نامزدی؛ ائتلاف،بیائتلاف
مصطفی ایزدی . فعال سیاسی
انتخابات، جز اینکه یک جریان مردمسالار را پدید میآورد، دارای پیشامدها و پیامدهایی است که برای شناخت و بررسی گروههای سیاسی و اجتماعی و نحلههای فکری و فرهنگی بهکار میآید و بسی سودمند است. 1- در ایران، حداقل یک سال قبل از روز برگزاری انتخابات، احزاب، گروهها و دستهجات سیاسی خاموش، گامبهگام چراغهای خود را روشن میکنند و از لاک خویش بیرون میآیند، تا وارد معرکه سیاست شوند و در گود انتخابات چرخی بزنند. تعدادی از این تشکلهای سیاسی،تنها خروجی اعلام نظرشان، یک یا چند بیانیه و اطلاعیه است که اظهار وجود نمایند و احیانا به احزاب و کانونهای سیاسی بزرگتر از خودشان وصل شوند و به ائتلاف برسند. در واقع یکسری احزاب و گروههایی هستند که فقط به درد زمان انتخابات، آن هم برای ائتلافکردن میخورند و در بقیه ماهها و سالها، بود و نبودشان یکی است و هیچکاری انجام نمیدهند. شاید شورای مرکزیشان، اگر به تعداد انگشتان دست برسند، حتی خارج از زمان انتخابات، تشکیل جلسه هم ندهند. اما تعدادی حزب و جمعیت و انجمن در کشور وجود دارد که در طول سالها چراغشان روشن است. جلسه تشکیل میدهند، مرتب بیانیه صادر میکنند. و بهویژه در
زمان برگزاری انتخابات، کروفری دارند و بعضا روزنامه و نشریه منتشر میکنند. با وجود این موقع انتخابات، تشکلهای بیخاصیتی هستند. 2- در ایران نیز مانند بسیاری از کشورهای جهان، سیاسیون و عناصری که روحیه خدمتگزاری دارند یا عزم رسیدن به قدرت کردهاند، در دو جناج جامع راست و چپ متمرکزند و اگر حزب و انجمن و تشکلی دارند، ذیل یکی از این دو جناح تعریف میشوند. در این میان چنانچه تشکلهایی ادعای استقلال از راست و چپ کنند، باز در نقاط عطف سیاست یا در پیچهای تصمیمگیری، به یکی از دو جناح مذکور تمایل نشان میدهند تا مبادا دستشان از رسیدن به هدف، کوتاه شود. البته امکان دارد تشکل مستقلی پیدا شود که اعضای خود را از عناصر راست و چپ انتخاب کند و حتی بعضی از این دو نوع تفکر سیاسی به شورای مرکزی آن راه پیدا کنند تا با این یارگیری دوطرفه، پرچم استقلال برافراشته، اما چنین رفتار کژدار و مریزی پایدار نمیماند و بالاخره روزی از ناحیه شورای مرکزی به سمتوسوی یکی از دو جناح میغلتد و در صف آن جناح میایستد. رخدادهای پس از انتخابات دهم ریاستجمهوری نشان داد که در فضای سیاسی سالهای اخیر ایران، هیچ حزب سیاسی و اجتماعی واقعا مستقلی
وجود ندارد. 3- جریان راست یا همان محافظهکاران که چند سالی است خود را «اصولگرا» مینامند و این عنوان را در مقابل عبارت «اصلاحطلب» و برای مقابله با رقیب سیاسی خود انتخاب کردهاند، بهرغم اینکه چندان به تحزب اعتقادی ندارند، احزاب و انجمنها و تشکلهای گوناگونی درست کرده و بعضا امور سیاسی خود را به وسیله آن پیش میبرند. از میان تشکلهای فراوان تاسیس شده توسط کسانی که دارای گرایشهای محافظهکارانه و به تعبیر امروز اصولگرایی دارند، چند تشکل همچنان پایدارند که موقع انتخابات به صحنه وارد میشوند تا در موضوع گزینش رییسجمهور، نمایندگان مجلس، اعضای شورای اسلامی شهر و روستا و نیز نماینده مجلس خبرگان رهبری، فعال باشند و یارگیری کنند. حزب موتلفه اسلامی، جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی، جامعه اسلامی مهندسین، حزب جمعیت جوانان انقلاب اسلامی، حزب نواندیشان، حزب عدالتطلبان ایران اسلامی، جمعیت دفاع از ارزشهای انقلاب اسلامی، جهاد آزاداندیشان، جمعیت ایران فردا... انصار حزبالله، حزبالله ایران، آبادگران ایران اسلامی، جمعیت فداییان اسلام، جامعه انجمنهای اسلامی بازار و اصناف، جامعه زینب، جامعه وعاظ، جامعه اسلامی
کارمندان، جمعیت زنان انقلاب اسلامی، انجمن اسلامی زنان پیرو اهلبیت، جامعه اسلامی فرهنگیان، انجمن اسلامی فارغالتحصیلان شبهقاره هند، جمعیت فداییان رهبر، نهضت اسلامی تعاون، جامعه اسلامی نمایندگان ادوار مختلف، انجمن اسلامی جامعه پزشکان، هیات هنرمندان، حزب تمدن اسلامی و نیز تشکلهای دانشجویی همچون جامعه اسلامی دانشجویان،جنبش عدالتخواه دانشجویی، انجمن اسلامی دانشجویان مستقل، دفتر تحکیم وحدت (شاخه شيراز) و گروههای متعدد دیگر که در شهرهای بزرگ کشور با گرایش راست، اعم از سنتی و امروزی تشکیل شده تا در جبههها و ائتلافهای گوناگون، فعالیت سیاسی کنند و در انتخابات فعال باشند. نباید فراموش کرد که مراکز سیاسی، مذهبی، علمی و اقتصادی دیگری هم هستند که نیروهای محافظهکار در آنها حضور فعال دارند و در موضعگیریهای سیاسی به نفع جناح راست، وارد صحنه میشوند. شناختهشدهترین آنها عبارتند از جامعه روحانیت مبارز تهران، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، و بعضی از ارگانهای غیرسیاسی، تبلیغی، تربیتی، انتشاراتی و پژوهشی. 4- فعالیتهای سیاسی این همه حزب و گروه و سازمان و ارگان و انجمن متعلق به اصولگرایان، در طول سیوچندسال گذشته،
تاکنون هیچیک از این همه تشکل، بهطور جدا و مستقل یک رییسجمهور عرضه نکردهاند. این امر باعث شد که با گردآوری تعدادی از آنها، به یک جبهه یا ائتلاف برسند و فعالیت خود را از تکحزبی به چندحزبی و جبههای تبدیل کنند. حتی احزاب باسابقهای چون حزب موتلفه اسلامی تاکنون نتوانسته بهطور مستقل، یک فرد را به راس سیستم اجرایی و مدیریت کشور وارد کند و همیشه از فردی که توسط دیگران معرفی شده، حمایت کرده است. میتوان حزبها و تشکلهایی از این دست را تشکلهای «غیرموثر» نامید. معمولا اشخاص و افرادی با هم ائتلاف میکنند که مثلا یکی بماند و دیگران به نفع آن یکی کنار روند، اما بارها دیده شده که چنین اتفاقی نیفتاده است و سر بزنگاه، همه افراد ائتلاف کرده، اگر از فیلتر دستگاههای نظارتی گذشته باشند بر سر موضع خود میمانند و ترک صحنه را به یکدیگر تعارف میکنند. انتخابات امسال از این نمونهها دارد، اما بد نیست یک مورد مربوط به سالهای گذشته را مرور كنيم. در یکی از انتخابات ادوار مجلس شورای اسلامی، یکی از نامزدهای حوزه انتخابیه دماوند و فیروزکوه، به مسوول ستاد خود که اهل فیروزکوه بود سفارش کرد که برای انتخابات مجلس ثبتنام کند.
پس از ثبتنام هردو با هم ائتلاف کردند به این صورت که رییس ستاد برود فیروزکوه برای خود تبلیغ و نامزد اصلی نیز در دماوند تبلیغ کند. وقتی به روزهای آخر تبلیغات رسید، رییس ستاد، به نفع نفر دیگر ائتلاف کنار رود تا مردم فیروزکوه آرایی را که میخواستند به همشهری خود دهند، به نام رییس همشهری خود به صندوق بریزند. موقع کناررفتن که فرا رسید، رییس ستاد کنار نکشید و به نامزد اصلی گفت من بیشتر از تو رای میآورم و تو کنار برو. نامزد اصلی هم که نماینده مجلس بود، باورش نمیشد که او رای نیاورد. القصه، هر دو در صحنه ماندند و در کمال ناباوری نامزد اصلی، رییس ستاد او، رقیب جدیاش شد و انتخابات به دور دوم کشید. در دور دوم هم، رییس ستاد، آرای مردم فیروزکوه و بخشی از آرای مردم دماوند را کسب کرد و به مجلس شورای اسلامی راه یافت. در نهايت هم نامزد اصلی از این ائتلاف دونفره ساده، پشیمان شد و نتوانست نمایندگی مجلس را ادامه دهد. از این نمونهها به دفعات اتفاق افتاده و ائتلافها، چهبسا با خلف وعده طرفها مواجه شده و پایدار نمانده است. در انتخابات یازدهم رياستجمهوري که فعلا در جریان است، دو ائتلاف نامزدی در جناح اصولگرایی شکل گرفت.
یکی ائتلاف پنجنفر که کسی از آنها باقی نماند و یکی ائتلاف 1+2 که تاکنون هرسه نفرشان در صحنه هستند و با حدت و شدت به جلب نظر مردم مشغول هستند. از گفتههای هرکدام برمیآید که کناررفتنی نیستند مگر اینکه ریشسفیدان جناح، وارد گود شوند. جالب اینکه دیگر احزاب و گروههای اصولگرا منتظرند تا همان ریشسفیدان و بلند پایگان جناحي تکلیفشان را برای حمایت هریک از سه نفری که ائتلافشان از هم پاشیده، روشن کنند. 5- میدانیم که اگر یک گروه یا یک فرد از جمعبندی موقعیت خود در فضای سیاسی کشور به این نتیجه رسید که از حمایت اکثریت مردم برخوردار نیست به فکر ائتلاف، گروه یا فردی که از موقعیت نسبتا بهتری برخوردار است میافتد و آن گروه یا فرد نیز که فکر میکند در ائتلاف، پیشرفت بهتری وجود دارد، از ائتلاف با متقاضی استقبال میکند و این دو گروه یا دو فرد، ائتلافی را شکل میدهند، پس از آن امکان اینکه دیگرانی نیز به آنها بپیوندند پیش میآید و چهبسا چندین گروه یا چندین شخصیت به ائتلاف دامنهداری دست بزنند تا آرای اکثریت مردم را برای یک گروه یا یک نفر از کاندیداهای عضو ائتلاف، به دست آورند. اما بارها شاهد این بودیم که این شیوه جلب حمایت
همگانی به انتها نرسیده و در میانه راه ائتلافها یا به انشعاب منتهی یا به کدورت و ناكامي منجر میشود.در علتیابی چنین نتیجه غمانگیزی نظرات گوناگونی وجود دارد. یکی اینکه عناصر جناح راست، همیشه و همهجا حضور خود را با پشتوانه اعتقادی جلوه میدهند و اگر نتیجه مطلوب شد که چه بهتر و اگر مطلوب نشد ثواب کسب کردهاند. اما چه باید کرد که از حرف تا عمل فاصله زیادی است. ائتلاف که شکل گرفت، تبلیغات که شروع شد، سلام و صلواتها که اطراف هریک از اجزای ائتلاف فوران کرد، امر بر فرد مشتبه میشود و میپندارد که مردم او را بیشتر از دیگر اجزای ائتلاف دوست دارند. از اینجا، ماموریت هریک از نامزدها تفاوت میکند. در ماموریت رسیدن به نتیجه، انگیزه دنیایی بر انگیزه الهی غلبه میکند. همین تغییر ماموریت کافی است که عناصر تشکیل دهنده ائتلاف، راه خود را از دیگران جدا کنند و در لحظه تصمیمگیری برای تمرکز روی یک نفر، به تمرکز روی خود فکر کنند. چنین باور و نگرشی کار ائتلاف را یکسره میکند و خرمن هماهنگی و همدلی و سوگندهای اولیه را به باد میدهد. نظر دیگری که در رابطه با شکست این ائتلافها وجود دارد، این است که هیچکس حاضر نیست به نفع کسی
که مثلا درباره مسایل فرهنگی، طرح و حرف جدید دارد و یا در مسایل سیاست خارجی، طرحی خاص دارد، کنار رود. این شیوه کنار هم نشستنها و سپس از هم فاصله گرفتنها، در تحزب و پیداکردن یار برای رونق بخشیدن به حزب و انجمن نیز در ایران رواج دارد. یعنی اگر حزبی اعلام موجودیت کرد و اساسنامه و مرامنامه خود را منتشر کرد، عدهای به عضویت یا هواداری آن در میآیند. حال اگر پس از مدتی در یکی از موضوعات مرامنامه، مثلا در موضوع فرهنگ به اختلاف رسیدند، فورا انشعاب میکنند حتی اگر در موضوعات دیگری مثل اقتصاد و سیاست و مسایل اجتماعی، هماهنگی کامل داشته باشند. به نظر میرسد که ناپایداری احزاب در ایران و کوچکشدن حجم و کمشدن فعالیت آنان به همین دلیل است که همه اعضای آن میبایست صددرصد مثل شورای مرکزی بیندیشند و دارای دیدگاهی همچون نویسندگان مرامنامه باشند. در غیراینصورت بایکوت میشوند. در صورتی که اعضا یا هواداران یک حزب یا یک انجمن میتوانند، با بعضی از موضوعات مورد نظر نویسندگان مرامنامه مخالف باشند یا در ادامه نسبت به عملکرد و دیدگاههای جزوی شورای مرکزی انتقاد داشته باشند. خلاصه اینکه دلیل عدم ماندگاری ائتلافها تا آخر،
علاقه به کسب قدرت از سوی افراد، خودشیفتگی، ناهماهنگی در روش و منش و نداشتن روحیه کار جمعی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.