|

شعر عرب به روایت «ادونیس»

پیش درآمدی بر شعر عربی کتابی است از ادونیس (علی احمد سعید) - شاعر نامدار جهان عرب- که با ترجمه «کاظم برگ‌نیسی» از طرف «نشر نی» منتشر شده است و این در حالی است که ویراست اول ترجمه فارسی این کتاب، پیش از این در سال 1376 منتشر شده بود. پیش درآمدی بر شعر عربی، شامل دو بخش است. یکی مقدمه ادونیس بر گلچین سه جلدی دیوان الشعر العربی که به گفته مترجم، بعدها به‌صورت کتابی مستقل چاپ شده است. بخش دوم کتاب شامل دو سخنرانی ادونیس است در کولژ دو فرانس پاریس. دو سخنرانی با عنوان‌های «بوطیقا و گفتار بنیادی جاهلی» و «بوطیقا و فضای قرآنی». این دو سخنرانی در سال 1984 ایراد شده‌اند. بخش اول کتاب شامل پنج قسمت است به نام‌های «پذیرش»، «پرسش»، «صنعتگری»، «حال و سرآغاز دگرگونی» و «افق‌های آینده». ادونیس بحث خود درباره شعر عربی را با طرح مفهوم «پذیرش» آغاز می‌کند. از دید ادونیس، پذیرش، مفهومی است که شعر عرب عصر جاهلی، حول آن می‌گردد و شاعر دوران جاهلی، در مواجهه با وضع موجود، آن را می‌پذیرد و تثبیت می‌کند و حاصل این پذیرش همان‌طور که ادونیس می‌نویسد «رضامندی و آرامش و یقین» است. ادونیس در توضیح نسبت شعر دوره جاهلی با مفهوم پذیرش، به نوع رابطه این شعر، با مکان و زمان می‌پردازد و می‌نویسد: «مکان شاعر جاهلی، با بادها و شن‌هایش، نوعی مکان - زمان است: می‌خمد، در هم می‌تند، جابه‌جا می‌شود، گیج می‌کند و گمراه می‌سازد. این مکان - زمان در حقیقت مکان هزارتو است؛ و دغدغه شاعر جاهلی برای تبدیل مکان به پناهگاه، از همین‌جا سرچشمه می‌گیرد. حسرت او نیز از همین‌جا می‌جوشد، زیرا خویشتن می‌بیند که همه چیز فرو می‌ریزد و ناپدید می‌شود. بنابراین، مکان، زبان دوم است، زبانی است که در لابه‌لای شعرهای جاهلی پنهان شده است.» این قسمت با توضیح نسبت شاعر جاهلی با وضع موجود تمام می‌شود. ادونیس در این‌باره می‌نویسد: «شاعر جاهلی سودای تغییر زندگی خود را در سر نمی‌پروراند، برعکس، می‌خواهد بر آن صحه بگذارد. زندگی، در اینجا، شادی از پیش پذیرفته است، ایمانی است که زندگی و حساسیت را جهت می‌بخشد. نخست «وضع»ی برقرار است، آنگاه شعر از راه می‌رسد و آن را تثبیت می‌کند، می‌سراید، می‌ستاید و تقدیس می‌کند.» گذر شاعر عرب از مرحله «پذیرش» به مرحله «پرسش»، موضوع قسمت دوم کتاب است. ادونیس در آغاز این قسمت می‌نویسد: «در پذیرش، رضامندی و آرامش و یقین هست؛ در پرسش، عصیان و انکار و شک. پذیرش شادی داشتن اصل و سرچشمه است و پرسش، اضطراب این دو را داشتن. پرسش راهی است میان ناگزیری دوری از اصل و سرچشمه و میل بازگشت و ماندگاری در آنها. پذیرش، نشانه ایستایی است و پرسش، نشانه پویایی.» در قسمت بعدی، ادونیس به «صنعتگری» در شعر عرب و ارتباط آن با پاگرفتن زندگی شهری پرداخته است. شعر معاصر عرب، موضوع بخش‌های بعدی کتاب است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.