|

بحران آب کشور جدی‌ است

علیرضا توکلی . دانشجوی دکترای آبیاری و زهکشی

کشور ایران با توجه به دارا بودن اقلیم خشک و نیمه‌خشک، متوسط بارندگی کمتر از یک‌سوم جهانی و توزیع ناهمگون زمانی و مکانی این بارش و همچنین تبخیر سه‌‌برابری نسبت به متوسط جهانی، وضعیتی نامناسب از نظر منابع آبی دارد. به استناد مطالعات طرح جامع آب کشور، منشأ اصلی منابع آب ایران را ریزش‌های جوی بر پهنه جغرافیایی کشور تشکیل می‌دهد. طبق آمار سایت شرکت مدیریت منابع آب کشور، حجم بارش کشور در سال آبی گذشته بالغ بر 360‌میلیارد‌مترمکعب است. با توجه به تبخیر زیاد در کشور، حدود 70‌درصد این آب از دسترس ما خارج می‌شود. همچنین در بهترین شرایط می‌توانیم حداکثر از 80‌درصد آب باقیمانده استفاده کنیم، پس مقدار کل آب تجدید‌پذیر کشور به 86‌میلیارد‌مترمکعب تبدیل می‌شود. شاخص‌های مختلفی برای بررسی وضعیت منابع آب وجود دارد که در این مقاله به تعدادی از مهم‌ترین این شاخص‌ها اشاره می‌کنیم. شاخص فالکن مارک (که از تقسیم کل منابع آب تجدید‌پذیر کشور به کل جمعیت به دست می‌آید) برای کشور ما برابر 1147 مترمکعب در سال است. با توجه به اینکه کشورهایی که دارای سرانه‌ای بین 1000 تا 1700 مترمکعب باشند، جزو کشورهایی با تنش آبی محسوب می‌شوند، بنابراین وضعیت کشور در محدوده تنش آبی قرار می‌گیرد. ولی این وضعیت زمانی بغرنج‌تر می‌شود که بدانیم طبق شاخص کمیسیون توسعه پایدار سازمان ملل، کشورهایی که بیش از 40‌درصد از منابع آبی تجدید پذیرشان برداشت کنند، با بحران شدید آب روبه‌رو هستند! پس کشور ما که از این منظر با اضافه برداشت سالانه‌ای بیش از شش‌میلیارد‌مترمکعب رتبه نخست جهان را داراست، وضعیتی بسیار بحرانی‌تر دارد. همچنین براساس شاخص موسسه بین‌المللی مدیریت آب، ایران در وضعیت بحران شدید آبی قرار دارد. بنا به گزارش این موسسه، کشور ایران برای حفظ وضع موجود خود تا سال 2025 باید بتواند 112‌درصد به منابع آبی قابل استحصال خود بیفزاید که این مقدار با توجه به امکانات و منابع آب موجود غیرممکن به نظر می‌رسد. با توجه به مطالب فوق می‌توان این نتیجه‌گیری را کرد که وضعیت کشور از نظر منابع آبی بسیار بحرانی‌تر از آنچه تصور می‌شود است. با توجه به اینکه سرنوشت این کشور از دیرباز با پارامترهای مختلف اقلیمی گره خورده است، بنابراین نمی‌توان و نباید تمام مشکلات فعلی را ناشی از اقلیم دانست. به نظر می‌رسد مدیریت در سطح کلان در بخش‌های مرتبط با آب کشور در به‌وجود آمدن این شرایط نابسامان و ادامه آن نقش اصلی را ایفا کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.