يك يادداشت ويك شعر از «عباس صفاری»
از چهاردیواریام به چهارگوشه دنیا
از زمانی که کار شعر را بهصورت جدی و پیگیر آغاز کردهام پرهیز از دروغ و صداقت آنچه بر کاغذ مینویسم همواره بخش تعیینکننده و لاینفک کارم بوده است. به همین جهت اگر حرفی برای گفتن نداشتهام یا در صداقت آن شک کردهام چیزی ننوشتهام. اگر هم بر حسب عادت نوشته باشم تجربه و تمریناتی در عرصه فرم و زبان بوده است که آنها را هرگز انتشار ندادهام و به عنوان شعر کامل و قابل عرضه به حساب نیاوردهام. خلاف عادت را لازمه سلامتی و تداوم هنر میدانم اما از سبکهای مد و رایج روز نیز اگر ضرورت و اصالتی در آن ندیدهام دوری کردهام. بیتردید دلیل فاصلههای چهار و پنج ساله مابین چاپ هر مجموعهام نیز پایبندی به همین اصول است و پرهیز از تولید انبوه که به تکرار ملالآور و شلختگی میانجامد. در حال حاضر نیز درگیر جمعوجورکردن مجموعهای هستم که وقتی منتشر شود نزدیک به شش سال با مجموعه قبلیام فاصله زمانی خواهد داشت. این فواصل نسبتا طولانی مابین هر کتاب نه به دلیل تنبلی و کم کاری بلکه ناشی ازگیرافتادن بسیاری از اشعار در غربال انتخاب و سنجش نهایی است که نمره قبولی برای انتشار نمیگیرند و کنار گذاشته میشوند. افرادی که با امر آفرینش و
چندوچون آن آشنا نیستند میپندارند که تجربه درازمدت در یک رشته هنری، سبب میشود که هنرمند هرچه تولید کند و از زیر دستش خارج شود خوب باشد یا دارای ارزشی همسنگ کارهای قبلیاش. در حقیقت اما هنرمند در هر سنوسالی میتواند آثار پر نقص و مشکلداری تولید کند. اگر غیر از این میبود باید کتاب آخر اخوان بهتر از زمستان و پدرخوانده سوم بهتر یا همتراز پدرخوانده یک یا دو در میآمد. اما آنهایی که هر سه فیلم را دیدهاند، میدانند فیلم سوم در مقایسه با دو دیگر چه اثر پرتوپلا و سر در گمی است. دهها نمونه از این دست در هر رشتهای میتوان مثال زد.
کار شعر و هنر نیز مانند هر کار دیگری در مرحله تولید حرفهایاش خالق اثر را از نظر روحی و جسمی آنقدر خسته میکند که احتیاج به مرخصی و تجدید قوا دارد. مرخصی به معنی فاصلهگرفتن و به تفریح یا کار دیگری پرداختن. من اما در این رابطه خیلی موفق نبودهام. هر وقت که به قصد تجدید قوا از شعر فاصله گرفتهام یک نفس نقاشی یا ترجمه کردهام. روی هم رفته باید بگویم دستکم از نظر اخلاقی و وجدانی بیشترین رضایت و آرامش را زمانی حس کردهام که قلم در دست داشتهام. حالا چه قلمموی آغشته به رنگ بوده است و چه خودکار سیاه بیک. نوشتن و نقاشی مدیومهایی هستند که مرا از خودم که همواره با من سر دشمنی داشته است و از یکنواختی خفقانآور و فرساینده روزها و هفتهها دور میکند.
هنوز کتاب؛ سینما؛ موسیقی و تئاتر اسبهای تیزپایی هستند که مرا از چهاردیواریام به چهار گوشه دنیا و سفرهای تاریخی میبرند. اما فقط نوشتن است که به من بال پرواز و امکان قرارگرفتن در زاویههای گوناگون را میدهد. کارهای نوشتاری از شعر و ترجمه و هر نوع دیگر را قبل از ظهر انجام میدهم. یعنی در ساعاتی که ذهن هنوز زیر وزنه روز یا به قول کوندرا « بار هستی» خسته و فشرده نشده است. بعد از ظهر و غروب را معمولا به کار چوبنگاری و چاپ آنها میپردازم که به نوبه خود خستگی ناشی از کار با پرس سنگین چاپ؛ خواب راحتی را نیز بدون استفاده از قرص خوابآور تضمین میکند. غیراز این هرچه هست وقت کشی است.
پلاک رنگ پریده
برای محمد علی سپانلو
از جایی هنوز، بوی یاس امینالدوله میآید
و گربه زهوار دررفتهای
در پیاده رو میلیسد
اوراق چرب کتابی را
بیجلد و عنوان
که روزگاری به احتمال
بوی اسب و صحرا میداده است.
خانه بیتردید، همان خانه است
و پلاک رنگ پریدهاش هنوز
همان شمارهای را به دل دارد
که سیسال آزگار
نامههای پر تبوتاب مرا
مانند کبوترانی جلد
به این مقصد جلب کرده است
سرشت آن نامهها رسیدن بود
و سرنوشتشان خواندهشدن
دیگر فرق نمیکرد
از فاصله صد کیلومتری پست شده باشند
یا از دور افتادهترین پستخانه دنیا
نخستینبار نیز باید
بوی سنگین غربت و عطر کلماتشان را
در یکی از اتاقهای همین خانه
پراکنده باشند.
کوچه بیتردید،همان کوچه است
اما جز این پلاک و کالبد پوک
هیچ نشانی از خانه پدری
در سرتاسر آن نیست
کالبدی آنقدر خالی از خود
که شک دارم من
هیچ شبی را دراین
بالکن بیمیز و صندلیاش
که ماه نمیداند
بر چه چیز آن باید بتابد
به صبح رسانده باشم
پشت این پردههای بیدزده نیز
که سی و اندی سال
زاد و ولد گربههای محل را
از چشم نامحرم
پنهان کردهاند
یقین دارم نامهای از من هرگز
باز نشده است
محله بیتردید،همان محله است
و اهل محل میگویند
در هر کوچهاش یک خانه خمیده پدری
با چوبهایی زیر بغل
پا برجا مانده است
تا شهادت بدهد که یک محله سر زنده
بی آنکه حریق و زلزله ای
با خاک یکسانش کند
چگونه میتواند با دست خود
یکسان شود با خاک
و بنا شود از نو محلهای
با همان اسم و رسم
و عطر غریبانه گلی آشنا
که معلوم نیست از کجا میآید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.