|

به بهانه ۷۵سالگی «ریموند کارور»

چخوفِ آمریکا

اسدالله امرایی

امروز هفتادوپنجمین زادروز «ریموند کارور» نویسنده فقید آمریکایی‌است که او را چخوف آمریکا می‌دانند. بار اولی که اسم ریموند کارور به گوشم خورد سر کلاس درس دکتر «مریم خوزان» بودم. یادشان به خیر. با چه مصیبتی کتاب برایمان می‌آورد و همیشه هم نویسنده‌های نو و کمترشناخته‌شده. آن روزها کتابی اگر پیدا می‌شد به‌خصوص کتاب نو، آن را به صورت فتوکپی تکثیر می‌کردند و در اختیار دانشجویان می‌گذاشتند. نویسنده‌های معروف به رئالیسم عریان یا چرک یا حتی رئالیسم یقه‌چرک‌ها با کمی تسامح. البته رئالیسم کثیف هم ترجمه کرده‌اند که به نظرم نارساست. یکی از داستان‌های خیلی خوب او را به نام «جعبه‌ها» به عنوان تکلیف درسی و ترجمه کارگاهی ترجمه کردیم. تک و توک داستان‌های او را در مجلات ادبی منتشر کردم. بعدها مجموعه کلیسای جامع او را خانم «فرزانه طاهری» ترجمه کردند. البته در ابتدا نویسندگان ما خیلی کارور را نمی‌پسندیدند و حتی برخی از نویسندگان سنتی‌ ما نثر او را شلخته می‌دانستند. البته بعدها نگاه بسیاری از ایشان تغییر کرد. من تقریبا همه آثار کارور را ترجمه کرده‌ام که در چهار جلد گنجانده‌ام. سه مجموعه آن منتشر شده. هروقت کارم داشتی تلفن کن، راه‌های میان‌بر، کلیسای جامع به دو روایت و مدرسه‌ شبانه. این آخری مجال انتشار نیافته است. یک نمایشنامه دارد با عنوان گل‌های میخک و دو نمایشنامه که به‌طور مشترک با «تس گالاگر» نوشته است. آن مجموعه نمایشنامه را هم من ترجمه و در نشر «افراز» منتشر کردم. این نمایشنامه با تحلیل اثر همراه است. مترجمان دیگر هم سراغ آثار کارور رفتند و آثاری از او ارایه کردند.
کارور خیلی تحت‌تاثیر «همینگوی» بود و نثرش بوی همینگوی می‌داد. بیشتر داستان‌هایش درباره کارگران کارخانه چوب‌بری است. زمینه‌ای که خوب می‌شناخت. چون خودش مدتی در چوب‌بری کار می‌کرد. درباره‌ زن و شوهرهایی می‌نوشت که بچه داشتند و با فقر دست‌وپنجه نرم می‌کردند و کم‌کم همه‌چیز را از کف می‌دادند. تنهایی، آدم‌های او را به مرزی می‌رساند که دیگر نمی‌توانستند به هم محبت کنند. در داستان‌های او حیرتی ناگفته‌ موج می‌زند از آنچه در زندگی پیش می‌آید. آن حیرت که در صدای راوی‌های او محور است، در زندگی خود کارور هم ماند و در زمانی که گرفتار الکل بود و زنش را طلاق داد، این حیرت با او بود و بعد زمانی که حال و روزش خوب شد و الکل را ترک کرد و زندگی‌ با تس گالاگر را آغاز کرد و شهرتی به‌هم زد و پول خوبی هم گیرش آمد، به قوت خود باقی ماند. وقتی به خود آمد و در مقابل سرطان خود را بازنده یافت هم آن حیرت را داشت. مردی بلندقامت و محترم که طی سال‌های آخر عمر شهرتی به دست آورده بود، بر اثر بیماری به‌هم ریخته و باد کرده و موهای سرش بر اثر شیمی‌درمانی ریخته بود. هنوز کارهایی داشت که نانوشته مانده بود. در داستان‌های کارور با هراسی روبه‌رو هستیم. همیشه کرکره‌ها پایین است. وقتی زنگ در خانه‌ به صدا درمی‌آید، از لای شکاف کرکره نگاه می‌کنند. یا عدسی چشمی. آیا کلانتر است که برای دستگیری و دستبند زدن آمده؟ یا تحصیلداری که برای جمع کردن صورتحساب آمده با سگی پاچه‌گیر، یا فروشنده‌ای دیوانه‌؟ یا فردي اسرارآمیز که سِر زندگی او را می‌داند؟
در نگاه اول کارور آدمی است جریده‌رو و عافیت‌طلب که هیچ‌وقت خود را وسط معرکه نمی‌اندازد. همیشه از دور بر ماجراها نظارت می‌کند و هیچ نکته‌ای از نظرش دور نمی‌ماند. آدم‌های او انگار نامریی هستند. توی اتاقی پر از آدم می‌نشینند و هیچ‌کس آنها را نمی‌بیند. کارور را مینیمالیست هم می‌دانند صفتی که خود نمی‌پسندد. کارور تاثیر عمیقی بر نثرنویسی و داستان امروز جهان گذاشت و نوشته‌هایش در کشور ما هم تاثیر زیادی گذاشت. در ادبیات امروز حتی کاروریسم جا افتاده است. یکی از کسانی که آثار کارور را به ژاپنی ترجمه کرد «هاروکی موراکامی» ‌است که در ایران نامی شناخته‌شده است. موراکامی هم بسیار تحت‌تاثیر کارور است. پل آستر، لیدیا دیویس، دیوید فاستر والاس و تس گالاگر و ریچارد فورد. امسال در پنینسیولا کالج در پورت‌آنجلس فستیوالی برایش برپا کردند که در زادروزش به پایان ‌رسید. بسیاری از دوستان و همدوره‌های او و علاقه‌مندان ادبیات گرد آمدند تا در بیست‌وپنجمین سالمرگش یادش را زنده نگه‌دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.