دادگاه «کهریزک» به خط پایان رسید
در انتظار عدالت
مهسا جزینی
شرق: دادگاه کهریزک بعد از 11 جلسه دیروز پایان یافت، حالا شاکیان و متهمان باید منتظر شوند تا سیامک مدیرخراسانی قاضی شعبه 76 دادگاه کیفری استان تهران رای خود را اعلام کند.
آنطور که وکلا خبر دادهاند دیروز متهمان آخرین دفاع خود را انجام دادند. تا جایی که در نوبت اول«سعید مرتضوی» و وکیل«حسن زارعدهنوی» معروف به«قاضی حداد» به دفاع از خود پرداختند و در نوبت عصر هم «علیاکبر حیدریفر» و وکیلش دفاع کردند اگرچه علیاکبر حیدریفر از قضات تعلیقی و متهم در پرونده کهریزک، هنگام ورود به دادگاه کیفری استان تهران به خبرنگاران گفته بود: «حداقل برای ارایه دفاعیاتم به دو جلسه احتیاج دارم.» اما با ختم اعلام دادرسی توسط قاضی فرصت دفاع برای او و دیگر متهمان نیز به اتمام رسیده است.
همچنین در حالی که در جلسه گذشته یکی از اولیایدم از اتهام معاونت در قتل سعید مرتضوی اعلام انصراف کرد، اما«کمالی» وکیل خانواده کامرانی یکی از قربانیان کهریزک گفت: «رضایت آقای جوادیفر هیچ تاثیری در روند دادگاه ندارد و این موضوع در دادسرا در حال رسیدگی بود.» وی افزود: «در موضوع اتهام معاونت در قتل در کیفرخواست صادرشده از سوی دادسرا فقط به قتل مرحوم کامرانی اشاره شده است و اتهام معاونت در قتل آقایان روحالامینی و جوادیفر در دادسرا مطرح بود. به همین دلیل اعلام رضایت آقای جوادیفر در رسیدگی در دادسرا مطرح میشود و تاثیری در روند دادگاه ندارد.» وکیل خانوادگی کامرانی خاطرنشان کرد: «روند رسیدگی به پرونده خوب بوده و نمیتوان گفت جلسات دادگاه طولانی شده است.» او درباره آخرین دفاعیات مرتضوی نیز گفت: «سعید مرتضوی تاکنون در آخرین دفاعیات خود به موضوع جدیدی که در روند رسیدگی تاثیر داشته باشد اشاره نکرده و همچنان هیچ مسوولیتی را به گردن نمیگیرد» کامرانی پدر یکی از قربانیان کهریزک هم در پایان یازدهمین جلسه دادگاه گفت: «در این جلسه اتفاق جدیدی افتاد و آن این بود که خدا را شکر مرتضوی و حیدریفر ابراز ندامت کرده و به
ویژه در مورد فرزند من محمد، از من پوزش خواستند که ای کاش این روند در جلسات قبلی انجام میشد. امیدوارم آنها باز هم اظهار پشیمانی بیشتری داشته باشند، چراکه ما نیز جز این نمیخواهیم.» قاضی پرونده پیشتر از اعلام تخلف«حیدریفر» به دادسرا به علت اعلام محتویات دادگاه به رسانهها خبر داده بود که«حیدریفر» دیروز با اعلام این خبر که پرونده را به دادسرا ارجاع دادهاند؛ افزود: «البته صحبتهای ما در پاسخ به صحبتهای آقای کامرانی بود. وی با وجود تذکر دادگاه مبنی بر افشانکردن مفاد جلسه دادگاه، صحبت کرده و نشر اکاذیب نیز کردند مبنی بر اینکه آقای سلیمانی گفتهاند بازداشتگاه کهریزک غیرقانونی بوده است. او ادامه داد: «ما در این زمینه با قاضی مدیرخراسانی توافق کرده بودیم که اگر طرف مقابل مصاحبه کرد ما نیز به مدت پنج دقیقه در دفاع از مطلبی که آنها ارایه میکنند، مصاحبه میکنیم.»
مروری بر 10 جلسه گذشته
بعد از گذشت 40 ماه از فاجعه کهریزک، کیفرخواست سه متهم اصلی، صادر و پرونده آنان زمستان گذشته به دادگاه فرستاده شد، این پرونده مشتمل بر سههزار صفحه و 85 صفحه کیفرخواست بود. ابتدا تصور میشد که دادگاه علنی برگزار میشود. پیشتر در سال 88«مرتضی بختیاری» وزیر وقت دادگستری از علنی بودن دادگاه خبر داده بود و سرپرست دادگاههای کیفری استان هم گفته بود اصل بر علنی بودن دادگاه است. اما در ابتدای جلسه نخست دادگاه که اسفند91برگزار شد قاضی خراسانی اعلام کرد که دادگاه غیرعلنی برگزار میشود. غیرعلنی بودن دادگاه بارها با اعتراض شاکیان و همچنین متهم ردیف نخست یعنی«سعید مرتضوی» روبهرو شد. در جلسه نخست، کیفرخواست متهمان و شکایت برخی اولیایدم مطرح شد. مطابق کیفرخواست منتشرشده، دادستانی،«سعید مرتضوی»،«حسن زارعدهنوی» معروف به قاضی حداد و«علیاکبر حیدریفر» را به اتهام«مشارکت در بازداشت غیرقانونی» و«معاونت در تنظیم گزارش خلاف واقع از طریق امر یا ترغیب ماموران مربوطه به تنظیم گزارش خطاب به خود» متهم شناخته بود. در جلسه نخست همچنین به«سعید مرتضوی» اتهام معاونت در قتل هم تفهیم شد. در جلسه دوم«سعید مرتضوی» مدعی شد که در زمان
جنایات کهریزک در مرخصی بوده است. روحالامینی از اولیایدم هم از عدم مشاهده آثار پشیمانی در چهره مرتضوی خبر داد. در جلسه سوم اما دفاعیات 43صفحهای مرتضوی به پایان رسید. در همان روز«حیدریفر» اعلام کرد که«مرتضوی» بیگناه است و او بوده که دستور انتقال بازداشتیها را به کهریزک صادر کرده است. جلسه چهارم به دفاعیات حیدریفر و موکلش اختصاص یافت و جلسه پنجم هم وکیل قاضی حداد از موکلش دفاع کرد. در همان جلسه روحالامینی خطاب به مرتضوی گفت که حتی مرغ پخته هم از صحبتهای او خندهاش میگیرد. این گفته او به صحبتهای جلسه قبل مرتضوی بازمیگشت که روحالامینی را بابت عمل نکردن به مسوولیت پدریاش در مرگ فرزندش مقصر دانسته بود. در جلسه ششم معاون نظارت بر سازمان زندانها
به عنوان شاهد به دادگاه آمد و در جلسه هفتم هم مدیرکل سازمان زندانها به همراه چهار بازداشتی کهریزک در دادگاه حاضر شدند تا شهادت دهند. در جلسه هشتم معاون سابق بازرسی فاتب که یکی از متهمان دادگاه نظامی کهریزک بود به عنوان شاهد به دادگاه آمد. در جلسه نهم هم اولیایدم به دفاع از شکایات خود پرداختند. جلسه دهم اما با اعلام بخشش خانواده«جوادیفر» از قاضی مرتضوی همراه شد که همه را شوکه کرد. در نهایت اینکه طی 11جلسه دادگاه کهریزک هفتشاهد و مطلع، به خواست قاضی به دادگاه آمدند اما هیچ یک از شهود معرفیشده توسط متهمان و شاکیان اجازه حضور پیدا نکردند.: «مصطفی پورمحمدی»، «غلامحسین محسنیاژهای» و «دری نجفآبادی» جزو سه شهودی بودند که«محسن روحالامینی» یکی از اولیایدم به دادگاه معرفی کرده بود. همچنین یکی از نکتههای قابلتوجه دادگاه کهریزک عدم حضور متهم ردیف سوم یعنی قاضی حداد بود که در هیچیک از 11جلسه حاضر نشد و به جای خود وکیلش را فرستاد. همچنین
به جز قاضی خراسانی، این پرونده دارای چهار قاضی مستشار هم بود. «امیر جوادیفر» «محمد کامرانی» و«محسن روحالامینی»، در جریان رخدادهای 18 تیر 88 بازداشت و بعد از انتقال به بازداشتگاه غیرقانونی کهریزک دچار حادثه مرگ شدند.«سعید مرتضوی» متهم ردیف نخست این پرونده در آن زمان دادستان تهران بوده است؛ کسی که گفته میشود انتقال بازداشتشدگان به این بازداشتگاه به دستور او صورت گرفته است.«قاضی حداد» معاون امنیت دادسرای تهران و«علیاکبر حیدریفر» سه متهم دیگر این پرونده هستند. ---------------------------------------
صالح نیکبخت، وکیل خانواده جوادیفر:
تاخیر 38ساعته در اعزام، علت فوت بازداشتیها بود
دادگاه درنهایت به چه نتیجهای در ارتباط با علت قتل سه جوان بازداشتشده کهریزک رسید؟
تاخیر 38ساعته دادسرای تهران در انتقال بازداشتشدگان کهریزک علت اصلی فوت سه نفر بود.
درخصوص اتهام آقای مرتضوی و گذشت آقای جوادیفر به نظر شما آیا پرونده ایشان مختومه میشود؟
درخصوص اتهام معاونت در قتل آقای سعید مرتضوی، آقای جوادیفر در دادسرا از او شکایت کرده است و نه دادگاه، بنابراین اعلام گذشت او به دادگاه که هنوز شکایت وی در آن مطرح نشده است، ارتباط ندارد. در مورد دو اتهام دیگر سعید مرتضوی هم معاونت در گزارش خلاف واقع و مشارکت در بازداشت غیرقانونی به علت عمومیبودن جرم حتی در صورت گذشت شاکی خصوصی موضوع مختومه نمیشود.
آقای جوادیفر گفتهاند که تحقیق کردهاند و به نتیجه رسیدهاند که سعید مرتضوی بیگناه بوده است شما بهعنوان وکیل ایشان هم چنین نظری دارید؟
در مورد معاونت در قتل هم گرچه موکل من اعلام کرده قانع شده که آقای سعید مرتضوی در این ماجرا مداخله ندارد، برعکس من هرچه جلسات دادگاه ادامه پیدا میکند بیشتر به این اطمینان میرسم که اتهام معاونت نامبرده در این قتلها وارد است؛ زیرا آقای مرتضوی میگوید روز شنبه 20 و یکشنبه 21 تیر سال 1388 در مرخصی بوده ولی قبول کرده است که در جلسه کمیته سیاسی یا هر جلسهای دیگر که یکشنبه شب 21 تیر از ساعت شش در وزارت اطلاعات تشکیل شده بود بهعنوان یکی از اعضا یا مسوولان حضور یافته و در این جلسه دستور انتقال فوری بازداشتشدگان کهریزک توسط وزیر وقت اطلاعات به وی ابلاغ شده است. اگر فرض کنیم این جلسه بهطور متوسط سه ساعت ادامه یافته باشد به گفته او از ساعت 9 شب یکشنبهشب21/4/88 موظف بوده که بازداشتشدگان را از کهریزک به خارج آن منتقل کند. مضافا آقای مرتضوی اقرار کرده است صبح اول وقت روز دوشنبه 22 تیرماه هم دبیر شورایعالی امنیت ملی در تماس تلفنی با وی بر این امر یعنی انتقال فوری بازداشتشدگان کهریزک تاکید کرده است. با این حال بازداشتشدگان 18تیر 88 تا ساعت 11:30صبح روز سهشنبه 23/4/88 در کهریزک میمانند و در این ساعت به
اوین انتقال پیدا میکنند یعنی اجرای آن دستور انتقال فوری 38 ساعت به تاخیر افتاده است. باتوجه به اینکه هفتنفر از پزشکان قانونی مشهورکشور نظر دادهاند که «علت تامه فوت هر سه مقتول ضربات وارده بر نسوج نرم بدن آنها در طول 72ساعت قبل از فوت آنان بوده است.» بنابراین اگر در اعزام بازداشتشدگان در این 38ساعت تاخیر صورت نمیگرفت، مقتولان از دسترس ضاربان خارج میشدند و قطعا قتلی واقع نمیشد. با توجه به این استنتاج، تاخیر در خارجکردن متوفیان از موجبات اصلی قتل بوده و این نظر حقوقی اینجانب در مورد معاونت در قتل فارغ از بخشش پدر مرحوم امیر جوادیفر است.
آیا اتهام منتسب به سعید مرتضوی جنبه عمومی هم دارد که با گذشت آقای جوادیفر از جنبه خصوصی جرم، جنبه عمومی جرم و رسیدگی به آن باقی بماند؟
چون طبق ماده 612 قانون مجازات اسلامی ارتکاب قتل عمد در صورتیکه موجب اخلال در نظم و صیانت امنیت جامعه یا بیم تجری گردد با گذشت شاکی خصوصی هم جنبه عمومی جرم از بین نمیرود. --------------------------------------------------------------------
وقایعنگاری جنایت «کهریزک»
6مرداد 88: علی مطهری: مقصران در مرگ زندانیان اخیر معرفی شوند اگر صرفا به تعطیلی یک بازداشتگاه بسنده شود، مجددا افراد مزبور به کار خودشان در جاهای دیگر ادامه میدهند و چیزی عوض نمیشود.
8مرداد 88: رییس بنیاد باران با اشاره بهدستور اخیر مقام معظم رهبری در تعطیلی بازداشتگاه کهریزک: به هر حال با دستور ایشان برای برخورد با مسایل و فجایع، موقعیت تازهای پیش آمده است و باید واقعا ابعاد فاجعه را بررسی کرد و با عوامل آن برخورد جدی شود.
11 مرداد 88: علاءالدین بروجردی، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی از دیدارش با بازداشتیهای کهریزک خبر داد: حدود 60 نفر از بازداشتگاه کهریزک به اوین منتقل شدهاند که بنده دو ساعت با تکتک آنها صحبت کردم و گفتند که از وقتی به اوین آمدهاند وضعیتشان عالی است.
13 مرداد88: دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی: به دنبال تعطیلی بازداشتگاه کهریزک با پیشنهاد هیات ویژه دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی افراد و مسوولان خاطی از سمتهای خود برکنار شده و تحتتعقیب قضایی قرار میگیرند.
13 مرداد88: سردار اسماعیل احمدیمقدم: حضور سردار رادان در بازداشتگاه کهریزک را تکذیب کرد.
۱۵ مرداد ۸۸: اطلاعیه نیروی انتظامی در مورد بازداشتگاه کهریزک صادر شد. در این اطلاعیه آمده بود: کهریزک برای نگهداری موقت و تادیب اراذل و اوباش دستگیر شده در طرح ارتقای امنیت اجتماعی و با شرایط زیستی سختگیرانه ایجاد شد و توسط ناجا اداره میشد که با توجه به شرایط یادشده اصولا اعزام بازداشتیها به این بازداشتگاهها صحیح نبوده است.
18 مرداد 88: اسماعیل احمدیمقدم، فرمانده ناجا: تنبیه در کهریزک، کسی را نکشت.
24 مرداد 88: پرویز سروری، رییس کمیته ویژه مجلس برای پیگیری وضعیت بازداشتشدگان: 12 قاضی و مامور کهریزک مجازات و برکنار شدهاند.
28 مرداد 88: رسول جلالی، رییس کل دادگستری شهرستان کهریزک: این بازداشتگاه تحتنظارت ما نبوده است.
4شهریور 88: رهبر انقلاب خواستار برخورد قطعی با جنایاتی همچون کهریزک شدند.
6شهریور88: کاظم جلالی سخنگوی کمیته ویژه پیگیری بازداشتشدگان: بازداشتگاه کهریزک بهدستور مقام معظم رهبری تعطیل شد.
7شهریور88: عزیزالله رجبزاده فرمانده انتظامی تهران بزرگ: همه افراد بازداشتی در کهریزک با حکم قضایی بازداشت شده بودند و برخلاف شایعات مطرحشده کسی در کهریزک کشته نشد.
8 شهریور 88: رییس قوهقضاییه طی حکمی معاون اول قوهقضاییه، دادستان کل کشور و رییس حوزه ریاست قوهقضاییه را مامور نظارت بر رسیدگی به پروندههای مربوط به حوادث بعد از انتخابات از جمله حادثه کوی دانشگاه و بازداشتگاه کهریزک کرد.
9شهریور 88: روحالامینی از دیدار خود با رهبر انقلاب خبر داد./ نظریه پزشکیقانونی درباره متوفیان کهریزک: بر اساس این گزارش، مرگ ناشی از استرسهای فیزیکی، شرایط بد نگهداری، ضربات متعدد و نیز اصابت جسم سخت عنوان شده و قویا ابتلای آن مرحوم و فوت به علت بیماری و مننژیت نفی شده است.
11شهریور 88: مکارم شیرازی: اتفاقات کهریزک روشن شود.
17 شهریور 88: احمدیمقدم: آزار جنسی کهریزک صحت ندارد.
21 شهریور88: دادستان نظامی تهران از مراجعه
104 نفر از آسیبدیدگان بازداشتگاه کهریزک به دادسرا خبر داد.
8 مهر 88: اسماعیل احمدیمقدم، فرمانده نیروی انتظامی کشور از دستگیری 10 نفر از ماموران نیروی انتظامی در جریان بازداشتگاه کهریزک خبر داد.
11 مهر 88: اعلام اسامی کشتهشدگان کهریزک: محسنروحالامینی، امیر جوادیفر و محمد کامرانی از کشتهشدگان کهریزک هستند.
12 مهر 88: مرتضوی: اعزام متهمان به کهریزک با توجه به اسناد و مدارک موجود کاملا رسمی و قانونی بوده است.
15 مهر 88: اسماعیل احمدیمقدم: طبق بررسیهایی که پلیس در موضوع کهریزک انجام داد اثبات شد هیچگونه تجاوزی در کهریزک صورت نگرفته است.
28 مهر 88: ساخت بازداشتگاه جدید بهجای کهریزک.
29 مهر 88: پرویز سروری، سخنگوی کمیته ویژه شورایعالی امنیت ملی در پیگیری حوادث پس از انتخابات از آزادی اکثر متهمان وقایع بازداشتگاه کهریزک خبر داد.
17آبان88: مکارم شیرازی: مردم در انتظار محاکمه مجرمان کهریزک.
24 آبان 88: بهرامی، رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح کشور: پرونده متهمان بازداشتگاه کهریزک بهزودی به دادگاه ارسال میشود.
25آبان 88: مرگ مشکوک یکی از متهمان پرونده کهریزک. این فرد که گفته میشود پزشک مامور در بازداشتگاه کهریزک بوده است، چندی قبل پس از بازجویی بهعنوان یکی از متهمان پرونده کهریزک بازداشت و سرانجام با قید وثیقه به صورت موقت آزاد شد.
26 آبان88: آوایی، رییس کل دادگستری استان تهران: تاکنون یکی از قضات دادسرا در ارتباط با پرونده کهریزک تعلیق شده است و در رابطه تعلیق دو قاضی دیگر به ما اعلامی نشده است./درخواست مجلس برای بررسی مرگ پزشک کهریزک.
29 آبان 88: پرویز سروری، رییس کمیته ویژه بررسی وضعیت بازداشتشدگان حوادث بعد از انتخابات با اشاره به دیدار خود با رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح شاکیان بازداشتگاه کهریزک را بیش از صد نفر اعلام کرد.
30آبان 88: اسماعیل احمدیمقدم: اتهام پزشک بازداشتگاه کهریزک «عدم رسیدگی مناسب به بیمار» بوده است.
9آذر88: دیدار خانواده یکی از جانباختگان کهریزک با رهبر انقلاب.
10آذر 88: زاکانی: بنابر گفتههای هاشمیشاهرودی انتقال متهمان به این بازداشتگاه تنها با دستور مرتضوی ممکن بود و اظهاراتی که اخیرا وی در این خصوص داشته را باید فرار به جلو دانست.
28آذر88: اطلاعیه سازمان قضایی نیروهای مسلح درباره پرونده کهریزک: برپایه مدارک و شواهد موجود و نظریات پزشکیقانونی، دادسرای نظامی تهران، جانباختن مرحوم محسن روحالامینی، مرحوم امیر جوادیفر و مرحوم محمد کامرانی از مصادیق قتل عمد تشخیص داده شد
16دی88: گزارش هیات تحقیق و تفحص مجلس، تقصیر اصلی را متوجه سعید مرتضوی؛ دادستان سابق تهران که بهدستور رییس وقت قوهقضاییه اختیار بازداشتگاه کهریزک را برعهده داشته است، دانست.
20 دی 88: گزارش کمیته ویژه پیگیری حوادث پس از انتخابات در صحن مجلس قرائت شد.
22 دی 88: صدور کیفرخواست متهمان نظامی کهریزک.
4بهمن 88: عبدالحسین روحالامینی پدر محسن روحالامینی از قربانیان بازداشتگاه کهریزک از رامین آقازاده قهرمانی بهعنوان قربانی چهارم این بازداشتگاه خبر داد.
14بهمن 88: پزشکی قانونی علت مرگ پزشک کهریزک را مسمومیت دارویی تشخیص داد.
18اسفند88: اولین جلسه دادگاه رسیدگی به پرونده متهمان بازداشتگاه کهریزک به ریاست قاضی محمد مصدق در محل سازمان قضایی نیروهای مسلح برگزار شد.
26اسفند88: محمدکاظم بهرامی: رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح از رسیدگی به پرونده پزشک کهریزک در دادگاه خبرداد.
18 فروردین89: خانواده مرحوم کامرانی پیش از آغاز سال نو با رهبر معظم انقلاب دیدار کردند.
29اردیبهشت89: بازگشایی دوباره زندان کهریزک تکذیب شد.
9تیر89: دادگاه نظامی یک تهران دو نفر از متهمان پرونده بازداشتگاه کهریزک را به اتهام ضرب و جرح عمدی منجر به قتل، به قصاص محکوم کرد.
31مرداد 89: حکم تعلیق سه مقام قضایی مرتبط با تخلفات و جنایات سال گذشته بازداشتگاه کهریزک صادر و به آنان ابلاغ شد.
23شهریور 89: ارسال پرونده کهریزک به دیوانعالی.
7مهر 89: خانواده سه شهید حوادث کهریزک گذشت خود از قصاص دو مجری محکوم به اعدام این جنایت را اعلام کردند.
20بهمن 89: غلامحسین محسنیاژهای دادستان کل کشور گفت: پرونده دادستان سابق تهران هماکنون در دادسرای ویژه کارکنان دولت در حال رسیدگی است اما هنوز کیفرخواست صادر نشده است.
21 اسفند 90: سعید مرتضوی، دادستان سابق تهران تفهیم اتهام شد.
2مرداد 91: 16 نماینده در جلسه علنی روز گذشته مجلس برای رسیدگی سریعتر به پرونده جنایات کهریزک به وزیر دادگستری تذکر کتبی دادند.
24 آبان 91: یک مقام قضایی: پرونده قضات تعلیقشده پرونده کهریزک 40 ماه پس از حادثه با صدور کیفرخواست به دادگاه کیفری استان تهران فرستاده شد.
19آذر91: تشکیل پرونده سههزار صفحهای علیه مرتضوی، حیدریفر و قاضی حداد.
2بهمن 91: محسنیاژهای: سخنگوی قوهقضاییه: دادگاه قضات متهم در پرونده کهریزک هشت اسفند برگزار میشود.
5اسفند 91: وکیل مرتضوی: سعید مرتضوی در جلسه محاکمه پرونده کهریزک وکیل مدافع ندارد و شخصا دفاع را برعهده میگیرد.
5اسفند 91: محسن افتخاری سرپرست دادگاههای کیفری استان تهران درباره نحوه برگزاری جلسه محاکمه متهمان پرونده کهریزک اظهار کرد: مبنای ما علنی بودن است مگر اینکه قاضی یا هیات قضایی روز دادگاه و قبل از جلسه محاکمه تشخیص به غیرعلنیبودن محاکمه دهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.