|

نگاهی به نمایشگاه هنر بازل در هنگ‌کنگ آیا به جهان هنر خوش آمدیم؟

علیرضا امیرحاجبی

با گسترش هر‌چه بیشتر فضا برای هنرهای تجسمی که از غرب تا شرق جهان را تحت‌تاثیر قرار داده، بازارهای نمایش و فروش آثار هنری نیز گسترش و رونق فراوانی پیدا کرده است. نشانه‌های بارز این رونق را می‌توان در ایجاد شعبه‌های جدید موزه‌ها، گالری‌ها و بازار‌های فروش آثار هنری دید.
در این بین، بنیاد هنری «بازل» که سال‌ها در شهر بازل سوییس مشغول به فعالیت است برای نخستین‌بار شعبه آسیایی خود را در هنگ‌کنگ افتتاح و اولین نمایشگاه بزرگ نمایش و فروش آثار هنری خود را آغاز کرد و به پایان رساند. انتخاب هنگ‌کنگ نشان‌دهنده ارتباط مستقیم و حساس بازارهای هنری با مراکز مهم تجاری جهان است.
همگان به خوبی می‌دانند که این بخش دوباره پیوسته به چین، همچنان بر اساس فرمول‌ها و الگوهای غربی اداره می‌شود و حکومت چین نمی‌تواند آنچنان دخالتی در سیاستگذاری‌های تجاری- بازرگانی هنگ‌کنگ داشته باشد. البته چینی‌ها هم به‌خوبی با این مساله کنار آمده و نفع خود را نیز در نظر گرفته‌اند. حال راس‌های مثلث طلایی بازل تکمیل شده‌اند. هنگ‌کنگ در آسیا، بازل مرکزی در سوییس و بازل آمریکایی در ساحل میامی.
همان‌طور که گفتیم این ایده در ذهن مدیران چند گالری و مرکز هنری دیگر نیز وجود داشته و اجرایی نیز شده است از جمله موزه لوور پاریس، مرکز فرهنگی هنری ژرژ پمپیدو و گالری‌هایی مانند گاگوسیان نیویورک شعبه‌هایی در مناطق دیگر افتتاح کرده‌اند.
تفاوت‌های هنری غربی، شرقی در چنین رویدادی به‌خوبی مشخص می‌شود و این خود یکی از نکاتی است که بسیاری از کارشناسان هیجان زده رسانه‌های جهانی، از جمله گاردین، نیویورک تایمز و هرالدتریبیون به آن اشاره کرده‌اند. بازل آسیایی با اینکه فقط چهار روز بیشتر ادامه داشت اما نشان‌دهنده اوج‌گیری هنر آسیا بود که برای غربی‌ها نیز نکته جالب توجهی محسوب می‌شود. نکته جالب توجه اینکه مدیران شعبه با نوعی سهمیه‌بندی عادلانه 50 درصد فرصت‌ها و فضا را به گالری‌های آسیایی و50 درصد مابقی را به
غیر آسیایی‌ها اختصاص دادند.
در این نمایشگاه فروش بیش از 250اثر مهم از سراسر جهان از جمله گاگوسیان نیویورک که با اثری از ژان میشل باسکیا هنرمند مردمی و دو رگه اهل هاییتی که آثار متنوع و زیبایی در حوزه هنر گرافیکی خلق می‌کرد و گالری پروتن پاریس نیز با آثاری از تاکاشی موراکامی هنرمند مفهومی ژاپنی که گرایشاتی هم به پاپ‌آرت آمریکایی دارد و خاویر ویان شرکت داشتند.
موراکامی هنرمندی است که با نماد‌های تجاری و عناصر زندگی روزمره ژاپن دست به خلق آثار هنری می‌زند و این کار را در وسعتی گسترده به انجام می‌رساند. از مجسمه‌سازی و نقاشی گرفته تا طراحی برای مارک‌های مهم لباس جهان از جمله برای لویی ویتون طراح لباس صاحب‌نام فرانسوی. موراکامی با تاثیرپذیری از انیمیشن‌های مشهور ژاپنی، فضایی خیالی و گاه مالیخولیایی را به‌وجود می‌آورد که در حین سادگی و زیبایی، لحنی انتقادی را نیز با خود به همراه دارد. کاکتوس اثر دیمن هرست نیز توسط یک گالری هنگ‌کنگی به نام مکعب سفید به نمایش گذاشته شد تا به این طریق اعتبار گالری‌های آسیایی هم‌تراز گالری‌های غربی قرار گیرد.
بسیاری از هنرمندان نیز توسط نمایشگاه‌گردانان معتبر آثار خود را به هنگ‌کنگ فرستادند. از جمله یایویی کوساما هنرمند مفهومی ژاپنی که در عرض چند دهه اعتباری جهانی کسب کرده با اثری حجمی در این نمایشگاه حضور دارد.
هنر کوساما پدیده‌ای نادر در جهان هنرهای بصری است که به درستی نمی‌توان آن را در حوزه نقاشی، مجسمه‌سازی و یا چیدمان قرار داد. امضای اصلی و هویت آثار او، نقطه‌های متعدد روی سطح اشیای یا مکان‌هاست. برای کوساما تفاوتی ندارد. وی می‌تواند در لحظه‌ای تصمیم بگیرد و درختی را با نقطه‌های بزرگ و کوچک تبدیل به یک اثر هنری زیبا کند.
نکته جالب توجه این بازار و همایش بزرگ هنری آسیایی این است که بازل مرکزی در سوییس قرار است با توجه به نوع ارایه آثار و عملکرد گالری‌ها، این نمایشگاه را در سوییس و پس از آن در میامی برپا کند. اما در این رویداد بزرگ حضور و نقش هنرمندان آسیایی به‌خصوص شرق دور و چین اهمیت بیشتری یافته است. این حضور در بخشی شاید وابسته به موقعیت سیاسی و اجتماعی امروز چین و تبدیل‌شدن آن به قطب اقتصادی و سیاسی شرق آسیا باشد. هنرمندان چینی در این موقعیت از زمان بهترین استفاده را کرده‌اند.
از جمله یانگ فودانگ و یا‌ ای وی وی. البته این دو هنرمند راه‌های متفاوتی را در مواجهه با رویدادهای سیاسی در پیش گرفته‌اند اما هرگز نتوانسته‌اند نسبت به سرعت تحولات هزاره سوم کشورشان بی‌اهمیت باشند. سابقه دراز مدت کشور چین در زمینه فرهنگ و هنر، نوعی اعتماد به نفس مضاعف را برای هنرمندان چینی به ارمغان آورده است که به راحتی و با خودباوری می‌توانند در تمام عرصه‌های هنری، شرکتی فعال داشته باشند. هنرمندان و گالری‌های چینی شرکت‌کننده در نمایشگاه بازل هنگ‌کنگ از گروه هنرمندان جوان چینی هستند که از طرف گروهی از مهم‌ترین گالری‌ها و موزه‌های چین از جمله موزه هنرهای زیبای پکن شرکت کرده‌اند.
اما پرسشی که برای هر مخاطبی مطرح می‌شود این است که سهم ایران به عنوان کشوری مهم در عرصه‌های فرهنگی و سیاسی جهان و به‌خصوص آسیا، در این گردهمایی بزرگ چقدر بوده و در آینده چقدر خواهد بود. آیا موفقیت‌های محدود در بازارهای منطقه‌ای از جمله حراجی‌های فصلی، برای گسترش و نمایش هنر معاصر ایران کافی است؟ آیا باید به همین مقدار قناعت کرد؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.