|

نگاهی به پدیده حضور ورزشکاران جهان در پویش‌های انتخاباتی سیاستمداران

به‌چشم‌آمدن برای قدرت

امیرعلی علامه‌زاده

حضور چهره‌های مشهور در کنار تلاشگران عرصه قدرت و کنشگران عرصه سیاست به بهانه حضور در زمین خدمت یا رهبری توده‌های فراموش‌شده، یا هر نام دیگری که این «نیل به قدرت» برای آن تولید کند، پدیده تازه‌ای نبوده و نیست؛ امری بی‌دلیل هم نیست. از میان این چهره‌های مشهور، یکی حضور هنرمندان برای مردم و رای‌دهنده‌ها و انتخاب‌کننده‌ها جذاب بوده است و دیگری ورزشکاران. هنرمندان بسان نبض‌تپنده و نرمی و لطافت هنر، سفیران آن در دید‌ه‌های مردم بوده‌اند و ورزشکاران بسان تلاشگران مسیر منتهی به قهرمانی و هدفداران و ارزشمداران رقابت مبتنی بر اخلاق و نظم، بدون هیچ دلیل سیاسی و کینه شخصی و نشان نژادی و اختلاف‌های عقیدتی. ورزشکاران که همیشه دلیل «انسانی» رقابت ورزشی-بنا به‌ادعای خود آنان و البته قانون‌- برای آنان مهم بوده است، دلیل حضور میان انسان‌هایی که در عرصه سیاست و انتخاب سیاسی به اختلاف‌نظر و عقیده می‌خوردند، با نشان‌ها و تفاوت‌های نژادی بسیاری انتخاب می‌کنند، حب و بغض‌های شخصی بسیاری برای انتخاب دارند و دلیل سیاسی خاصی-اعم از عضویت در حزب و تشکیلات یا گرایش و علاقه سیاسی ناشی از وابستگی فکری- برای انتخاب دارند، اهمیت خاصی دارد. حاضران امر سیاست همیشه دلیل خود را، رسیدن به مقامی دانسته‌اند که بتوانند با اتخاذ تصمیم‌هایی، «دربرگیری» و «جامع بودن» فکر و هدف خود را برای همه یا شمار بیشتری از افراد جامعه فراهم کنند؛ بماند که برای این میل نیل به قدرت، چه ادبیاتی تولید می‌کنند؛ «نجات»، «تغییر» یا مثلا «خدمت». آنان به «قدرت» می‌رسند تا «مشهور» شوند و از این «شهرت» بهره‌ها ببرند؛ چون برآوردن امیال و آرزوهای باطنی، دیده‌شدن میان دیگران، روایت‌شدن برای دیگران و هزاران البته حرف و فرمان‌دادن به دیگران. اما همیشه برای این حضور، هیچ دلیل شخصی ابراز نشده و کسی نگفته است که از کودکی دلش می‌خواست تا رییس‌جمهوری شود، ترقی‌طلب و نه جاه‌طلب -بدون هیچ‌ ارزشگذاری منفی و مثبت آن- بوده است و می‌خواست از پلکان ترقی حزب بالا رود و پس از رهبری حزب، به نردبان قدرت نزدیک شود و بعد از آنکه بالا رفت، رهبری سیاست را به عهده گیرد. همه اینها در حالی است که ما و فرض ما حول جامعه دموکراتیک می‌گردد و در این میان، اصلا مساله دیکتاتوری و جامعه استبدادی مطرح نیست. با این حال هر‌گاه کسی بکوشد تا خارج از قواعد پیش‌نیاز دموکراسی و لوازم جامعه دموکراتیک، خارج از زیربناهای لازم و بدون ارایه برنامه و تلاش برای افزایش آگاهی مخاطبان، از رای و هیجان مردم توامان بهره‌ها ببرد و این مسیر را طی کند، متهم می‌شود به «پوپولیسم» و «عامه‌گرایی». چنان‌که میان اهالی علم سیاست توانایی او برای بسیج توده‌ها شمرده و محاسبه می‌شود و داخل ارزیابی‌ها و تحلیل‌ها قرار می‌گیرد، منتها اصلا و ابدا نوع کار او به نیکی یاد نمی‌شود و همیشه گویی با گوشه‌ای از طعنه و کنایه همراه می‌شود که او از قدرت بسیج توده‌ها برای مقصدها و هدف‌های خود بهره‌ می‌گیرد و چیزی به آگاهی آنان نمی‌افزاید و بر رفتار دموکراتیک جامعه به سمت مثبت گامی نمی‌نهد. بزنگاه‌های انتخاباتی که دانشمندان علم سیاست و کوشندگان حرفه‌ای دنیای سیاسی تمام تاکید و تلاششان بر این موضوع استوار است که هیجان‌های کاذب نباید از تصمیم‌گیری عقلانی جلوگیری کند و آن را مانع شود. اما ورزشکاران، که به واسطه حضور در دیده‌های ورزش‌دوستان و پیگیران نتیجه‌های مسابقه‌های هیجان‌آور وارد عرصه‌های سیاسی می‌شوند و در انتخابات‌ها به سود این و آن و به‌نام ائتلاف دیگری و حزب آن یکی شعار می‌دهند و پرچم به دوش می‌کشند و حمایت می‌کنند. ورزشکاران به‌واسطه حضور در تیم‌های مشهور دیده می‌شوند و به واسطه داشتن طرفداران، از ارزش «شهرت» بهره‌مندند، هر جای سیاست که بخواهند ـ بدون پیش‌زمینه و دانش فنی ـ ورود می‌کنند و موضع می‌گیرند و هواداران و هواخواهان را به پیروی از خود فرامی‌خوانند. اگر این ورزشکاران در تیم‌های ملی کشورها فعالیت کنند، به واسطه حضور در آن، از نمایندگی ملتی که در آن عرصه ورزشی به آنان داده شده است، می‌کوشند ارزشی ملی‌گرایانه و ناسیونالیستی بسازند و از این سازه، چنان بالا روند که فراموش ‌کنند عرصه سیاست، عرصه قدرت است و اگر مبتنی بر دو عنصر «عقلانیت» منطقی و «پاسخ‌گویی» همیشگی نباشد، از آن هر چیزی می‌زاید و به‌جای‌ می‌ماند جز خوشنامی و فرجام نیک. مثال این عده کم نیست؛ چنان‌که هنوز هیچ دلیل منطقی و نشانی مبتنی بر دانش برای حضور افراد مشهور عرصه ورزش در سیاست یافت نشده است؛ آن هم نه به‌صورت منطقی و با طی‌کردن مراتب، که یکباره و بر سر انتخابات و به هنگام تصمیم‌گیری‌های دور از هیجان و عرصه تعیین سرنوشت آینده. از این میان حضور برخی و عملکرد شماری خاص‌تر به نظر می‌رسد، چرا‌که اندازه محبوبیت آنان و کشوری که در آن قرار دارند، عرصه سیاسی‌ای که به آن ورود می‌کنند، زمانه‌ای که در آن عزم بر دخالت و فعالیت سیاسی می‌کنند، بسیار متفاوت است. چنان‌که در آمریکای‌لاتین، «عرق ملی» در عرصه سیاست تقریبا رخت بر بسته و کم‌کم‌ می‌رود تا «هویتی منطقه‌ای» را جایگزین کند. این هویت‌ لاتینی که گویی نشات‌گرفته از فعالیت سیاسی منطقه‌ای و نه ملی، اسطوره ساخته‌شده قرن بیستم، «ارنستو چه‌گوآرا»، در مبارزه سیاسی با استعمار خارجی در این منطقه به‌شدت استعمار‌زده است، اکنون شخصیت‌هایی را به خود می‌بیند که پس از شهرت و حتی قدرت، فکرهایی برای منطقه دارند. مصداق آن «دیه‌گو آرماندو مارادونا» است؛ یکی از مشهورترین فوتبالیست‌های دنیا که حضور او در سیاست چنان پررنگ شد که دیدن او کنار «هوگو چاوز» رییس‌جمهوری فقید سه دوره اخیر ونزوئلا تصویری تکراری به‌نظرمی‌رسید. او از «اوو مورالس» رییس‌جمهوری بولیوی که در سال 2007 به‌قدرت رسید، «رافائل کوره‌آ» همتای اکوادوری او و سایر چپگرایان آمریکای‌لاتین همچنان حمایت کرده است و می‌کند. همزادی سوسیالیسم و پوپولیسم در کنار مهم‌ترین ارزش کسب‌‌شده پس از سال‌ها ورزش و قهرمان‌شدن برای یک ورزشکار که «شهرت» است، به علاوه مهم‌ترین ارزش یک ورزش محبوب که «دربرگیری» میان بیشتر افراد و اعضای یک جامعه است، چنان پتانسیلی به او و همتایانش داده است که البته از آن چنین بهره می‌گیرند. شاید در این میان بتوان از «ادسون آرانتس دونا سیمنتو» یا همان «پله» مشهور فوتبال برزیل و جهان نیز نام برد که البته بر‌خلاف آنچه مارادونا مرتکب شد و می‌شود، فعالیت سیاسی کرد، در مقام وزیر ورزش و پس از پایان دوره وزارت، خداحافظی کرد و همان «پله» ماند. از سایر ورزشکاران ستاره جام‌جهانی 1994 برزیل، روماریو بود که سال‌های بعدش، نامزد نمایندگی مجلس بود و از مبرزان حضور مستقیم ورزشکاران در سیاست برای رسیدن به مقام سیاسی در برزیل شمرده شد. «لیونل مسی» آرژانتینی نیز از اینها در کارنامه خود دارد که به دیدن اوو مورالس، رییس‌جمهوری بولیوی، رفته بود و از او یک «پانچو»، لباس ویژه محلی‌ها و بومیان بولیویایی هدیه گرفته بود. همان فوتبال‌دوستان و دست‌اندرکاران فوتبال در اکوادور، سال 2010 میلادی به «رافائل کوره‌آ»، رییس‌جمهوری خود مدال دادند برای پیشرفت قانون در ورزش و این یکی از پتانسیل‌های کوره‌آ شد برای برتری‌جویی و پاسخ‌گویی به مخالفان در غیرقانونی رفتار‌کردن و بسط اجرای قانون‌های چپگرایانه. همین رفتارها در آمریکای‌لاتین البته بر‌عکس هم جواب داده است و سیاستمداران آن دیار را غره کرده است تا از ورزش و فوتبال برای پیشبرد هدف‌ها و قصدهای سیاسی خود بهره ‌ببرند؛ «سپاستین پینیه‌را» رییس‌جمهوری شیلی از همین تجربه‌ها بهره برد و 13 درصد از سهام باشگاه «کولو کولو» که بزرگ‌ترین و یکی از بهترین باشگاه‌های فوتبال شیلی شمرده می‌شود را در اختیار گرفته است که همین سبب خواهد شد تا از آن در راستای مقاصد سیاسی بهره‌ها ببرد. به‌هرحال ساده‌لوحانه اگر تصور شود او از راه رفته و تجربه اندوخته‌شده «سیلویو برلوسکنی» در ایتالیا بهره ‌نخواهد گرفت. یا «فرناندو لوگو» رییس‌جمهوری سابق پاراگوئه که پیش از مسابقات تیم ملی فوتبالش در جام‌جهانی 2010 آفریقای‌جنوبی، لباس تیم‌ملی پاراگوئه را پوشید و مقابل مردم، رقص محلی کرد و جمعیت‌ها از او و عملش در راستای بالابردن عرق ملی و روحیه ملی تجلیل‌ها کردند و به خیابان‌ها آمدند. البته تجربه‌های اینچنین در اروپای‌سبز و مدرن نیز یافت می‌شود چنان‌که «ویلیام تورام» فرانسوی که مدت‌ها عضو تیم ملی فوتبال فرانسه بود، از ریاست‌جمهوری «ژاک شیراک» در ابتدای قرن بیست‌ویکم نیز حمایت کرد، حمایتی که فراتر از حمایت‌ها از دوگانه «ژاک شیراک ـ ژان ماری لوپن» بود. یا «اریک کانتونا»ی فرانسوی که کاپیتان تیم منچستریونایتد انگلیس بود و مدتی هم عضو تیم ملی فرانسه بود، که اساسا فعالی «چپ» و «ضدسرمایه‌داری» بود که پیشنهاد کرد تا مردم، پول‌های خود را در اعتراض به سیاست‌های «نیکلا سارکوزی»، رییس‌جمهوری وقت فرانسه، از بانک‌ها بیرون بکشند و کوشید فعالیت و پویشی گسترده علیه سارکوزی راه بیندازد. در خاورمیانه و این بخش از آسیا، بحرین نیز از این مثال‌ها به خود دیده است. این کشور کوچک که دهه اخیر میلادی با افزایش اعتراض‌ها و مخالفت‌های اکثریت شیعه به اقلیت حاکم روبه‌رو بوده است، «اعلی حُبیل» عضو شیعه تیم ملی فوتبال بحرین که سال 2004 با علی کریمی ـ از ایران ـ به صورت مشترک آقای گل آسیا شد، به علت حضور در اعتراض‌های مدنی صلح‌آمیز اما سیاسی از تیم ملی فوتبال کنار گذاشته شد، اما به فعالیت‌های خود ادامه داد. اینها طرف‌های مختلف و پیشینه و اما و اگرهایی است برای حضور بی‌محابای اهالی ورزش و فوتبال در سیاست، که فارغ از ارزشگذاری‌های جانبدارانه، روایت‌هایی چند‌سویه ارایه پیش‌فرض‌هایی لازم برای امری مهم ـ چون حضور در سیاست ـ را به نمایش گذاشته است که در این دنیا و این هزاره، عقلانیتی بسیار بیشتر از پیش می‌طلبد. روایت هر چند به پایان برسد، حضور اهالی ورزش و بُر خوردن آنان با اهالی سیاست، به این زودی‌ها به پایان نمی‌رسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.