|

مناظره یا مسابقه تلویزیونی؟

حسین افخمی . استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی

آنچه که من پیرامون مناظره انتخاباتی روز جمعه نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری متوجه شدم، غلبه حاشیه‌ها و فرم مناظره بر محتوای آن است. به این معنا که در روز بعد از مناظره، رسانه‌های مختلف مانند روزنامه‌ها و... و همینطور افکار عمومی، بیش از آنکه به نقد گفته‌ها و نظرات کاندیداها مشغول باشند همه در حال نقد و بررسی فرم برگزاری مناظره ترتیب‌داده‌شده هستند. این نشان‌دهنده انحراف دادن افکار عمومی از اصل موضوع است. از سویی باید گفت که مناظره در درجه اول وقتی معنی‌دار است که نهادهای دیگری مثلا احزاب هم در جامعه فعال باشند، در حقیقت، مناظره تلویزیونی دنباله و ادامه‌ای از مناظره‌هایی است که بین احزاب و گروه‌های سیاسی در دیگر عرصه‌ها در طول زمان‌های عادی در جریان است. به این شکل که در پارلمان و در رسانه‌ها و عرصه‌های سیاسی، باید مناظره پارلمانی و سیاسی در جریان و احزاب دایما مشغول نقد همدیگر باشند. در تلویزیون هم وقتی برنامه‌ای تحت عنوان مناظره تهیه می‌شود - مانند همین مناظره روز جمعه - افراد به عنوان دولتمردان بالقوه که می‌خواهند سکان دولت را در دست بگیرند در بحث شرکت می‌کنند، نه اینکه به‌عنوان آقای دکتر یا جناب مهندس از آنها یاد شود، جای دکتر و مهندس اینجا نیست. در مناظره سیاسی در تلویزیون باید به افراد هویت سیاسی داده شود، چراکه در همه‌جای دنیا مردم و مخاطبان برنامه‌هایی از این دست به‌نوعی در پی یافتن همانندی سیاسی بین خود و نامزدهای حاضر در مناظره هستند. درست مانند یک مسابقه ورزشی مثل فوتبال یا بوکس (بسیاری مناظره‌ها را به بوکس تشبیه می‌کنند) در این مسابقات هم مخاطب بیهوده پای تلویزیون نمی‌نشیند و هرکس طرف یک سوی رقابت را می‌گیرد، مخاطب وقتی دیدن این برنامه را انتخاب کرده است می‌خواهد ببیند بهتر است سرنوشت خود و کشورش در چهار سال آینده را به دست کدام‌یک بسپارد. همینطور در پی این است که ببیند کدام نامزد نظرش به او نزدیک‌تر است. اما آنچه از مناظره هشت‌نفره دیده شد، چنین کارکردی نداشت، آنچه در این برنامه اجرا شد، پایین‌آوردن سطح ریاست‌جمهوری در حد مسابقه‌های معمولی گروه‌های دانشجویی و دانش‌آموزی برای تست‌زدن و نمره‌دادن بود. تلویزیون اگرچه برخلاف دیگر رسانه‌ها بیش از هر چیز کارکرد سرگرمی دارد اما مناظره تلویزیونی محلی برای سرگرمی مخاطبان نیست. اما به‌نظر می‌رسد صداوسیما برای جذاب کردن این مناظره به سمت سرگرم‌کننده‌کردن آن رفته بود. این کار با ماهیت مناظره انتخابات ریاست‌جمهوری تفاوت دارد. در نهایت جمع‌بندی من این است که به دلیل فقدان تحزب در کشور و عدم وجود مناظره‌های خارج از تلویزیون و عدم وجود بحث‌های سیاسی و مناظره‌ها طی چهارسال گذشته چنین مناظره‌ای هم که به یکباره و در فضای خاص انتخاباتی تهیه و پخش شد نتیجه‌ای ندارد. چون مردم به یکباره با چنین چیزی مواجه شده‌اند که پیش از آن و در وضعیت عادی چنین چیزی ندیده‌اند، با خود می‌پرسند این افراد تاکنون کجا بوده‌اند؟ یعنی مناظره‌های میان دو جناح‌ در طول سال به‌شکلی روتین در جریان است و در زمان مبارزات انتخاباتی شدت می‌گیرد نه اینکه پیش از آن هرگز نباشد بعد بلافاصله به اوج برسد. چنین مبارزه‌هایی بسیار مهم و تعیین‌کننده هستند، اگر جدی برگزار شوند و ادامه روند مناظره‌های پارلمانی و سیاسی باشند و اگر هم به این شکل یکباره اجرا شوند می‌توانند بسیار مشکل ایجاد کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.