«پدرو داموتا»در ديدار با «داريوش شايگان»
در جستوجوی جام جهاننما
علیاصغر محمدخانی
داموتا در جستوجوی جامجم است، مضمون جام به همه ادبیات عرفانی پارسی راه یافته است، جام جهاننما را چگونه میتوان یافت؟ این همان جامی است که به هنگام اعتدال بهاری، کل گیتی را در آن میتوان دید. اما فقط به امور «هفت اقلیم» جهان خاکی محدود نیست، بلکه امور عالم غیب نیز که سیارات و صور فلکی فقط نشانههای آنند در آن نمایان میشود. اما برای نیل به چنین مشاهدهای باید «متالهی» برخوردار از فرکیانی چونان کیخسرو بود و سهروردی آن را به خوبی در آثارش نشان داده است. پدرو داموتای پرتغالی، سه هفتهای میهمان شهر کتاب بود. از لیسبون به دنبال دریافتهایی از حقیقت به ایران آمد. در تهران بود و به اصفهان و شیراز رفت.
در محافل فرهنگی و دانشگاهی شرکت کرد و از حافظ و سعدی سخن گفت. به قم رفت و در دانشگاه ادیان و مذاهب از عرفان و تصوف در پرتغال گفتوگو کرد. برای شناخت بیشتر حکمت اسلامی ایرانی به دنبال سهروردی، روزبهان بقلی شیرازی، نجمالدین کبری، فخرالدین عراقی و شعر عرفانی فارسی است. نسخهشناس و هنرشناس است و شگفتزده از گنجینههای کتابخانه آیتالله مرعشینجفی و عشق آن مرجع تقلید به کتاب و نسخه خطی و بهدستآوردن آنها.
پدرو، تشنه حکمت اشراقی، حقیقت نورانی ناب مشرق و گشودن رمزهای سنتی نور و رازگشایی حقیقت باطنی است. در آخرین روز اقامتش در ایران، به دیدار داریوش شایگان رفتیم. در این دیدار که خانم دکترنسرین فقیهملکمرزبان هم حضور داشت، بحثهایی میان شایگان و پدرو مطرح شد و از عرفان هند و آیینهای ژاپن و چین تا نگرش هانری کربن به آفاق معنوی جهان اسلام به ویژه سهروردی. و اینکه حکیمان اشراقی چه میگویند و فکرتشان که تاسیس یک فرهنگ معنوی تمام و کمال است و اینکه چگونه تربیت معنوی مورد نظر سهروردی، قرن به قرن، تداوم یافته است و راه خسروانی او که از کیخسرو وام گرفته، همان پادشاه حکیم و عارف که با سلوک در این راه، حماسه پهلوانی ایران زمین را به حماسه عرفانی ختم کرد و از طریقتهای صوفیانه و نظام فکری سهروردی و عرفان او سخن رفت. از فرناندو پسوا -شاعر برجسته پرتغالی- و نگاه او به جهان در شعرهایش و از فرهنگ اسلامی و زبان و ادبیات فارسی در پرتغال. شایگان که به خوبی فرهنگ جهانی را میشناسد و ادیان و مکتبهای هندو را کاویده است و سالها همدم و همراه هانری کربن و برخی از فیلسوفان اسلامی بوده و از آسیا تا غربیترین نقطه غرب را پیموده
است، به خوبی به پرسشهای پدرو پاسخ داد که چگونه میتوان این جستوجو را ادامه داد و به رموز و خمیره ادیان و مکتبهای مشرقزمین پی برد.
به خوبی حس میکنم که این روزها در حوزههای ادبی و فلسفی و هنری چه نیاز مبرمی به گفتوگو میان اندیشمندان، نویسندگان، جستوجوگران ایران و دیگر کشورها حس میشود و نهادها و مراکزی که زمینه این تلاش فکری را فراهم کنند تا چه حد در صحنه فرهنگی ایران غایباند و آیا میتوان این جامجهاننما را برای پژوهشگران غربی ترسیم کرد؟
ما باید ظرفیت شنیدن و درک عمیقتر صداهایی که از غرب میآیند و در جستوجوی حقیقت گمشده هستند، فراهم کنیم. صداهایی که در جستوجوی ابدیت و جاودانگی هستند. کسانی که میخواهند جوهره معنوی و ساحات متعالی را بشناسند و بتوانند با شناخت حکمت معنوی کهن از چشمانداز علمی و دانشگاهی، شماری از نیازهای خود را برآورده سازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.