ناگفتههایی درباره زندگی و مرگ «پیمان ابدی»
بدلکار بدفرجام
سمیر شیرازی
یازدهم آبان 1351 متولد شد. 11ساله بود که شبنم، خواهرش را از میان امواج نجات داد و این شاید اولین نقطه سرآغاز کارش شد. نوجوان بود که به آلمان رفت و چندی بعد هم مادرش و خواهر کوچکش به او پیوستند. پیمان ابدی، بدلکاری که چهارسال پیش در یک حادثه بدلکاری درگذشت، سه سال اول را با خالهاش زندگی کرد و پدرش هم گاهی به دیدنش میرفت. در این زمان بود که با یار و رفیق همیشگی، علیرضا قرهخانی، که اکنون هدایت تیم «پیمان» را برعهده دارد؛ آشنا شد. علیرضا همچون پیمان، در سال 1365 به آلمان مهاجرت کرده بود. علیرضا، که چهرهاش «مایکل شوماخر» را در ذهن تداعی میکند؛ روز اول این آشنایی را به خوبی به خاطر دارد: «سال دومی که آلمان بودم به شهر کلن رفتم. اولین روز تحصیلم در کلن، وقتی معلم فهمید ایرانی هستم دو ایرانی حاضر در کلاس را به من معرفی کرد. پیمان و پسرخالهاش شهرام و از همان روز بود که با برخورد گرم پیمان تبدیل شدیم به دوستان صمیمی.» تا 20سالگی با خانواده زندگی میکرد. دوستان کودکی پیمان همیشه از خودش بزرگتر بودند. عاشق فوتبال بود و اتومبیل و اسکی که هر هفته به طور حرفهای میرفت و پرش میکرد. در حین ورزش هیچ وقت صدمه مهمی
ندید، هرچند همیشه زخمی بود. علاقه پیمان به اسکی و نبودن پیست در مجاورت محل زندگیاش، باعث شد به پرش از دایو روی آورد. از 18 سالگی به صورت حرفهای شیرجه میزد و مدالهایی هم در پرتغال و آلمان کسب کرد.شبنم، خواهر پیمان، از زندگی آلمان و شیطنتهای پیمان میگوید: «یکبار در کمپ بودیم و پیمان از ارتفاع زیادی یکمرتبه داخل آب پرید، همه کسانی که در آن اطراف بودند شوکه شدند. بیشتر کارهایش را از من پنهان میکرد چون میترسید به مامان بگویم. قول داده بود موتور نخرد اما یک روز با یک موتور قرمز به دیدنم آمد، البته سریع رفت و دیگر هیچوقت آن موتور را ندیدم. تصادف نمیکرد. فقط یکبار با هم بودیم که ماشین سر خورد که خسارت سنگینی نبود. البته یکبار با پسرخالهاش چپ کرد که خودش پشت فرمان نبود. دستفرمانش خیلی خوب بود. برای رانندگی کلاس خاصی هم نرفته بود. به تمیز نگهداشتن خانه هم خیلی اهمیت میداد.» با خنده میگوید: «در نوجوانی با هم دعوا هم میکردیم.» علیرضا اضافه میکند: «از همان کودکی نیز شیطنتهای کودکانه خاص خودش را داشت. 15 ساله بود که دوره آموزش شیرجه را در سه ماه گذراند. علاقه شدیدی به این کار داشت. اولین باری که
سعی کرد به من آموزش بدهد، با کمر روی آب افتادم و تصمیم گرفتم از این کار کلا صرف نظر کنم. اما پیمان ادامه داد و مقامهایی کسب کرد. اولین کار حرفهای پیمان، شیرجه برای تبلیغ شامپو بود و از بالای پلی در ترکیه به ارتفاع 40 متر شیرجه زد. از همانجا بود که پلههای ترقی را طی کرد و پس از این تبلیغ بود که شرکت «اکشن کانسپت» آلمان به سراغش آمد و دوره دو سالهای را در این شرکت گذراند و سپس رکورد پرش از 5/22متر را با 5/2 پشتک روی 244 کارتن زد که باعث سربلندی است و در کتاب رکوردهای گینس هم ثبت شده است.» علیرضا، جرات پیمان را در تمام جملاتش مثال میزند و میگوید: «یکبار برای رفتن به هامبورگ با تعدادی از دوستان قرار مسابقه گذاشتیم. ناگفته نماند اتوبانهای آلمان محدودیت سرعت ندارند، آنزمان پیمان هوندا داشت و برنده شد. هنگام بازگشت تصمیم گرفتم با پیمان باشم. چون همیشه با جراتترین و بهترین بود. یکبار میخواستم از طبقه هفتم با طناب بپرم و ترسیده بودم. پیمان گفت منو قبول داری؟ گفتم آره. گفت پس بپر.» علیرضا میگوید: «پیمان کاملا به ریسک کاری که انجام میداد و مسایل پیشبینی نشده آگاه بود. یکبار در آلمان قرار بود
اتومبیلی به وسیله کنترل از راه دور روی رمپ رفته و نهایتا واژگون شود. به علت خطای محاسباتی، اتومبیل از کنترل خارج شد و با همان سرعت به خودرویی که پیمان سرنشین آن بود کوبیده شد. شدت حادثه به حدی بود که پیمان از ناحیه کتف مصدوم شد و دوستش هم بر اثر برخورد به فرمان اتومبیل بیناییاش را از دست داد. در اکشن کانسپت همزمان دوره میدید و کار میکرد که مدالها و مدارکش اکنون نزد مادر پیمان نگهداری میشود.» در مورد سلیقه پیمان اضافه میکند: «کلا خیلی شیکپوش بود. پیمان دوست داشت خاص باشد. در ایران از اتومبیل هامر دستساز استفاده میکرد. در آلمان نیسان و هوندا و آلفا رومئو داشت که همگی ماشینهای اسپرت بودند.» شبنم آغاز کار پیمان در آلمان را در ذهن دارد: «بعد از اینکه کارهای پیمان توسط شبکه تلویزیونی «آرتیال» دیده شد از او تقاضای همکاری کردند. برای تبلیغ شامپو قبلا از ارتفاعی پریده بود. بعد از آن بود که برای انجام صحنههای سریال کبرا 11 با گروه اکشن کانسپت آلمان همکاری کرد. البته ما بعدا فهمیدیم. یک روز پیمان فیلمی به من نشان داد. حدس میزدم حتما کاری انجام داده. در این فیلم از ساختمان به پایین پرید. بعد از دیدن این
فیلم پیمان برایم توضیح داد که با این گروه مشغول به فعالیت است و در سریالهای دلقک، سه فرشته و... که مشابهتهایی با کبرا 11 داشتند هم همکاری کرد.» اولین بار سال 2005 از شبکه پنج ایران و برنامه «به خانه برمیگردیم» در شهر کلن با پیمان مصاحبه شد. آشنایی اولیه آنها با پیمان از طریق یکی از دوستان پیمان میسر شد. این برنامه نقطه آغازین فعالیت پیمان در ایران و بازگشتش بود. سال 2006 بود که پیمان برای استراحت پزشکی کوتاهمدت و پس از 10 سال به ایران آمد. اولین پروژهاش پرش از روی پل بود و سپس پروژههای بعدی یکی پس از دیگری دعوت به همکاری کردند. از سال 85 تا زمان فوت، پیمان 87 فیلم و پروژه را به اجرا رساند. علیرضا میگوید: «سال 87 برای مسافرت به ایران آمدم که پیمان پیشنهاد انجام پروژهای به من داد و به اینترتیب مسافرت کوتاهمدت تبدیل به اقامت دایمیام در ایران شد.»بازگشت پیمان به ایران از آنجا شروع شد که اولین بار عدهای پزشک در برلین تصمیم داشتند بیمارستانی در ایران تاسیس کنند تا مجروحان شیمیایی را مداوا کنند. قرار بود پیمان کارهایی انجام دهد و پزشکان اسپانسرش باشند و برای تاسیس بیمارستان مبلغی به این شکل جمعآوری
شود. هرچند این برنامه عملی نشد ولی پیمان بالاخره به ایران بازگشت. برای آموزش، باشگاهی به نام «زیتون» تاسیس کرد. برای بچههای بیسرپرست برنامه اجرا کرد. چند ماه نیز به پرسنل نیروی انتظامی تعلیم داد. مادر پیمان که قصد دارد خودش روزی همهچیز را مکتوب بنویسد، داغدار و رنجیده از بیتوجهیهاست: «بعد از 22 سال برگشت، از صداوسیما از او دعوت شد، کسی که همه چیز را گذاشت و برای مملکتش برگشت. قهرمان پرش بود. الان چرا کسی نمیپرسد؟ چرا از سرنوشتش سوالی نمیکنند؟» علیرضا از حواشی کار با پیمان یادی میکند و میگوید: «پیمان به خاطر اعتماد به نفس بالا استرس نداشت، بهجز برای کارهای تیمی؛ چون میخواست دقیق و درست انجام شوند. بیشتر از همه از تهیهکنندهها ناراحت میشد. دستمزدهایی هست که حتی هنوز از سال 1385 چکهایش به خانوادهاش وصول نشده. البته بعضی اوقات هم بدون دریافت پول کارهایی انجام میداد.» ماجرای چپکردن 405 ماجرای پژو 405 خیلی حرفها به وجود آورد؛ پیمان نتوانست بعد از چپ کردن ماشينهاي بسياري، یک پژو 405 را چپ کند. در آن روز حدود دوهزارنفر در اتوبان یادگار امام جمع شده بودند. ازدحام درست در محلی
بود که ماشین باید فرود میآمد. و مردم هم متفرق نمیشدند. حتی با بلندگو نیز اعلام شد ولی باز هم موثر نبود. مشکل ناموفق بودن فرود اولش در آن روز، ازدحام مردم و نگرانی پیمان از رخ دادن سانحه بود. روز بعد بیسروصدا به محل رفتیم و با یک برداشت کار را انجام دادیم. درحالیکه روزهای قبل سه بار سعی کردیم و نشد. این البته تبلیغ خوبی برای خودروسازی ایران شد.شخصیتدادن پیمان به تیم بدلکاری خودش و حتی بدلکاران ایران، مسالهای است که تقریبا تمام اعضای تیم عنوان کردند، چراکه بدلکاری را به عنوان شغل به مردم نشان داد. معتقد بود بدلکار میتواند بازیگر شود ولی بازیگر نمیتواند بدلکار خوبی باشد. بعد از این آموزشها بود که همواره بازیگران بودند که با تیم عکس یادگاری میانداختند و نه تیم با آنها. البته خود پیمان ترجیح میداد از لغت «اکشنکار» به جای «بدلکار» استفاده کند. واژه بدلکار قبل از پیمان، کاری پیش پا افتاده مینمود. او تا جایی پیش رفت که اعضای تیم را در طرز برخورد و نوع لباس و طرز صحبت به فکر وا میداشت و با برخوردش به اعضا میفهماند چه کاری صحیح و چه کاری غلط است. نادر مصطفوی از شاگردان پیمان، از شخصیتدادن او به
بچههای تیم میگوید: «هنگام فیلمبرداری «مجنون لیلی» که ما از دیدن بازیگران بزرگ مشعوف بودیم پیمان از ما خواست خونسرد باشیم و صبر کنیم تا آنها به تیم ما سلام و خوشامد بگویند. نمیگذاشت ما را جایی دستکم بگیرند. نهایتا آن بازیگر معروف خودش نزد ما آمد.» و یکباره با خندهای بر لب، یاد خاطرهای میافتد: «سر یکی از صحنهها که تازهکار بودم فکر میکردم صدای تیر را خودم باید دربیاورم. کل عوامل خندیدند. چند وقت بعد بچههای آتشنشانی داشتند با ما صحبت میکردند و پیمان گفت این آقا کارهایی انجام میدهند که شما نمیتوانید. یکی از پنجره بیرون پریدن و دوم هم کار صداگذاری گلولهها.» احسان میرزایی، یکی از اعضایی که با پیمان کار میکرد، میگوید: «همیشه برای بچهها استرس داشت. مبادا برای کسی مشکلی در کار پیش آید. در تمرینات ممکن بود صدمات جزیی ببینیم، ولی در اجرا نه. ترس را شرط عقل میدانست و احتیاط را بر هر ریسکی مقدم میشمرد. به خاطر نوع کاری که انجام میداد، سن و سالش که از من بیشتر بود و البته شهرتش انتظارم برخوردی سرد و رسمی بود. ولی طوری گرم برخورد کرد انگار من را میشناسد.» علی میرعلمزاده هم از همین به
خودباوریرسیدن صحبت کرد: «پیمان دقیقا میدانست کجا باید تشک پرش را قرار دهد، اما همیشه از خودمان میپرسید. میخواست اعتماد به نفسمان را تقویت کند. تشک را همانجا که من میگفتم میگذاشت اما آخرین لحظه در مکان درستش قرار میداد. دقیقا میدانست کجا قرار است بیفتیم.» تلاش برای بدلکاری خانمها همکاران پیمان ابدی معتقدند مسیری که او برای بدلکاری خانمها هموار کرد، بیشتر از پستی و بلندی شبیه به باتلاق بود. رکسانا گلزادی، بدلکاری را به بازیگری ترجیح داد و هشت ماه در کنار پیمان مشغول به کار بود. او میگوید: «هرکس را فقط با خودش مقایسه میکرد نه با هیچکس دیگر. در یکی از کارها باید فاصلهای را میپریدم. ترسیده بودم ولی پیمان رفت و در آن میان نشست. چون اطمینان داشت که میتوانم از بالای سرش آن مسافت را بپرم. اینگونه باعث پیشرفت ما میشد. آقای ابدی هیچوقت پدر نشد اما در حق همه ما پدری کرد.»نسرین ایرانمنش، اولین بدلکار زن ایرانی است که از نوروز 1386 و زمانی که پیمان را در تلویزیون دید، با این حرفه آشنا شد. او اولین فعالیت تیمی را در پارک نیاوران انجام داد چراکه آن زمان به خانمها اجازه داده نمیشد
در این رشته شرکت کنند: «پس از دهه 60 که بدلکاری مثل چپشدن ماشین تقریبا تا چند سال پیش در فیلمها نبود، سینمای ما به سمت فیلمهایی میرفت که آسانتر تهیه شوند. بچههایی که اکنون در تیم هستند همه دارای تحصیلات عالی و موقعیتهای اجتماعی هستند ولی عشقشان کارشان است. پیمان روی زنان در جامعه حساب ویژهای داشت. به ما اعتماد به نفس میداد. رشتهاش روانشناسی ورزشی بود و به فوتوفن مربیگری کاملا مسلط.» او میافزاید: «پیمان، بین خانمها و آقایان مسابقه میگذاشت تا ما به باور برسیم. از سال دوم حضورم در این دوره کارهای خطرناکتری انجام دادم. ترس من در این گروه پس از مجموعه «ریسمان باز» کاملا ریخته بود. اولین کارم به صورت حرفهای تصادف با مینیبوس بود به رانندگی پیمان. تا آن زمان، این تنها صحنهای بود که یک خانم بهتنهایی بدلکاری کرد. پس از آن از شبکه «آرتیال» آلمان به ایران آمدند و از کارهایی که انجام میدادیم برنامهای تهیه کردند. پیمان مرا طوری به خودباوری رساند که حتی در کارهای کارگردانها اگر احساس خطر کنم دخالت کنم.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.