|

جنگ سوریه از زاویه‌ای دیگر

درسوریه چه خبر است؟ فقط خدا می‌داند. گویی جنگ 72ملت را بار کرده و در این کشور کوچک مدیترانه‌ای و زیبا انباشته‌اند. تظاهرات و اعتراضاتی که انتظار می‌رفت مثل مصر (18 روز) یا تونس (یک ماه) یا حداکثر لیبی (یک سال) طول بکشد، بیش از دوسال است که ادامه دارد و هنوز هم هیچ چشم‌انداز روشنی در انتهای این تونل وحشت به چشم نمی‌خورد. تنها هرروز بر آمارکشته‌ها و پناه‌جویان افزوده می‌شود و خانه‌ها و روستاها و شهرهای بیشتری است که ویران می‌گردد. آخرین آمارهای سازمان ملل حاکی از آن است که تعداد پناه‌جویان سوریه تاکنون به 5/1میلیون نفر رسیده و تا پایان سال‌جاری میلادی این تعداد به پنج‌میلیون نفر خواهد رسید. سوریه کشور کوچکی است که طبق آمارهای موجود، تا پیش از درگیری‌ها تقریبا 22‌میلیون نفر داشت با این ترکیب: حدود ۷۴درصد آنان مسلمانان سنی، ۱۳درصد علوی، شیعه 12‌امامی و اسماعیلی، ۱۰درصد مسیحی و ۳درصد دروزی. درمجموع اعراب حدود ۹۰درصد جمعیت سوریه را تشکیل می‌دهند و کردها 9درصد، درعین حال یک‌میلیون آواره عراقی و 500‌هزار فلسطینی دراین کشور پناه گرفته بودند که با شروع درگیری‌ها معلوم نیست چه سرنوشتی پیدا کرده‌اند. گفته می‌شود بخشی از این فلسطینی‌ها از یک آوارگی به آوارگی دیگر کوچ کرده و به لبنان گریخته‌اند. کمیساریای سازمان ملل متحد می‌گوید از این 1/5‌میلیون آواره سوریه حدود 437‌هزار نفر در اردن، 470‌هزار نفردر لبنان، 347‌هزار نفر در ترکیه، 147‌هزار نفر در عراق، 67‌هزار نفر در مصر، 10‌هزار نفر در کشورهای شمال آفریقا و بقیه در سایر نقاط جهان از جمله اروپا و آمریکا پناه گرفته‌اند. همین منبع می‌گوید به‌طور متوسط روزانه 10‌هزار نفر به اردن کوچ می‌کنند. از میان آنها تنها 30درصد در زیر چادرهای سازمان ملل زندگی می‌کنند و مابقی اینجا و آنجا پراکنده‌اند. بسیاری از روستاها در سوریه تخلیه شده و جمعیت شهرها نیز به حداقل خود رسیده است. در مجموع 4/25میلیون نفر در داخل کشور آواره شده‌اند و حتی از وحشت جنگ به کوه و کمر پناه برده‌اند. تعداد کشته‌ها طبق منابع رسمی سازمان ملل تاکنون به 94‌هزار نفر رسیده است. تعداد زخمی‌ها معلوم نیست. زیان‌های اقتصادی نتایج یک تحقیق حاکی از این است که اقتصاد سوریه تا پایان سال 2012 به دلیل ناآرامی‌ها حدود 48/4‌میلیارددلار آمریکا ضرردیده که این میزان معادل 81/7درصد از تولید ناخالص ملی سوریه در سال 2010 است. گفته می‌شود بیشترین ضررها در بخش بازرگانی داخلی، حمل‌ونقل و ارتباطات بوده است. وزارت نفت سوریه نیز خسارت وارد آمده بر این بخش را 540‌میلیون لیره سوریه (حدود هفت میلیارددلار) تخمین زد. همچنین خسارت وارده بر تاسیسات نفتی این کشور 16‌میلیارددلار برآورد می‌شود. خسارت‌های غیرمستقیم ناشی از توقف فرآیند تولید نیز حدود 523‌میلیارد و 288‌میلیون‌لیره سوریه برآورد شده است. ناآرامی‌های سوریه به بخش گردشگری این کشور بیش از سایر بخش‌های اقتصادی خسارت وارد کرد. هاله ناصر، وزیر گردشگری سوریه گفته است: در جریان ناآرامی‌های این کشور فقط بیش از صد مرکز گردشگری در استان ریف در نزدیکی دمشق از بین رفته است. به گفته وی خسارت کلی بخش گردشگری در استان ریف 4/5 میلیاردلیره برآورد می‌شود و در استان حلب این رقم به شش‌میلیاردلیره می‌رسد. برآورد دقیق کل میزان این خسارت‌ها در بخش گردشگری امکان‌پذیر نیست. تخریب آثار باستانی جنگ در سوریه چنان کور و بی‌رحمانه پیش می‌رفت که به‌رغم تمام هشدارهای یونسکو نفیس‌ترین آثار باستانی این کشور را طعمه خود کرد. دریک مورد بخشی از مسجد جامع شهر چند‌هزار‌ساله حلب در سوریه که در فهرست میراث جهانی سازمان یونسکو به ثبت رسیده بود، تخریب شد. به گزارش الجزیره، مناره مسجد جامع این شهر که متعلق به قرن یازدهم میلادی و سلسله بنی‌امیه بود، منفجر شد. مناره مسجد جامع حلب در شرایطی منفجر شد که اکتبر سال گذشته سازمان یونسکو با نام‌بردن از این مسجد به عنوان یکی از زیباترین مساجد جهان اسلام، از طرف‌های درگیر خواسته بود تا از این مکان تاریخی مراقبت کنند. بازار سنتی حلب یکی دیگر از این آثار بود که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید اما درآتش این جنگ سوخت. گفته می‌شود حدود 700 مغازه با سازه‌های چوبی به‌طور کامل تخریب شد. ارگ تاریخی این شهر نیزدر جریان این حملات آسیب دید و تخریب شد. به این فهرست باید اضافه کرد قلعه «شجاعان» با قدمتی 900‌ساله که ازجنگ‌های صلیبی برجای مانده بود، شهرهای تاریخی «درعا»، «پالمیرا»، «تل العشری»، «دارکوش»، «دیرالزور» و ده‌ها محوطه و مکان تاریخی و جغرافیایی دیگر که هریک برای خود آوازه‌ای داشتند. تاسف‌بار‌تر اینکه بخشی از آثار تاریخی به غارت رفته در سوریه به کشورهای همسایه برده شده و در ازای آنها سلاح خریده شده است. روزنامه انگلیسی «ساندی‌تایمز» در گزارشی نوشت: آثار تاریخی چندهزار‌ساله سوریه از این کشور قاچاق شده و در بازار سیاه لبنان به فروش می‌رسد. ساندی‌تایمز تاکید کرد، خبرنگار این روزنامه در جریان تحقیقات محرمانه‌ای که در این زمینه انجام داد با پیشنهادهایی برای خرید ده‌ها اثر تاریخی سوریه از جمله یک مجسمه مربوط به دوره رومی در قرن دوم میلادی مواجه شد که ارزش آن به 1/4‌میلیون پوند (حدود دو‌میلیون‌دلار) می‌رسید. به نوشته این روزنامه، یک سوم موزه‌های سوریه به همراه 16 مکان تاریخی غارت شده و آثار درون آنها به سرقت رفته است. در همین راستا، یک کارشناس متخصص درباره آثار تاریخی، ارزش آثار به سرقت رفته را بیش از 1/25میلیارد پوند انگلیس (حدود دو‌میلیارددلار) ارزیابی کرده است. تخریب اماکن مذهبی به گزارش العالم برخی عناصر افراطی قبر «حجر بن عدی» صحابی پیامبر و از یاران امام علی(ع) را در شهر «عدرا» در استان «ریف دمشق» تخریب کردند. حجر یکی از مبارزان سرسخت علیه تمامیت‌خواهی معاویه در شام بود و به دلیل صراحت لهجه و شجاعت بی‌نظیرش بازداشت و کت‌بسته به شام فرستاده شد اما در بین راه از کاخ سبز دستور آمد که در مرج العذرا سربریده شود. مقبره او و یارانش یکی از اماکن زیارتی مسلمانان به ویژه شیعیان بود. منطقه مرج العذرا تحت کنترل عناصر وابسته به گروه جبهه النصره قرار داشت. این تخریب بازتاب گسترده‌ای در بین مسلمانان و به ویژه شیعیان داشت. دریک خبر دیگر گفته شد مقام ابراهیم(ع) در روستای عین‌العروس واقع در شهر الرقه سوریه به دست افراد ناشناس تخریب شد. زینبیه دمشق نیزکه یکی از اماکن مذهبی مهم سوریه به شمار می‌رود بارها به مکان زدوخورد نیروهای دولتی و گروه‌های مسلح مخالف تبدیل شد و در خبرها آمده بوده که چندین خمپاره به آن اصابت کرده است. درحال حاضر این مکان به روی زایران بسته شده و بسیاری از شیعیان ساکن اطراف آن نیز آواره جاهای دیگر شده‌اند. سقوط انسانیت یکی از پدیده‌های دهشتناک جنگ سوریه خشونت عریان و بی‌پرواست؛ خشونتی که به سطح نوعی سبعیت و وحشی‌گری می‌رسد و تنفربرانگیز می‌شود. به لحاظ رسانه‌ای جنگ سوریه در شرایطی رخ داد که تلفن‌های همراه، پدیده «شهروند خبرنگار» را به وجود آورده و با کمک اینترنت و فضای مجازی به سادگی می‌شد تمام تحولات آن را به طرفه العینی در سراسر جهان پخش کرد. از این جنگ بیش از هر جنگ دیگری تصویر گرفته شد و‌ میلیون‌هانفر در سراسر جهان هرروزه تصاویر دهشتناک آن را به تماشا نشستند. با این حال برخلاف مثلا جنگ‌های عراق یا افغانستان درتمام کره خاکی یک‌جا دیده نشد که تظاهراتی در محکومیت این جنگ برپا شود یا کسانی با ترتیب‌دادن یک راهپیمایی خواستار خاتمه فوری آن باشند. این امر بیش از آنکه بیان کننده بی‌تفاوتی جامعه جهانی نسبت به این واقعه باشد، می‌تواند پرسش‌های مهم‌تری را از روابط انسانی و حس همدردی و... درجهان مدرن امروز مطرح کند که تامل‌برانگیز خواهد بود. یک نمونه از این وقایع شنیع و ضد بشری ویدیویی بود که چندی پیش منتشر شد و در آن شخصی به نام ابوصقار را نشان می‌داد که سینه سربازی را شکافته و به اصطلاح جگرش را به دندان می‌گیرد. ابوصقار رهبر یکی از گروه‌های مسلح به نام عمرفاروق است که بعدها به دفاع از عمل خود برخاست و گفت فیلم‌هایی از این بدتر هم دارد. در آخر او نیز مانند همه جنایتکاران، دیگران را مسوول عمل زشت خود معرفی کرد و گفت اگر اسد چنین و چنان نمی‌کرد من چنین نمی‌کردم! عمل ابوصقار بیش از آنکه یک اقدام نظامی یا سیاسی یا حتی جنگ فرقه‌ای باشد نمایانگر سقوط انسانیت و درعوض اوج‌گرفتن خشونت‌های کور در‌گیرو‌دار مخاصمه‌ای بی‌سرانجام بود. اینکه فردی حاضر می‌شود تا این حد با دشمنش - هرکه می‌خواهد باشد - با قساوت بی‌مانندی برخورد کند نشان می‌دهد تا کجا ارزش‌های انسانی و معیارها و قوانین بشری و عرف و سنت‌های اخلاقی و ملاک‌های دینی و... دربین کسانی که در بطن این درگیری‌ها حضوری شبانه‌روزی دارند سقوط کرده و منحل شده است. به راستی این جنگ با سوریه به عنوان یک کشور، با اعراب به عنوان یک قومیت، با اسلام به عنوان یک دین و فراتر ازهمه با انسان که خود را برترین پدیده‌ها می‌داند، چه می‌کند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.