|

مروری بر کتاب «بر مرکب باد»

بازخوانی قصه سلیمان

سلیمان، از پیامبرانی است که در ادب فارسی بسیار به او و ماجراهای مربوط به او ارجاع داده شده است. از جمله به انگشتر او که در شعر فارسی بسیار دستمایه تخیلات شاعرانه قرار گرفته است. «بر مرکب باد» عنوان کتابی است از پریسا داوری که موضوع آن «قصه سلیمان در ادب فارسی» و بازخوانی این قصه است. نویسنده، در این کتاب به تاثیر قصه سلیمان در ادبیات کلاسیک فارسی و متون ادبی و عرفان پرداخته و این تاثیر را بررسی کرده است. در بخشی از مقدمه کتاب با عنوان «سلیمان قرآن و تورات»، مقایسه‌ای بین سلیمان قرآن و سلیمان تورات انجام شده و نویسنده تفاوت‌های روایت‌های قرآن و تورات از سلیمان را برشمرده است. این اثر تحقیقی، شامل 19 فصل است. سلیمان و داوود، ویژگی‌های برجسته شخصیت سلیمان، شکوه سلیمانی، اسبان سلیمان، سلیمان و باد، سلیمان و مور، سلیمان و مرغان، سلیمان و دیوان، انگشتری سلیمان، زوال ملک‌سلیمان، ملک سلیمان، سلیمان و هدهد، سلیمان و بلقیس، سلیمان و آصف، بنای بیت‌المقدس، صفت بندگی سلیمان، وفات سلیمان، داستان سلیمان و جمشید، عنوان فصل‌های 19گانه کتاب بر مرکب باد است. نویسنده در فصل انگشتری سلیمان، که به‌دلیل شهرت این انگشتر در ادب فارسی، احتمالا از فصل‌هایی است که مخاطب را به خود جلب خواهد کرد، نخست به پیشینه انگشتر سلیمان و شکل ظاهری آن پرداخته و آنگاه ویژگی‌های آن را با استناد به متون مختلف برشمرده است. نویسنده در بخشی از مقدمه کتاب درباره کاربرد قصه سلیمان در ادب فارسی می‌نویسد: «باید گفت کاربرد قصه‌های پیامبران (در اینجا داستان سلیمان) در ادب فارسی به تنوع اندیشه شعرا و ادبای ما بستگی دارد چنان که اغلب شعرای مداح از این مایه‌های تلمیحی برای دریافت صله از شاهان و امیران سود جسته‌اند. آنها معمولا شاه را به سلیمان تشبیه و اقتدار و شوکتش را با سلیمان مقایسه کرده و خود را در برابر او موری ضعیف می‌شمرند. البته در میان شعرای مداح گاه استثناهایی نیز وجود دارند مثل خاقانی که با توجه به وسعت دانش و خیال‌انگیزتربودن شعرش نسبت به سایرین در ضمن استفاده از این داستان برای مدح، اختلاف کیفی‌ای در نوع بهره‌گیری و تلمیح او از داستان به چشم می‌خورد. اضافه می‌کنم که ناصرخسرو متفاوت با همه شعرا این مایه‌های تلمیحی را در خدمت موضوعات مذهبی خصوصا آنچه با عقاید اسماعیلی او بستگی و ارتباط دارد و بیانیه‌های سیاسی خویش قرار داده است برای مثال او معاندان خود و حکام عصرش را پیوسته به دیوان سلیمان تشبیه می‌کند.» نویسنده می‌افزاید: «از نظر کمی نیز بهره‌گیری شعرا از داستان سلیمان در تلمیحاتشان به یک اندازه نیست چنان که ناصرخسرو و منوچهری بسیار محدودتر از خاقانی و مولوی از این داستان متاثر بوده‌اند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.