بعد از آغاز به کار این سالن گروهی از جوانان اهل تئاتر در یک حمام قدیمی اقدام به راه‌اندازی سالن تئاتر کردند. سالنی که البته منوی غذا هم برای کسانی که به دیدن نمایش‌ها می‌رفتند، داشت. تالار ایوان شمس، سالن اکو، تماشاخانه موسسه باران، تماشاخانه رومنس و... تالارهایی هستند که هر چند سالن‌های کوچکی دارند اما ظرفیت تازه‌ای به تئاتر تهران اضافه کردند؛ سالن‌هایی که تئاترشهر را از مرکزیت خارج کردند. ظرفیتی که قادر آشنا، رییس مرکز هنرهای نمایشی نیز از آن استقبال کرده و معتقد است: «ساخت سالن‌های جدید در حوزه تئاتر می‌تواند امکان و ظرفیت تازه‌ای در تئاتر باشد.» این سالن‌ها که هر کدام در دست یکی از گروه‌های نمایشی هستند، نه‌تنها باعث می‌شوند که ظرفیت تئاترشهر و تماشاخانه ایرانشهر و سالن‌های زیر نظر دولت بالاتر برود بلکه باعث می‌شود که تئاتر از مرکز شهر به سمت‌های دیگری برود. در حال حاضر دو تماشاخانه پارین و رومنس در شمال‌تهران هستند و تماشاخانه آو در میدان فاطمی است. این یعنی مرکزیت تئاتر از چهارراه ولیعصر خارج شده است. از سوی دیگر چهره‌های تازه‌نفس و جوان تئاتر که اجازه ورود به تئاترشهر و سالن تئاترهای حرفه‌ای را پیدا نمی‌کنند از این توان تازه استفاده می‌کنند. او که می‌گوید با ورود بخش خصوصی به تئاتر تصدی‌گری دولت قطع می‌شود، ادامه داد: «معتقدم باید از تصدی‌گری دولت در امر نمایش کاسته شود. همان چیزهایی که شامل حمایت، نظارت و هدایت است، اعمال شود. البته نباید از یاد برد که موضوع سالن‌های خصوصی تئاتر در تهران و شهرستان‌ها موضوع این سالن‌های تازه‌تاسیس نیست. بحث تئاتر حرفه‌ای است که توان تئاتر را بالا برده است. به گفته آشنا این سالن‌ها توان اجرایی را در سطح جشنواره‌ها نیز بالا برده است: «در جشنواره بین‌المللی فجر امسال هم به دستور خودم به این سالن‌ها اجرا دادیم. تا موضوع مطرح شد، گفتم باید سالن‌های تئاتر خصوصی را دریابیم. باید کمکشان کنیم و بگذاریم روی پای خودشان بایستند. اگر نکاتی بود بعدا در مسایل نظارتی به آنها توجه کنیم. جالب است که الان در هرمزگان فردی مجوز دانشگاه علمی-کاربردی تئاتر را گرفته است.» نظارت یا حمایت مساله این نیست هر چند رییس مرکز هنرهای نمایشی وقتی درباره خروج تئاتر از انحصار دولت صحبت می‌کند، به موضوع نظارت و ارزشیابی که ورود بخش دولتی را در تئاتر باز می‌کند اشاره می‌کند و آن را وظیفه مرکز هنرهای نمایشی می‌داند: «بر اساس قانون مصوب شورایعالی انقلاب فرهنگی است که هر اجرایی در کشور باید مجوز شورای نظارت و ارزشیابی را داشته باشد.» اما نکته‌ای که موردتوجه است این است که در حوزه تئاتر وقتی اسم تئاتر حرفه‌ای می‌آید موضوع تصدی‌گری دولتی و بحث نظارت جدی‌تر و سختگیرانه‌تر می‌شود. مجوز در بخش تئاتر خصوصی دوگانه عمل می‌کند. آنجایی که تئاتر آزاد است، خیلی سهل‌گیرانه‌تر مجوز صادر می‌شود. اما وقتی اسم تئاتر حرفه‌ای می‌آید قاعده سختگیرانه‌تری از تئاترهای دولتی بر آنها اعمال می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.