|

پشت پرده تعويق اكران «تلفن همراه آقاي رييس‌جمهور»

فرانک آرتا. عکس:‌آیدین‌رهبر، شرق

علی عطشانی، کارگردان جوان سینمای ایران این روزها دو فیلم بر پرده سینماها دارد؛ «تلفن همراه رییس‌جمهور» و «آقای الف». اولی فیلمی با طنز سیاسی و دومی فیلمی سه‌بعدی. او این شانس را دارد که همزمان هر دو فیلمش در سینماها اکران شود، درحالی که خیلی از فیلم‌ها در صف اکران قرار دارند و هنوز نوبتشان نرسیده است. گفت‌وگوی پیش‌رو درباره فیلم «تلفن همراه رییس‌جمهور» و حواشی آن است، عنوانی که مخاطب را برای دیدن وسوسه می‌کند. ‌ چرا در دوره‌ای که چالش‌های اجتماعی و سیاسی زیادی وجود داشت، فیلمنامه «تلفن‌همراه رییس‌جمهور»را ساختید. چه جذابیتی برای شما داشت؟ زمانی که این فیلمنامه را برای ساخت انتخاب کردم، اصلا بحث انتخابات در میان نبود. هرچند که همیشه سعی می‌کنم فیلمنامه‌هایی را انتخاب کنم که حرف‌های روز را مطرح کند تا مردم بتوانند این حرف‌ها را روی پرده سینما ببینند. زمانی که طرح فیلمنامه آقای جابر قاسمعلی را خواندم جدای از اینکه فضا و زمان داستان مناسب بود یا نه، احساس کردم فیلمنامه خوبی است و در آن حرف‌های خوبی زده شده که مردم دوست دارند بشنوند. ‌ فیلم شما ارجاعاتی دارد که مربوط به دوره ریاست‌جمهوری آقای احمدی‌نژاد است. چرا؟ بعد از خواندن فیلمنامه، از آقای قاسمعلی خواستم که فیلمنامه را به‌روز کنند. مثلا خیلی چیزها در فیلمنامه به صورت مصداقی و تاکیدی درآمد. گویش بازیگرها شمالی شد. چون می‌خواستم کلی‌گویی نکنم و انتقادها مشخص و مستقیم باشد و ارجاعاتی که در فیلم است به شخص رییس‌جمهور مربوط می‌شود. ‌ البته تهیه‌کننده فیلم آقای محسن علی‌اکبری جزو سینماگران موافق آقای احمدی‌نژاد هستند پس در بدو امر فیلم نمی‌توانست شکل نقادانه بگیرد. به همین دلیل، سعی کردید فیلم شکل مردمی‌تر به خود بگیرد؟ اصلا این‌طور نبود. ابتدا از آقای قاسمعلی فیلمنامه را خریداری کردم و بعد سراغ آقای علی‌اکبری رفتم. چون باید کسی تهیه‌کننده این فیلم می‌شد که مورد اعتماد سیستم باشد. از همه اینها گذشته، من ایشان را به‌عنوان یک تهیه‌کننده خوب و خوشنام می‌شناسم. منتها برآیند و نتیجه کار مهم است. اینکه یک فیلم از اول تا آخر انتقادهایی به شخص رییس‌جمهور داشته و با کمترین اصلاحات اکران شد. ‌ به نظر می‌رسد از این نظر فیلم تلطیف شده است. چرا؟ چون شما فیلم را در جشنواره فیلم فجر دیده‌اید، اینگونه نظر می‌دهید. نسخه جشنواره تلطیف شده و خیلی نقد ندارد ولی در نسخه اکران عمومی فیلم تدوین مجدد شد و نقد‌ها صریح‌تر شده است. ‌ چرا دو نسخه فیلم با هم فرق می‌کند؟ ببینید اصل انتقاد فیلم، تماس‌هایی است که گرفته می‌شود که الان کلا این تلفن‌ها عوض شده و فیلم مجددا صداگذاری شده است. حالا من از شما یک سوال دارم در طول فیلم وقتی در مورد سه‌هزارمیلیارد اختلاس صحبت می‌شود انتقاد نیست؟ ‌ همین‌طور است. اما چرا در فیلم تیغ انتقادتان کند است و صراحت نداشتید. حتی حالا هم در صحبت کردن ملاحظه‌کارید. چرا؟ من می‌دانم پاسخ این سوال‌ها را می‌دانید، اما می‌خواهید جواب را از زبان من بشنوید. چون هر چیزی که درباره‌اش فکر می‌کنیم و به آن اعتقاد داریم، بیشتر اوقات نمی‌توانیم بازگو کنیم و این طبیعی است. من در این کشور زندگی می‌کنم و فیلم می‌سازم و باید با قوانین و قواعد کنونی همخوان باشم. اگر کسی نمی‌خواهد همخوان باشد باید از ایران برود. همین قوانین تا جایی اجازه حرف زدن را به شما می‌دهد. اما در مورد فیلم باید بگویم فیلم من بیانیه سیاسی یا مانیفست نیست. اصل فیلم درام است. وقتی فیلم می‌سازم از هر قشری بیننده دارد. طرفدار دولت و مخالف آن را می‌بینند. پس ما باید با یک تیزهوشی کار کنیم و حرفمان خیلی رو نباشد. در جایی از فیلم گفته می‌شود آقای رییس‌جمهور ببین در کنار این چاه نفت مردم روی حصیر می‌خوابند. نمی‌دانم منظور شما از انتقاد تندتر چیست؟ انتقاد تندتر از این، توهین است که در حیطه کاری من نیست. ‌ اما شخصیت مهدی هاشمی سمپاتی ایجاد می‌کند و شما ایشان را به عمد انتخاب کردید. قطعا همینطور است. اصلا پا را فراتر از این می‌گذارم. بنده در فیلم «تلفن همراه رییس‌جمهور» به دولت آقای احمدی‌نژاد انتقاد وارد کردم. فیلم من انتقادی به فضای سیاسی است البته با حسن تشخیص و حسن برخورد. سعی کردیم در نحوه بیان انتقادها بی‌‌حرمتی صورت نگیرد. ‌ چگونه می‌شود در دوره‌ای که هر فیلمساز خوبی به‌راحتی تهیه‌کننده پیدا نمی‌کند، شما می‌توانید فیلم‌هایی بسازید و همزمان هم دو فیلم از شما در سینماها اکران شود. برگ برنده شما چیست؟ این سوال را همه از من می‌پرسند. چون خدا لطف کرده و در چند سال گذشته‌ توانسته‌ام چند کار ارایه کنم و به‌خصوص در فیلم آخرم «تلفن همراه رییس‌جمهور» که در شرایط خاصی ساخته شد. منتها شما ادب را رعایت کردید و محترمانه پرسیدید. اما خیلی‌ها از من می‌پرسند تو به کجا وصلی؟ چه کسی شما را حمایت می‌کند؟ ‌ همیشه هم همین‌طور نبودید. چون فیلم «در امتداد شهر» اصلا فیلم خوبی نبود. باور می‌کنید خودم این فیلم را هنوز ندیده‌ام. این پاسخ کافی نیست؟ به هر جهت از روزی که فیلمسازی را شروع کرده‌ام تا به امروز نه با کسی ارتباط داشته‌ام و دارم و نه می‌خواهم داشته باشم. تمام فیلم‌هایم با هزینه شخصی ساخته شده یا افرادی را مجاب کرده‌ام که سرمایه‌گذاری کنند. برای ساخت فیلم «تلفن همراه رییس‌جمهور» سه، چهار ماه درگیر جذب سرمایه‌گذار بودیم. سرمایه‌گذار فیلمم دوست آقای علی‌اکبری در بخش‌خصوصی هستند. زمانی که فیلمنامه «تلفن همراه رییس‌جمهور» را خریدم به شورای پروانه ساخت ارایه دادم. اما چهاربار رد شد. منتها به جای اینکه مثل خیلی‌های دیگر مصاحبه کنم و جنجال راه بیندازم، می‌رفتم پشت در اتاق آقای سجادپور می‌نشستم. می‌گفتم اگر کار ایراد دارد به من بگویید ایراد را حل می‌کنم. روز اول رفتم به اتاق آقای سجادپور و گفتم یک فیلمنامه داده بودم که رد شده علت چیست؟ ایشان به من گفت برو هر فیلمنامه دیگری که می‌خواهی بیاور، ولی به این کار پروانه نمی‌دهیم. هر فیلمساز دیگری جای من بود و با این صراحت این حرف را می‌شنید منصرف می‌شد. اما گفتم می‌خواهم بدانم ایرادها چیست. آن زمان آقای رسولیان دبیر شورا بود. نزد ایشان رفتم که ایرادها را بگیرم و منتج شد به اینکه سه بار دیگر ایرادها را گرفتم تا پروانه آماده شد. تنها كاري كه انجام مي‌دهم اين است كه پيگير هستم و كار را رها نمي‌كنم. بعد از فيلم «دموكراسي تو روز روشن»، خانواده‌هاي شهدا و بنياد حفظ آثار دفاع مقدس و چند جاي ديگر از من شكايت كردند و الان كه با شما صحبت مي‌كنم حكم من نيامده و من با قرار آزاد هستم. حالا چطور مي‌شود به جايي وصل باشم و اين وضعيت را داشته باشم. ‌ البته منکر توانایی شما در جلب مشارکت دیگران نیستم. کارگردانی در ایران با هالیوود فرق دارد. در هالیوود کارگردان تکنسین است که یک کمپانی او را دعوت به کار و حقوقش را هم پرداخت می‌کند. ولی در ایران یک کارگردان باید روانشناس باشد، وضعیت جامعه را بشناسد، بتواند تهیه‌کننده خوب پیدا کند و... در همین فیلم شما کجا سراغ دارید که یک کارگردان اول فیلمنامه را بخرد و بعد دنبال تهیه‌کننده برود؟ ‌ چطور شد زمان خوبی برای اکران فیلمتان انتخاب کردید؟ برخی‌ها می‌گویند زمان خوبی است و برخی دیگر می‌گویند نیست. به حال من فرقی نمی‌کند. فقط از اکران‌شدن فیلم خوشحال هستم. البته هیچ اثر هنری‌ای در گنجه نمی‌ماند و روزی دیده می‌شود. ‌ به هر حال فیلم اکران شد و خیلی‌ها از جمله رییس‌جمهور، وزیر و وکیل این فیلم را دیدند. واکنش‌ها چگونه بود؟ با آقای رییس‌جمهور و نزدیکانشان رابطه‌ای ندارم. اما آقای علی‌اکبری گفتند که آقای احمدی‌نژاد فیلم را دیده‌اند و کمی دلخور شده و گفته‌اند فعلا اکران نشود. اگر یادتان باشد نوروز قرار بود فیلم اکران شود که منتفی شد. بعد گفتند 25 اردیبهشت قرار است اکران شود که ما شروع به تبلیغات و نصب بیلبورد کردیم. یک روز آقای علی‌اکبری به من گفتند یک DVD از فیلم آماده کن و بنویس جهت بازبینی ریاست محترم جمهور. این موضوع برمی‌گردد به چهار روز مانده به زمان اکران. فردای آن روز آقای علی‌اکبری پیغام آقای احمدی‌نژاد را به ما دادند که فیلم اکران نشود تا به امروز که این اتفاق افتاد. ‌ اخیرا مصاحبه‌ای از شما با خبرگزاری ایسنا خواندم که پرسیده بودند آیا چنین فیلمی را در دوره آقای خاتمی می‌ساختید که شما پاسختان منفی بود، چرا؟ بله از من پرسیدند اگر در زمان آقای خاتمی این فیلمنامه به دست شما می‌رسید آن را می‌ساختید؟ گفتم تحت هیچ شرایطی این کار را نمی‌کردم. اتفاقا مصاحبه‌کننده جاخورد. گفت چرا؟ گفتم چون آقای خاتمی را دوست دارم و در زمان ایشان این کار را نمی‌کردم. ‌ حالا چرا در این زمان فیلم اکران شد؟ شاید می‌خواستند در انتهای کار بگویند چقدر فضا باز است و چه فیلمی اکران می‌شود؟ اگر فضا اینقدر باز است بهتر نبود سال گذشته اکران می‌شد؟ چون نقدهایی که به ایشان وارد است زمانی که میانه راه بودند خوب بود، نه الان که در حال تحویل دادن دولت هستند و می‌روند. ‌ اگر ساختار فیلم طنز نبود باز هم می‌توانستید این فیلم را بسازید؟ فیلمنامه‌ اولیه لایه طنز را داشت ولی در کارگردانی سعی کردم این طنز را بیشتر کنم. دلیلش این نبود که بتوانیم راحت‌تر صحبت کنیم، دلیلم این بود تا فیلم با مخاطبان بیشتری ارتباط برقرار کند. فیلم طنز می‌تواند در آرام کردن افراد کمک‌کننده باشد. ‌ چگونه مهدی هاشمی را برای بازی متقاعد کردید؟ اولا اینکه خوشحالم با ایشان کار کردم. دوم اینکه وقتی با ایشان تماس گرفتم، زمانی بود که درگیر کار دیگری بود. منتها خواستند فیلمنامه را بخوانند. بعد از خواندن فیلمنامه قرارداد بستند. فیلمنامه ایشان را جذب کرد. در مراحل پیش‌تولید جلسات متعددی برای دورخوانی داشتیم. از 10 صبح تا هشت شب من، آقای اکبر عبدی، آقای هاشمی و خانم جعفری دورخوانی داشتیم و خانم جعفری هشت شب به کلاس آموزش زبان گویش رشتی می‌رفت و بعد فردا ایرادها را برطرف می‌کرد. انگار همه با هم یک جورهایی متحد بودند که این حرف‌ها را در فیلم بزنند. ‌ اما حواستان به گیشه هم هست. به هرحال مسایل را دقیق رصد می‌کنید. همه این حرف‌ها که می‌زنید درست است. اما قبل از همه اینها لطف خداست که شامل حال من است. اگر من الان در این جایگاه هستم نسبت به این جایگاه مسوول هستم و باید جوابگو باشم. مسوول در برابر چه کسی؟ در برابر خدا. باید جوابگو باشم که چرا این فیلم را ساختم یا چرا فلان دیالوگ را در فیلم آورده‌ام. متاسفانه بعضی واژه‌ها در جامعه ما لوث شده. مثلا اگر بگویم فیلمسازی یک رسالت است خنده‌دار به نظر می‌رسد اما واقعا فیلمسازی برایم یک رسالت است. من فردی به‌شدت مذهبی هستم و اگر به تمام فیلم‌های من نگاه کنید همه‌شان با آیه‌ای از قرآن شروع می‌شوند. شش یا هفت‌سال معلم قرآن بودم. نفر اول قرائت قرآن کانون‌‌های کشور بودم. الان تمام دارایی و دلخوشی‌ام در زندگی، قرآن است. بیشتر سعی می‌کنم قرآن را به فارسی بخوانم تا متوجه معانی‌اش شوم. بارها شده در زمان فیلمبرداری کار را تعطیل کرده و نمازم را خوانده‌ام. اما الان فضا طوری شده مثلا فرد مجبور است پنهانی نمازش را بخواند، چون انگ ریا را به انسان می‌زنند. اگر از فردا صبح خداوند مقدر کند که دیگر فیلم نسازم، دیگر نمی‌سازم. ‌ چرا برخورد آدم‌ها در فیلم با موضوع تلفن همراه آنقدر ساده‌لوحانه است؟ چون یک آدم کارگر یک سیم‌کارت می‌خرد و یک آدم مریضی در اینترنت شماره‌ای را زده که گفته شماره رییس‌جمهور است. از شانس این کارگر، او این شماره را وارد کرده است. من از شما می‌پرسم اصولا در فضای مجازی چنین اتفاقی را اگر ببینید چه کسانی با این فرد تماس می‌گیرند؟ ‌ طبعا آدم‌ها و افراد ساده‌لوح. همین‌طور است. قطعا افراد فرهیخته باور نمی‌کنند. دلیل اینکه افرادی که با این شماره تماس می‌گیرند ساده‌لوح هستند این است. به همین دلیل 99 درصد افرادی که تماس می‌گیرند افراد قشر متوسط هستند. ‌ چرا «آقای الف» را برای آقای رفسنجانی نشان دادید؟ کار بدی انجام دادم؟ ‌ می‌خواستم دلیلش را بدانم. چون می‌خواستم نظر ایشان را بدانم. ‌ چرا نخواستید نظر آقای رییس‌جمهور را بپرسید؟ ایشان فیلم تلفن همراه را دیده بود و نظرش را داده بود. ‌ آقای رفسنجانی از فیلم «آقای الف» تمجید کردند. دستشان درد نکند. ‌ فیلم انتخاباتی آقای رفسنجانی را می‌سازید؟ در حال حاضر فقط درگیر اکران فیلم‌هایم هستم. ‌ ایده‌آل فیلمسازی برای شما چه شرایطی است؟ سینمایی که محدودیت‌های بی‌دلیل نداشته باشد. متاسفانه در سازوکاری که برای سینما در نظر گرفته‌اند، بیشتر سلیقه‌ای اعمال می‌شود. یعنی قانون برای دو فرد مختلف به دو نوع مختلف تفسیر می‌شود. یعنی آقای x ‌فیلمنامه‌ای را می‌دهد و پروانه ساخت هم می‌گیرد که من اصلا نمی‌توانم از کنار این فیلمنامه رد شوم. یعنی قانون برای ما دو نفر یکی نیست. آن فرد لابی دارد، نه من که فیلمنامه‌ام چندین‌بار رد می‌شود. سینمای آرمانی یعنی همه فیلمسازان یک‌جور دیده شوند. به‌نظرم باید بتوانیم خودمان نقد کنیم. چه ایرادی دارد ما خودمان انتقاد کنیم باز هم تاکید می‌کنم با حسن تشخیص و حسن برخورد. ما تابع قوانین هستیم. ‌ منظورم این است که علاقه‌تان به چه ژانری بیشتر است؟ نمی‌توانم بگویم کدام ژانر مورد علاقه‌ام است. اما برای خودم یک دسته‌بندی دارم. به نظرم فیلم‌هایی که روی پرده سینما دیده می‌شوند دو دسته‌اند. یکسری چیزهایی روی پرده سینما دیده می‌شود که در زندگی روزمره امکان افتادن آن اتفاقات وجود دارد ولی به آنها توجه نمی‌شود. مثل فیلم‌های آقای کیارستمی. اما یکسری فیلم‌ها یک تلنگر به انسان می‌زند که می‌تواند این اتفاقات هم بیفتد مثل فیلم «کوری» یا فیلم «درخشش ابدی یک ذهن پاک» که به‌نظرم بهترین فیلم تاریخ سینماست. من دنبال آن دسته از فیلم‌ها هستم که وقتی کسی ببیند احساس نزدیکی کند و با خودش بگوید این اتفاقات می‌تواند بیفتد. اگر در فیلم‌هایی که تاکنون ساختم دقت کنید همه این موارد وجود دارد. مثلا در«پوست موز» یک نفر به کما می‌رود و در زمان کما عاشق روح یک دختر می‌شود و حالا می‌خواهد خودکشی کند که به آن دختر برسد. در «دموکراسی در روز روشن» یک نفر به کما رفته و برزخ را می‌‌بیند و به هوش می‌آید. در فیلم «تلفن همراه رییس‌جمهور» هم اتفاقی که می‌افتد خیلی بدیهی نیست، اما امکان افتادن این اتفاق وجود دارد. سوم دبستان که بودم فیلم «مردی که زیاد می‌دانست» یدا... صمدی را دیدم که در ذهنم باقی ماند یا فیلم «زنگ‌ها»، «استعاذه»و «آواتار». ‌ اگر قرار بود دوباره این فیلم را بسازید، چه می‌کردید؟ همینطور می‌ساختم. ‌ چرا؟ اگر 10 بار دیگر این فیلم را بسازم همین خواهد بود. این یک بحث فلسفی است. ما بعضی اوقات می‌گوییم اگر جای فلانی بودم فلان کار را انجام می‌دادم. در فیلم «نوبت عاشقی» گفته می‌شود تو اگر جای این فرد بودی همان کاری را انجام می‌دادی که او انجام می‌دهد. از فیلم راضی‌ام. ‌ فیلم «تلفن همراه رییس‌جمهور» اصلاحیه نخورد؟ یکی، دو مورد اصلاحیه داشتیم. اصلاحیه اول این بود که یک سکانس را کلا خارج کنیم که سکانسی بود که آقای رییس‌جمهور در تلویزیون صحبت می‌کند. من این کار را نکردم و فقط یک پلان را حذف کردم. یک اصلاحیه دیگر هم بود که به هر حال انجام دادیم. ‌ در آخر اگر صحبتی دارید بفرمایید. چند شب گذشته تیزرهای این فیلم توقیف شد و فیلم الان بدون تیزر اکران شده. امیدوارم مردم خودشان با تماشای فیلم نشان دهند که موافق این انتقادها هستند یا نه.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.