|

دنياي پساآمريكايي پيش‌روي ما

یوشکا فیشر* . ترجمه: حمیدرضا آریان‌پور

مادلین آلبرایت، وزیر خارجه پیشین ایالات متحده، جایی ایالات متحده را «کشور غیرقابل چشم‌پوشی» توصیف کرد. آنچه اخیرا بر دنیا رفته اثبات درستی سخنان اوست. اما شواهد همه به‌کلی در جهتی منفی بوده‌اند: امروزه در بحرانی پس از بحران دیگر، اهمیت آمریکا از سر نبود رهبری ایالات متحده آشکار می‌شود؛ غیبتی که به بی‌واسطه‌ترین شکل ممکن در سوریه هویداست. در واقع، دنیای پسا آمریکایی پیش چشمان ما در حال شکل‌گرفتن است که نه تنها با نظم نوین بین‌المللی که با ابهام سیاسی، ناپایداری و حتی آشفتگی مشخص می‌شود. این مایه تاسف است و می‌تواند چنان خطرناک از کار درآید که آمریکایی‌های جان‌سخت هم در آرزوی قرن آمریکایی و ایفای نقش ایالات متحده به عنوان نیرویی جهانی برای نظم جهانی بمانند. هم به لحاظ عینی و هم به لحاظ غیرعینی، ایالات متحده دیگر خواهان یا توانای بازی‌کردن در آن نقش نیست. دلایل زیادی وجود دارد: یک دهه جنگ در خاورمیانه بزرگ با هزینه هنگفت«خون و پول»، بحران مالی و اقتصادی، بدهی دولتی بالا، جهت‌گیری‌های تازه به سوی مشکلات داخلی و تمرکز تازه بر مسایل حوزه اقیانوس آرام. به اینها، افت نسبی دیدگاه، نسبت به صعود چین و کشورهای نوظهور را هم بیفزایید. من نسبتا مطمئنم که ایالات متحده به‌گونه موفقیت‌آمیزی جهت‌گیری و مسیر تازه خود را مدیریت خواهد کرد اما با این‌حال با رشد قدرت و تحرک دیگران، وزن نسبی و میدان قدرت آمریکا در دنیای جدید قرن بیست و یکم افت خواهد کرد. قطعا، نقش جهانی آمریکا زیر سوال نخواهد رفت. چین فعلا برای مدتی طولانی درگیر حل تضادهای درونی خود خواهد بود. هند و روسیه هم محتمل نیست که چالشی جدی را اقامه کنند. و صدای گیج‌کننده نزاع‌های اروپا هم به نظر می‌رسد که این قاره را از پوشیدن ردای آمریکا باز دارد. اما در حالی که هیچ‌کدام از قدرت‌ها آلترناتیوی جدی برای نقش جهانی آمریکا نیستند، ایالات متحده دیگر نخواهد توانست مانند پس از پایان جنگ سرد یکسویه عمل کند و از اساس تضعیف خواهد شد. این تغییر به‌ویژه در خاورمیانه و منطقه آسیاپاسیفیک هویدا شده است. در خاورمیانه، نظم منطقه‌ای ایجاد شده از سوی قدرت‌های استعماری فرانسه و بریتانیا پس از جنگ جهانی اول در جریان جنگ سرد حفظ شد، اما دوره کوتاه استیلای یکجانبه ایالات متحده که در پی آن آمد ممکن است به پایان رسد. مرزهای استعماری زیر سوال رفته‌اند و پیش‌بینی آنچه از سوریه، لبنان، عراق و اردن بیرون خواهد آمد دشوار است. پتانسیل تجزیه و تجدید ساخت منطقه- فرآیندی که مانند مورد سوریه می‌تواند خشونت‌های بی‌حسابی را ایجاد کند- بیشتر از همیشه است. به علاوه، در حالی که هیج هژمون تازه‌ای برای دنباله‌روی از آمریکا وجود ندارد، هماوردان پرشماری برای این نقش حاضرند اما هیچ‌کدام- ترکیه، عربستان سعودی و... - برای تصمیم‌سازی در جهت منافعشان به اندازه کافی نیرومند نیستند. با توجه به فقدان نیروی جدید برای نظم بخشی در منطقه در آینده نزدیک و عدم تمایل نیروهای قدیمی برای عمل، خطر رویارویی‌های خشونت‌آمیز درازمدت در حال افزایش است. حتی اگر آمریکا بار دیگر پیگیر مداخله نظامی در آمریکا باشد، قدرتش دیگر برای به کرسی‌نشاندن خواسته‌هایش کافی نیست. در واقع، ایالات متحده پس از یک‌دهه جنگ این را آنقدر خوب درک می‌کند که از این پس هر دولتی در آمریکا پیش از مداخله نظامی دوباره در منطقه بیشتر فکر خواهد کرد. اوضاع اما در آسیا متفاوت است، جایی که ایالات متحده نه تنها در آن حاضر می‌ماند بلکه تعهداتش را هم در آنجا افزایش داده است. در غرب و جنوب آسیا، قدرت‌های هسته‌ای (چین، روسیه، هند، پاکستان و کره شمالی) یا قدرت‌های تقریبا هسته‌ای (ژاپن و کره جنوبی) همه در رقابت‌های استراتژیک خطرناکی گرفتارند. به این مقداری عادی از نامعقولی کره شمالی را هم بیفزایید. درحالی که حضور ایالات متحده در این منطقه تاکنون از تشدید نزاع‌ها و رقابت‌های متعدد جلوگیری کرده، سرچشمه‌های عدم اطمینان در حال زیادشدن هستند. آیا چین آنقدر عاقل خواهد بود که به‌جای هدف‌گیری تسلط منطقه‌ای، در جست‌وجوی رفع اختلاف و شراکت با همسایگان بزرگ یا کوچکش باشد؟ بر سر شبه‌جزیره کره چه خواهد آمد؟ و چرخش ناسیونالیستی- و سیاست خطرناک اقتصادی- ژاپن برای منطقه چه اشاراتی را دربر خواهد داشت؟ آیا هند و چین بذر زوال روابط دوطرفه را پاشیده‌اند؟ آیا در پاکستان شکست دولت در انتظار است؟ چنین موقعیتی را بدون قدرت نظامی و سیاسی آمریکا تصور کنید. منطقه به‌گونه دراماتیکی خطرناک‌تر خواهد شد. همزمان، در مضیقه‌بودن منابع آمریکا به معنای این است که نقش جهانی تازه آمریکا نیازمند ملاحظات دقیق بیشتر از منافع ملی در تنظیم اولویت‌ها خواهد بود. منطقه آسیاپاسیفیک آشکارا در محاسبات ایالات متحده پیشی خواهد گرفت. این نقش جدید، متمرکزتر و محدود آمریکا این پرسش را برای شرکای اروپایی آمریکا پیش می‌آورد که آیا آنها تحمل پرداخت هزینه دفاع بدون کمک آمریکا را خواهند داشت؟ قطعا تضمین امنیت متحدان آمریکا در ناتو بی‌ارزش نخواهد بود اما انجام کامل آن سخت خواهد بود و اگر دنیای پساآمریکایی نسبت به امید به نظم تازه پایدار، خطر بیشتر آشوب و پیامدهای آن را همراه داشته باشد - خطری که به ویژه اروپا را تحت تاثیر قرار خواهد داد- شاید اروپا اراده آشکار برای ویرانی خود را وارونه کند.
*وزیر خارجه پیشین آلمان منبع: پراجکت سیندیکیت

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.