چالشها: تولید، تورم و بیکاری
حسن طایی
جامعه بهمثابه یک پدیده پویا همواره با مسایل و چالشهایی مواجه است که حاصل کنشهای متقابل کارگزاران اقتصادی و بازیگران اجتماعی است. اگر این مسایل و چالشها درست درک شده و صورتبندی صحیحی از آنها ارایه شود، آنگاه نظام اجتماعی در اتخاذ تصمیمها و سیاستها با دشواریهای کمتری مواجه خواهد شد. سوال اساسی که در اینجا مطرح میشود این است که چرا جامعه ما در سالهای اخیر در وضعیت نامطلوبی به لحاظ عملکردهای اقتصادی قرار گرفته است؟
در حوزه اقتصاد چالش اساسی این است که اقتصاد کشور در طول سالهای گذشته با عدم تعادلهای جدی در انواع فعالیتها و بازارها مانند بازار کار، بازار پول، بازار سرمایه و بازار کالا و خدمات قرار گرفته و متاسفانه دامنه این عدم تعادلها هنگامی که از مرکز به سوی مناطق پیرامونی حرکت میکنیم، عمیقتر و وخیمتر میشود. دستاورد این مجموعه عوامل اینک اقتصاد ایران را در چنان سیکلی از تورم رکودی قرار داده که قبلا در این اقتصاد سابقه نداشته است، بهطوریکه رشد تولید ناخالص داخلی در طول پنج یا شش سال گذشته بهمراتب پایینتر از خط روندی (رشد متوسط حدود پنجدرصد) خود قرار گرفته و بازار کاری که سالانه بهطور خالص حدود 600هزار فرصت شغلی ایجاد میکرده اینک بهسختی قادر است که سطح اشتغال موجود خود را حفظ کند و جامعهای که تورم حدود 15درصدی را نمیتوانسته تحمل کند، اینک ناچار به تجربه تورم بیش از دو برابر مقادیر پیشین است.
البته ماهیت چندرشتهای مسایل و مشکلات اجتماعی و اقتصادی نباید از نظر دور باشند، یعنی بسیاری از مشکلاتی که در یک جامعه وجود دارد، ناشی از مسایل متعددی است که برخی داخلی و برخی خارجی، بعضی اقتصادی و بعضی سیاسی و... هستند. برای حل چنین معضلاتی، همه کارگزاران اقتصادی و بازیگران اجتماعی شامل قوای سهگانه، نهادهای حکومتی، بنگاههای تولیدی، خانوارها، احزاب، رسانهها، تشکلهای غیردولتی، تشکلهای صنفی و انجمنهای علمی باید همزمان مجموعهای از دخالتها و اقدامها را در بازی همکارانهای اعمال کنند تا جامعه بتواند از سیکل چالشهای بنیادینی که با آن مواجه است بهتدریج خارج شده و به اهداف معین خود برسد. برای رفع چالشهای اساسی اقتصاد ایران بهنظر میرسد که اولویتهای زیر باید مورد بازشناسی و اصلاح قرار گیرند تا پس از آن بتوان به اجماع یا اتفاقنظر کارشناسی برای اتخاذ سیاستها و اقدامات اجرایی همت گمارد.
1- محیط کسب و کار و فضای سرمایهگذاری
2- سطح تکنولوژی و موجودی دانش، توانمندیها و نگرشهای کارفرمایان در بنگاههای اقتصادی
3- تواناییها و خصلتهای کــاری اعضای خانوارها برای فراگیری مهارتها و نهادینهکردن یادگیری
4- نهاد حکومت در مورد مجموعهای از اهداف کلان ملی و اولویتبندی آنها
5- نهاد دولت برای کاهش هزینههای مبادله، تضمین کامل قواعد بازی و نقش نظارتی نهاد دولت در مورد حسن اجرای قواعد بازی در بین کارگزاران اقتصادی
8- سازوکار ارتقای هرم مدیریت منابع انسانی در نظام اجرایی کشور بهمنظور تحقق شایستهسالاری
6- نظام مالی دولت در جهت امور تخصیصی، تنظیمی، تثبیتی و توزیعی بهویژه امر مهم کاهش کسر بودجه
7- بازارهای پولی و ساختار بانک مرکزی در جهت استقلال کارکردی این نهاد
8- سیاست ارزی و تعیین نرخ ارز بهمثابه قاعده رفتاری مقام پولی کشور برای مبادله پول ملی با پولهای خارجی
9- بازار کار و نظام حقوق و دستمزد در راستای نیل به اهداف «زندگی شایسته» و «کار شایسته»، یعنی ایجاد فرصتهای برابر برای زنان و مردان به منظور دستیابی به کار مناسب و مولد در شرایط آزاد و ایمن، همراه با رفاه، تامین اجتماعی و کرامت انسانی
10- رفتار خانوارها و بنگاهها در ایفای نقشها، وظایف و پایبندیهای اجتماعی به قوانین و مقررات و استانداردهای پذیرفتهشده
پایان سخن اینکه علم اقتصاد توانایی و هنر انتخابکردن است، درخصوص نقش سیاستهای اقتصادی در رابطه با تسریع رشد اقتصادی، افزایش اشتغال و کاهش تورم میتوان به همگرایی قابل قبولی رسید، مشکلات بهوجودآمده برای اقتصاد ایران، حاصل تفکرات گذشته و اکنون ماست، برای حل معضلات آینده نیازمند بازشناسی تفکرات و اصلاح در نگرشهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی خود هستیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.