درباره فرهنگ پزشکی
روبرت صافاریان
پیداکردن موضوع، هر روز سختتر و سختتر میشود. هر روز بیشتر از پیش احساس میکنی که باید برای اینکه مطلبت چاپ شود از اتفاقات روز فاصله بگیری. حتی وقتی سعی میکنی به این اتفاقات، نگاهی تخصصی بیندازی و بهجای گرفتن طرف این یا آن، مثلا به خوانشِ تصویرهای نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری بپردازی. البته میتوانی راجع به فلان فیلم بنویسی و بر گرده کارگردانش شلاق بزنی (نه هر فیلمی البته). یکبار دوستی نوشت، دیواری کوتاهتر از دیوار فلانی پیدا نکردهای؟ و درست میگفت. اگر نمیتوانی به همه بتازی، تاختن به بیپشتوپناهها منصفانه نیست، حتی اگر به تمام حرفهایی که درباره فیلمشان میزنی اعتقاد داشته باشی. پس برویم سراغ موضوع که حتیالامکان خصوصی باشد. از جامعه بزرگ زوم میکنیم، از دنیای سینما میگذریم و آنقدر جلو میرویم تا برسیم به شخص نویسنده و باز هم جلوتر تا برسیم به تارهای صوتیاش در تاریکی حنجره.
نویسنده، این روزها سخت گرفتار پیگیری زایده کوچکی است که بر یکی از این تارهای صوتی پیدا شده است. 10 سال پیش هم یکبار چنین زایدهای با عمل جراحی از روی تارهای صوتی او برداشته شده است. 10 سال پیش پزشکی که او را معاینه کرد مردی بود حدود 70 ساله که به محض تشخیص غدهای روی تارهای صوتی، گفت باید به هر حال این غدهها را بردارند. نه عکسی، نه آزمایشگاهی. در آن زمان، بعد از نخستین معاینه، نویسنده احساس کرد پزشک ناراحت شده است. رفتارش با او مهربانتر شده است. احساس خوبی نبود. معنیاش این بود که مشکل میتواند جدی باشد. اما از سوی دیگر، واکنش عاطفی پزشک خوب و اطمینانبخش بود. در زمانی بسیار کوتاه رابطهای شکل گرفته بود بین دو انسان. پزشکی در برابرش نشسته بود که بعد از سالها تجربه و عملهای متعدد، زندگی، مرگ و رنج بیمار هنوز برایش عادی نشده بود. هم او بعد از عمل در اولین فرصت با چهرهای شاد سراغ نویسنده رفت و به او اطمینان داد که تکه برداشتهشده از گلو، آزمایش شده و چیز مهمی نبوده است.
این روزها نویسنده برای همان معضل، سروکارش به پزشکهای جوانتر و گرفتارتری افتاده است. یکی از اینها، دکتر تمیز و مرتبی بود، رفتارش داد میزد که دیرش شده است. سوالاتی کرد و نویسنده احساس کرد به جوابهایش گوش نمیدهد. آخرش هم گفت بهتر است یک عکس بگیرد، در آن عکس همهچیز معلوم میشود. معاینهاش نکرد، در حالی که همه دستگاههای لازم دم دستش بود. اصلا نگران نشد که شاید مشکلی که بیمار را پیشش آورده بود، در مدت تهیه عکسها پیشرفت کند. اینجا رابطهای انسانی شکل نگرفت. ویزیت این بیمارستان 14هزار تومان بود. در بیمارستان دیگری که ویزیتش 30هزار تومان بود، پزشک پرسوجوی بیشتری کرد، معاینه کرد و بعد سیتیاسکن و استروبوسکوپی نوشت؛ در بیمارستانهایی هریک در گوشهای از این شهر درندشت. از لحظهای که سلامتی میشود مساله اصلی آدم، در موضع ضعف میافتد و هر منشی و داروخانهچی و پزشکی میشود دانای کل که به راحتی او را به این سو و آن سو پاس میدهد.
البته بیمار ذاتا میل دارد مرتب راجع به بیماریاش حرف بزند و طبعا پزشک نمیتواند به این امر تن بدهد. اما به گمانم پزشکِ خوب باید بداند که حرفهای بیمار یکی از منابع اصلی اطلاعاتی است که او میتواند درباره بیماری به دست آورد. عکسِ پزشکی به شما میگوید که در فلان قسمت بدن، زایدهای هست یا نه، اما بیمار میتواند در اینباره که این زایده را چگونه احساس میکند سخن بگوید. توصیف بیمار ذهنی است، اما در کنار اطلاعاتی که عکس و معاینه میدهند میتواند دانستههای پزشک درباره بیماری را کامل کند. علاوه بر این، حرفزدن بیمار اثر روانی دارد. از رنج بیمار میکاهد و مقاومت او را افزایش میدهد. هنر پزشک این است که چطور بین پرحرفی بیمار و ایجاد این احساس در او که دارد به حرفهایش گوش میدهد، تعادلی برقرار کند. این روزها پزشکی ماشینیتر و کمیتر شده است. اتکا به دادههای بیرونی اهمیتش نامتناسب با انواع دیگر اطلاعات، رشد کرده و این بیش از اینکه ناشی از ضرورت کار باشد، ناشی از گرفتاری و ضیق وقت برخي پزشکهاست که به نوبه خود با یک حداقل درآمد ماهانه تعریف میشود که بحث درباره آن خارج از حوصله این نوشته است.
همینطور که دارم مینویسم، کمکم نگران میشوم مبادا چیزی بنویسم که به صنف پزشکان بربخورد. ميدانم در ميان آنان انسانهاي مسووليت شناس و پايبند به اخلاق حرفهاي زيادند. سعی میکنم عمومی بنویسم. اما ته دلم از بعضي اعضای اصنافی مانند پزشکها و وکیلها دلخورم. از کسانی که به هر روی، آدمهایی بهشان مراجعه میکنند که سلامتیشان، مالشان یا جانشان در خطر است؛ در موضع ضعفاند. این بدی این حرفهها هم هست. اما بههرحال اینها حرفههای معمولی نیستند و اگر منافع مالی در مناسبات آنها با بیماران یا موکلانشان مسلط شود، عملی غیراخلاقی اتفاق میافتد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.