خصوصیسازی آموزش و انتخابات
مهدی بهلولی . آموزگار
با نزدیکشدن به انتخابات یازدهمین ریاستجمهوری، نامزدهای این رقابت میکوشند تا برنامه و دیدگاههای گوناگون خود را هرچه گسترده و گیراتر به گوش مردم برسانند. در میان نگرش و سخنان آنها، افزون بر مسایل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، جستهوگریخته میتوان موضوعهای همبسته با آموزشوپرورش را هم دید. در روزهای گذشته و درباره خصوصیسازی در آموزش و پرورش و مدرسههای غیردولتی (غیرانتفاعی) از دو نفر از این نامزدها، موضعگیری کمابیش همسانی در رسانهها منتشر شد:«یکی از برنامههای من، تقویت و گسترش مدارس غیردولتی، البته با اصلاح و بازنگری قوانین و مقررات موجود میباشد.» و «در زمانی که شهید بهشتی و مرحوم منتظری نوشتند آموزش باید رایگان باشد من نسبت به این تصمیم گله کردم.» این سخنان البته همزمان شد با انتشار برخی خبرهای دیگر درباره افزایش شهریه مدرسههای غیردولتی و گزارشهایی از شهریههای میلیونی- از دو، سهمیلیون تا 9 میلیون تومان- این مدرسهها (روزنامه «شرق»، هفتم خرداد). ناگفته نماند که بحث مدرسههای خصوصی و درست یا نادرستبودن آنها، بحثی دیرینه و جهانی است که موافقان و مخالفان خود را دارد. در ایران نیز از همان آغاز این
برنامهها در سالهای پایانی دهه60 - که مدرسههای غیرانتفاعی راهاندازی شدند- تاکنون، از این مدرسهها و دستاوردهای آموزشی- فرهنگی آنها ارزیابیهای گوناگونی شنیده شده است. گرچه با افزایش شهریهها و کیفیت پایین آموزش بسیاری از این مدرسهها از یکسو و کمشدن یکسوم شمار دانشآموزان ایرانی نسبت به دهه70 (از 19میلیون دانشآموز دهه 70 تا 12میلیون دانشآموز کنونی) فلسفه وجودی این مدرسهها، بیش از پیش به زیر پرسش رفته است. چندی پیش یکی از اندیشهوران آموزشی ایران درباره خصوصیسازی آموزش و پرورش نوشت:«الگویی که در تمام دنیا مورد قبول است تامین بودجه آموزشی تا قبل از دانشگاه توسط دولت است. هر چند کشورهایی مانند آمریکا، انگلیس، ژاپن و ایران به بخش خصوصی اجازه مشارکت در نظام آموزشی را میدهند و بخش خصوصی هزینه دولت در آموزش را کاهش میدهد، اما نمیتوان این امر را نادیده گرفت که حضور بخش خصوصی در آموزش پیش از دانشگاه، بدونتردید به افزایش بیعدالتی آموزشی منجر خواهد شد زیرا از مدارس خصوصی بیشتر گروههای مرفه جامعه استفاده میکنند و گروههای متوسط و پایین از آن بهرهای نمیبرند و این امر باعث نابرابری آموزشی در کشورها
میشود.» در یکی از گزارشهایی که EI (سازمان آموزش جهانی) با همکاری یونسکو در سال 2004 منتشر کرد نیز خصوصیسازی آموزش و پرورش برنامهای سودمند برای آموزش و پرورش ارزیابی نشد. در بخشی از این گزارش چنین میخوانیم:«در توجیه خصوصیسازی در آموزش، کمابیش گفته میشود مدرسههای خصوصی، با هزینهای کمتر از مدرسههای دولتی، کار بهتری ارایه میدهند. بیشتر«استدلالهای» پشتیبانگر این دیدگاه، با این دشواری اساسی روبهرو هستند که اغلب، نامنویسی دانشآموز برای مدرسههای خصوصی و دولتی، به کلی متفاوت است. در حالی که مدرسههای دولتی ناگزیر به پذیرش همه کودکانند، مدرسههای خصوصی میتوانند دانشآموزان را گلچین کنند. مدرسههای خصوصی، که سنتوار، شاگردانی با موفقیت تحصیلی برتری پروراندهاند اغلب از امکانات بهتر و آموزگارانی که بهتر آموزش دیده و بیشتر دستمزد میگیرند، برخوردارند. این مدرسهها، بیشتر گرایش دارند که دانشآموزانی را جذب کنند که سطح اجتماعی- اقتصادی خانوادگی بالاتری دارند و از منطقههای شهری یا نیمهشهریاند. در شیلی که دولت سامانه آموزشی را تمرکززدایی و خصوصی کرد... موفقیت تحصیلی دانشآموزان در ریاضیات و زبان
اسپانیایی، در طول دهه 80 میلادی، با آزمونهایی ملی، ارزیابی شد. نتیجه این بود که بازسازیهای آموزشی، به نابرابریهای بزرگتر انجامیده است بدون اینکه به بهبود کیفیت همهجانبه یاری رسانده باشد. در گفتوگوهای میان آموزگاران و در درون سازمانهای صنفی آنها، نگرشی نیرومند دیده میشود که آموزش و پرورش، کنشی بیهمتاست و نسبت میان دانشآموز و آموزگار، نمیتواند به خریدار و فروشنده فروکاسته شود. نگاهی به تاریخ هم نشان میدهد که آموزگاران بزرگ، هرگز خود را همچون فروشنده کالای آموزش نمینگریستهاند. بیگمان سقراط، خود را همچون فروشنده آموزش به شاگردانش نمیشمرده، بلکه، آموزش را کنش- واکنشی میان آموزگار و دانشآموز میدیده که به رشد هر دو طرف کمک میکند. به آموزش و پرورش کیفی، نباید همچون جریانی مصرفی نگریست. آموزش و پرورش کیفی، فرآیند کنش- واکنش میان آموزگاران و دانشآموزان است.» به هررو، با درنگ بر آنچه در بالا آمد و همچنین بیش از دو دهه تجربه وجود مدرسههای خصوصی در ایران، شاید زمان آن فرارسیده باشد که دستکم آنانی که میخواهند سکان مدیریت اجرایی کشور را در دست گیرند تنها به بیان دیدگاه خود بسنده نکنند و نگاه و
نگرش خود را مستدل و تحلیلیتر بیان کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.