|

ورود چاپ سه‌بعدی به عصر فراصنعتی

سفارشی‌سازی قطعات فنی

رقیه علی‌نژاد

ابداع روش‌های تولید دیجیتال در سال‌های اخیر، دنیای هنر، طراحی و فناوری را به شدت متحول کرده است. این روش‌ها باعث به وجودآمدن تغییراتی در انواع شیوه‌های طراحی و تولید شده‌اند. در روش تولید دیجیتال، هر جسم یا کالا را در رایانه طراحی و سپس به روش پرینت سه‌بعدی، آن را می‌سازند. روش کلی برای پرینت سه‌بعدی آن است که مواد تشکیل‌دهنده جسم را (که ممکن است بسیار متنوع باشد) به صورت لایه‌لایه روی هم قرار می‌دهند. روش پرینت سه‌بعدی در دهه 1980 ابداع شد. در ابتدا از این روش فقط برای تولید قطعات سفارشی در عرصه‌های مهندسی یا ساخت مدل‌های اصلی برای توسعه محصولات صنعتی استفاده می‌کردند، اما کاربردهای آن بعدها به سرعت گسترش یافت و در سال‌های اخیر، فناوری پرینت سه‌بعدی نه‌تنها در دسترس مهندسان و طراحان صنعتی قرار دارد، بلکه بسیاری از هنرمندان و حتی مردم عادی نیز از آن استفاده می‌کنند. یکی از دلایل رواج این فناوری، کاهش قیمت سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای مرتبط با آن است. برخی از شرکت‌های نوپا و تازه‌تاسیس نیز به ارایه خدمات تولید برای آن دسته از افرادی مشغول‌اند که خود، کار طراحی کالا و اجسام را انجام می‌دهند اما به امکانات پرینت سه‌بعدی دسترسی ندارند. برای تولید یک جسم سه‌بعدی، ابتدا باید تصویری از آن را در ذهن مجسم کنند. سپس طرح اولیه‌ای از این تصویر ذهنی را روی کاغذ رسم و سپس طرح اولیه را به طرحی فنی تبدیل می‌کنند. در مرحله بعد ابعاد و اندازه‌های طرح فنی را به رایانه منتقل می‌کنند. برای تولید طرح دیجیتال مدل، در رایانه می‌توان از نرم‌افزارهای بسیاری استفاده کرد. برخی از نرم‌افزارهایی که در پرینت سه‌بعدی کاربرد دارند، عبارتند از «زی‌براش» (Zbrush) برای تولید سه‌بعدی مدل، «راینو» (Rhino) برای خلق قسمت‌های متحرک و «نت‌فب» (Netfabb) برای بررسی روزنه‌های سه‌بعدی در مدل. برای ساخت یک جسم سه‌بعدی، باید به‌طور مداوم از برنامه‌های مذکور استفاده کرد. اگر قرار است از مدل خود، پرینت سه‌بعدی تهیه کنید، همواره باید محدودیت‌های فرآیند پرینت را به یاد داشته باشید. برای پرینت سه‌بعدی باید به نکات زیادی توجه کرد. مثلا برخی مدل‌ها، در عین داشتن بخش‌های مختلف، باید ضدآب هم باشند. برنامه‌هایی همچون «نت‌فب»، «مش‌لب» (Meshlab) و «مجیکس» (Magics) برای ارزیابی و ترمیم مدل سه‌بعدی و روتوش روزنه‌های آن قبل از پرینت هستند. این برنامه‌ها امکان بررسی مدل حین طراحی را فراهم می‌کنند تا انسجام کار حفظ شود و از ایجاد فایل‌های غیرقابل پرینت (که ترمیم آنها ساعت‌ها و چه بسا روزها وقت طراحان را می‌گیرد)، پیشگیری شود. در برخی از روش‌های ساخت مدل، امکان اضافه‌کردن بخش‌های متحرک در هنگام طراحی وجود دارد، درحالی‌که در برخی دیگر این امکان وجود ندارد و مدل را باید به صورت یک توده واحد (بدون بخش‌های متحرک) طراحی کرد. اگر بخش‌هایی از مدل بسیار کوچک طراحی شوند، هنگام پرینت مدل از مجموعه جدا می‌شوند. بخش‌های متحرک را نیز نباید خیلی با هم طراحی کرد، چراکه در هنگام پرینت، به هم جوش می‌خورند و دیگر حرکت نمی‌کنند. از مواد مختلفی برای پرینت سه‌بعدی استفاده می‌کنند که از جمله آنها می‌توان به فولاد، شن، آلومید، صمغ (رزین)، سرامیک، شیشه و حتی بافت بدن انسان اشاره کرد. پلی‌آمید و نایلون نیز مواد مناسبی برای ساخت بخش‌های متحرک مدل هستند، چراکه با توجه به ضخامتشان، استحکام خوبی دارند. طراحی مدل بسیار وقت‌گیر است و هزینه نسبتا بالایی دارد. وقتی کار طراحی رایانه‌ای تمام شد، آنهایی که خودشان دستگاه پرینت سه‌بعدی دارند، جسم طراحی شده را چاپ می‌کنند اما آنها که به چنین ابزاری دسترسی ندارند، از یک موسسه یا شرکت می‌خواهند کار پرینت جسمی را که طراحی کردند، انجام دهد. برای این کار فایل‌های طراحی‌شده را (که باید از آنها پرینت سه‌بعدی تهیه شود)، از طریق رایانامه (ایمیل) برای یکی از سازندگان داخلی یا خارجی ارسال می‌کنند. مدل‌ها از طریق همجوشی لایه‌های نازکی از پودر نایلون ساخته می‌شوند. طراح چند روز بعد مدل آماده خود را دم در منزل از مامور پست تحویل می‌گیرد و تنها کاری که می‌کند آن است که اثرش را از جعبه‌اش درمی‌آورد و هنر خود را ستایش می‌کند. چاپگرهای سه‌بعدی ابزارهای بسیار مهمی برای آینده صنعت، هنر و تجارت هستند، چراکه این امکان را برای همه ما فراهم می‌آورد با طراحی نقشه سه‌بعدی هرکالایی در نرم‌افزارهای سه‌بعدی‌ساز، جسم دلخواهمان را چاپ کنیم. این موضوع آنقدر مهم است که حتی رییس‌جمهور آمریکا نیز در سخنرانی خود در نشست سالیانه مشترک نمایندگان و سناتورها به موضوع چاپگرهای سه‌بعدی اشاره کرد و آن ‌را فرصتی مناسب برای ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و برتری‌بخشیدن این کشور در بخش صنعت خواند و از آنان خواست تا با تمرکز بیشتری روی این موضوع، حداکثر بهره را از آن ببرند. اگرچه هنوز پرینترهای سه‌بعدی به‌صورت گسترده در اختیار عموم مردم قرار نگرفته است، اما به‌زودی و با پیشرفت فناوری و کاهش قیمت‌ها، هرکسی می‌تواند با طراحی نقشه سه‌بعدی هر محصول یا حتی ساده‌تر از آن، بارگذاری نقشه‌های سه‌بعدی، آن را بسازد، اما آنچه در این میان نظر بسیاری را به‌خود جلب کرده است، دعواهای حقوقی است که بر سر حق مالکیت معنوی میان شرکت‌های مختلف بر اثر تولید محصولات شرکت‌های دیگر درمی‌گیرد. برای مثال در سریال «بازی تاج و تخت» (که به لحاظ جلوه‌های بصری و هزینه ساخت هر قسمت آن زبانزد خاص و عام شده)، یک تخت سلطنت جالب وجود دارد که بدنه آن از شمشیرهای پادشاهان ساخته شده است. به تازگی یک نفر با ساخت طرح سه‌بعدی این تخت، آن‌ را با استفاده از یک پرینتر سه‌بعدی؛ چاپ کرد و در اینترنت به فروش گذاشت. این کار به مذاق سازندگان این سریال خوش نیامد و طی نامه‌ای به سازنده تخت، از وی خواستند به دلیل آنچه آن را حق معنوی خود خوانده‌اند، فروش این تخت‌ها را متوقف کند. هرچند این دعوای حقوقی، بسیار ساده و کوچک بود، اما نشان می‌دهد صنعت و تجارت، فصلی دیگر را ورق زده است. به همین مناسبت این ویژه‌نامه به بررسی ابعاد کاربردهای تجاری این فناوری نوظهور می‌پردازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.