گزارش میدانی «شرق» از «رباطکریم» و «پرند»
بیمهری در «مسکن مهر»
امیر هاتفینیا
از شهر که میخواهی خارج شوی، چشمت به ساختمانهای تودرتو و درهمی میخورد که رنگهایی روی سیمانهایش ریختهشده؛ تکهای جداافتاده از شهر، درست مثل کاروانسرایی در بیابان، با این تفاوت که از ابتدا ضرورت ساخت کاروانسراها به این شکل بوده، اما در قرارهای ساخت و تحویل واحدهای «مسکن مهر» چیز دیگری نوشته شده بود.پروژه «مسکن مهر»، نخست، در بند «د» تبصره 6 قانون بودجه سال 1386 تعریف شد؛ پروژهای که با شعار «مسکن برای همه»، هدفش را کمک به اقشار ضعیف و متوسط برای خانهدار شدن و همچنین تنظیم قیمت بازار مسکن عنوان کرده بود. بنا بر آخرین گزارش بانک مرکزی از تحولات اقتصادی کشور، تسهیلات تکلیفی پرداختشده توسط بانکهای دولتی به بخش مسکن از ابتدای شروع طرح مسکن مهر تا پایان سال 90، به 32هزارو380 میلیاردتومان بالغ شده بود. آمار عملکرد طرح مسکن مهر از ابتدای اجرا تا پایان سال ١٣٩٠، نشان میدهد پروانه ساخت یکمیلیونو741هزار واحد مسکونی در این طرح صادر شد و از این میزان، حدود یکمیلیونو623هزارواحد مسکونی در مراحل ساخت قرار گرفته است.شهرک «آبشناسان» شهرستان رباطکریم، دربرگیرنده ششهزارو300 واحد مسکن مهر است؛ وصلهای که با زور
و ضرب حرفهای هیچیک از مسوولان هم به شهر نچسبیده و بیشتر به «کاروانسرای سنگی» شهر شباهت دارد، که در چندکیلومتری رباطکریم - به سمت ساوه - قرار گرفته است؛ غریب، دور از دسترس و تکافتاده.ظهر شده است، در ورودی شهرک یک نیسان آبیرنگ قرار گرفته که غذاهای خانگی میفروشد؛ کانکسهایی هم در گوشه و کنار تعبیه شدهاند که نقش سوپرمارکتهای داخل شهر را دارند، از خط تاکسی و اتوبوس هم خبری نیست و بچهها با روپوشهای مدرسه گروهگروه و تکبهتک از مدرسههای مرکز شهر به واحدهای مسکن مهرشان برمیگردند. شیشه ماشین را که پایین میکشم، باد شدید گرد و خاک را به داخل ماشین میآورد، زن و مردی دارند از پراید سفیدرنگشان پیاده میشوند. ماشین را همانجا روی زمین خاکی پارک میکنم و به طرفشان میروم. صندوقعقب ماشین را باز کردهاند، مرد کپسول گازی را بیرون میآورد و زن هم در بیرون آوردن دبههایی که داخلشان آب ریخته شده، به او کمک میکند. مرد آقای «وفایی» است. میگوید: «تعجب کردهاید؟ تازه برق هم نداریم.» او که در یک تاکسیسرویس کار میکند، ادامه میدهد: «واقعا خودمان هم از اینکه چطور داریم اینجا زندگی میکنیم متعجبیم، اما راه
دیگری نداریم و چارهای نیست.» به آقای «وفایی» کمک میکنم و کپسول گاز و دبههای آب را تا جلو مجتمع میبریم. خانم آقای «وفایی» هم خداحافظی میکند و وارد مجتمع میشود. آقای «وفایی» میگوید: «وضعیت بهحد کافی گویای همهچیز هست؛ سال 87 با شور و شوق ثبتنام کردیم و تصور این روزها برایمان محال بود؛ کار بهجایی رسیده که تنها انتظارمان از مسوولان جلوگیری از ریزش واحدها بر سرمان است. اطراف ساختمانها باید دیوار حایل درست میکردند، چون روی ارتفاع ساخته شدهاند، اما این کار را نکردهاند و وزش باد شدید باعث شده که ساختمانها ترک بردارند؛ مواردی مثل «پارکینگ» و «پکیج» هم که در قراردادها نوشته شده بود، در مجتمعها تعبیه نشده و حالا آمدهاند و میگویند که خود اعضا باید تهیه کنند.» «سهیل سعادتمندی»، مسوول پیشین روابطعمومی و طرح و برنامه اتحادیه تعاونیهای مسکن مهر شهرستان رباطکریم، در گفتوگو با «شرق» با بیان اینکه «بازخوردهای گرفتهشده از اعضا نشاندهنده ناکارآمدی و بیبرنامگیهای این طرح بود»، میگوید: «ثبتنام از سال 87 شروع شد، بهمن 88 زمین به پیمانکار تحویل داده شد و قرار بر این بود که تا شهریور 90 آماده شود، اما
از اسفند 91 شروع به تحویلدادن کردند، آنهم با هزاران دردسر و اما و اگر.» او درباره لزوم ساخت دیوار حایل میگوید: «با این روند مطمئنا ساختمانها خراب میشوند، چندتا از آنها ترک برداشتهاند و وزارت مسکن و شهرسازی هم بودجهای برای این کار در نظر نمیگیرد. یا باید از ابتدا گودبرداری صورت میگرفت یا بعد از ساخت، دیوار حایل ساخته میشد.» آقا«سامان»، نام مرد جوانی است که از کانکسی خرید میکند؛ تازه ازدواج کرده و سقف واحد مسکن مهر اولین سقفی است که به طور مشترک با همسرش در آن زندگی میکند: «از اینکه آمدهام اینجا ناراحتم، اگر این پول را جای دیگری سرمایهگذاری میکردم، بهتر بود و مسلما زودتر هم نتیجه میداد؛ حداقل به قول همسرم میتوانستیم در یک محله آبرومند مستاجر شویم.» خریدش را که میکند با او تا جلو مجتمعشان همراه میشوم. نگرانیهایش بیشتر از چند دقیقه پیش به چشم میآید: «استفاده پیمانکاران از مصالح بیکیفیت در ساخت ساختمانها خوره روحمان شده؛ همه هم میگویند. اوایل قبول نمیکردیم، اما با ترکبرداشتن ساختمانهای شهرک بر اثر وزش باد، همهاش دلهره داریم. وضعیت سیستم دفع فاضلاب را هم که میبینید، هرچند وقت
یکبار از یک گوشه شهرک میزند بیرون و در کوچهها و خیابانها راه میافتد و جاری میشود. هر چقدر هم که این موارد را به مدیرعامل و هیاتمدیره میگوییم، کار به جایی نمیبریم، آنها فقط فکر سود خودشان از واحدها و مسوولیتشان هستند.» بسیاری از اهالی محل میگویند که پیمانکارها و یکسری از هیاتهای مدیره تعاونیهای مسکن مهر برای اینکه برایشان سود و منفعت داشته باشد، بهجای استفاده از مواد و مصالح درجهیک از مصالح درجه سه و چهار استفاده میکنند. مدیرعامل، رییس هیاتمدیره و اعضای هیاتمدیره حقوق میگیرند و با تشکیل هر جلسه حقالجلسهای دریافت میکنند؛ همچنین اعضای هیاتمدیره از پاداش دودرصدی بابت به اتمام رساندن هر واحد برخوردارند؛ برای همین، سعی میکنند طوری سروته قضیه را هم بیاورند و واحدها را هرچه زودتر تحویل دهند. از آن سو، نوع خاک و زمین شهرک طوری است که دفع فاضلاب را با مشکلاتی روبهرو کرده است، اداره آب و فاضلاب هم اعلام کرده که بدون دریافت بودجه هیچ کاری نمیکند؛ درستکردن انشعابها هم به تعاونیها واگذار شده است.در ورودی شهرک نشستهام، زنی را میبینم که گامهایش را از سر خستگی آرامآرام برمیدارد، از او
میپرسم: «مگر تاکسیها تا اینجا نمیآیند؟ هیچ خطی به اینجا وصل نمیشود مگر؟» میگوید: «انگاری همهچیز شهرک درست شده و همین یکمورد باقی مانده.» او حسابدار یکی از شرکتهای داخل شهر است، با همه خستگیهایش میایستد و صحبت میکند. «فکرش را بکنید، خودمان هیچ؛ بچهام باید هر روز این مسیر را برود و بیاید، در صورتی که باید این شهرک به مدرسه و دیگر امکانات رفاهی و بهداشتی مجهز میبود. ما مجبوریم اینجا زندگی کنیم، برای اینکه پول پیش خانهای که در آن زندگی میکردیم را برای خرید این واحد دادهایم و باید آنجا را تخلیه میکردهایم. بنابراین شرایط بدتر هم شد؛ قرار بود وام 30میلیونی بدهند که در ابتدا 15میلیونی و بعد 20میلیونی دادند؛ قرار بود با هفتتومان خانهدار شویم، اما مجبور به پرداخت 27تومان شدیم.» او که فکر میکند با گفتن این حرفها ممکن است در روند ساخت زیرساختهای شهرک پیشرفتی صورت گیرد، با اشتیاق بیشتری که خستگیاش را گاهی میپوشاند، میگوید: «قرارهایی که در ابتدا داشتند را بههم زدهاند، امکانات واحدها را کمتر کردهاند و بابت مالیات و بیمه هم پول میگیرند. متاسفانه توجهی به زیرساختهای این شهرک هم نشده،
اصلا برنامهای برای مسایل زیربنایی نداشتهاند، از این هم نگرانیم که بعد از این دولت سرنوشت این طرح چه خواهد شد.» «ولیالله قهرمانی»، مدیرعامل یکی از اتحادیه تعاونیهای مسکن مهر شهرستان رباطکریم است، در دفترش با او قرار گذاشتهام؛ از رضایت مردمی که سوال میکنم، به صندلی تکیه میدهد، چرخی میزند و با لبخند میگوید: «مسکن مهر، سروتهاش معلوم نیست. از ششهزارو300 واحد مسکن مهر شهرستان نزدیکبه دوهزار کلید واگذار شده که در حال حاضر و با شرایط نامساعد شهرک تنها در هزار واحد از آن زندگی میکنند. ساختهای روبنایی و زیربنایی بهطور همزمان پیش نرفتهاند، از طرف دیگر هم با کمبود بودجه مواجه شدهایم. فرمانداری، شهرداری و ادارات خدماترسان هم بهدلیل ناهماهنگیها و نداشتن بودجه لازم، از طرح حمایت نمیکنند. هزینههایی مثل بیمه و مالیات هم به دیگر هزینههای اعضا اضافه شده؛ هزینههایی که در ابتدا قرار بر نگرفتن آنها از متقاضیان بود.» مردی حدودا 50ساله وارد دفتر میشود، با آقای «قهرمانی» در مورد شکایت از یک پیمانکار صحبت میکند، آدرس منزلش را میگیرد تا قبل از زبان قانون باهم بهطریقی صلح کنند و کنار بیایند؛ او از دسته
پیمانکارهای جزیی است که پیمانکار اصلی گولشان زده و با تعاونی تسویهحساب کرده و رفته؛ از دفتر که خارج میشود پشتسرش میروم و از اومیخواهم که بیشتر در جریان قرار بگیرم: «سرمان کلاه گذاشتهاند، همانطور که سر مردم کلاه گذاشتهاند، معلوم نیست این پیمانکارها را از کجا گیر میآورند و روی چه حساب با آنها قرارداد میبندند و به آنها اعتماد میکنند، پول همه ما را خورده، همانطور که حق اعضا را با آوردن مصالح درجه4 خورد؛ اصلا یکی از چیزهایی که باعث شد مسکن مهر شهر «پرند» جلوتر و بهتر راه بیفتد، وجود پیمانکار خارجی و ترکیهای است، بسکه ما فکر کلاهبرداری و شیرهمالیدن بر سر همدیگر هستیم.» به شهر «پرند» که میرسم، اوضاع کمی فرق میکند، مردم با آرامشی نسبی در واحدهای مسکن مهر در حال زندگیاند، سیستم دفع فاضلاب، انشعابات آب، برق و گاز تعبیه شده و بهراه است؛ اما همچنان از نبود امکانات رفاهی، آموزشی و بهداشتی و کمبود فضای سبز شاکی هستند. با یکی از اهالی شهرک «آفتاب» که بیشترین واحد تحویلداده شده مسکن مهر را در خود جای داده همصحبت میشوم. او میگوید: 30میلیونتومان وام گرفته و با چیزی حدود 20میلیونتومان خانهدار
شده. «بیشاز 10هزار واحد مسکن مهر پرند رونمایی شده، زیرساختهای بهداشتی و آموزشی متناسب با این واگذاریها پیش نرفته؛ با گرانیهای اخیر و نزدیکشدن به پایان عمر این دولت خیلی از متقاضیها نگران زمان تحویلگرفتن واحدها و همینطور هزینههایی هستند که متعاقبا متقبل خواهند شد؛ خود من یکسال دیرتر از موعد مقرر کلیددار شدم، بهعلاوه پرداخت هزینهای بیشتر.» او در مورد مصالح بهکاررفته در ساختمانها هم به گفتن این جمله بسنده میکند: «تصور مردم از واحدهای مسکن مهر، همان تصویرهایی است که موقع سفرهای رییس دولت از صدا و سیما پخش میشود، در صورتی که آنها فقط چند واحد نمونهاند که مدام برجسته میشوند و با صاحبانش مصاحبه میشود و از روزگار گل و بلبلشان صحبت میکنند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.