|

نگاهی اجمالی به وضعیت الجزایر و رییس‌جمهورش

مرد تمام‌نشدنی

تانیا تجلی

1 وقتی «الجزیره» خبر داد عبدالعزیز بوتفلیقه به علت بیماری جان خود را از دست داده است همه چیز در الجزایر به هم ریخت؛ «مرد تمام‌نشدنی» الجزایری‌ها به فرانسه رفته بود تا مداوا شود ولی به ناگاه این شبکه عرب‌زبان، خبر فوتش را اعلام کرد! خبر برگرفته از چند سایت محلی و نه چندان معتبر در الجزایر بود که سران این شبکه متمول را هم به اشتباه انداخت. کار به جایی رسید که «الجزیره» خیلی زود خبر را تکذیب کرد و مقامات بلندپایه الجزایر را هم به واکنش واداشت؛ پروفسور رشید بوقربال، مدیر مرکز ملی پزشکان ورزشی الجزایر، در گزارشی که رویترز به آن پرداخت این مورد را دروغ محض توصیف کرد. 2 برای نسل نوجوان الجزایر، این کشور بدون نام بوتفلیقه بی‌معنی است؛ رییس‌جمهوری که در سال 99 به قدرت رسید و سپس در دو دوره متوالی دیگر هم توانست با اکثریت آرا به قدرتش ادامه دهد؛ حداقل 14سال می‌شود که الجزایر بدون بوتفلیقه رنگ فرد و حزب جدیدی را به خود ندیده است؛ اما سوال این روزهای حزب اپوزیسیون در الجزایر چیز دیگری است: «این سه قرار است تبدیل به چهار شود؟ اجازه ندهید...» این عدد سه، برتری بوتفلیقه در سه دوره گذشته انتخابات ریاست‌جمهوری در الجزایر است و عدد چهار هم خیز این سیاستمدار 76ساله برای اعلام کاندیداتوری‌اش در سال 2014، آن هم برای چهارمین دوره متوالی است. 3 برای نسل سالخورده الجزایر هم نام بوتفلیقه نقشی پررنگ در ذهن دارد؛ در واقع همه آنهایی که سیاست این کشور را زیر و رو کرده‌اند می‌دانند که حضور رییس‌جمهور کنونی‌شان که پنجمین رییس‌جمهور تاریخ الجزایر هم به حساب می‌آید، در تاریخ سیاسی‌شان محسوس بوده، تاریخ آن هم برمی‌گردد به سپتامبر 1962 و زمانی که احمدبن‌بلا اولین دولت الجزایر را تشکیل داد. در آن زمان او زمام وزارت جوانان و گردشگری را به دستان جوان 25ساله‌ای داد که تازه پشت لبش سبز شده بود و برای خودش روزهای بهتری در سیاست می‌دید؛ عبدالعزیز بوتفلیقه. یک‌سال برای او کافی بود تا نشان دهد استعداد فراوانی دارد و رییس‌جمهور بن‌بلا در سال بعد یعنی در سال 63 او را به عنوان وزیر امور خارجه معرفی کرد؛ سمتی که تا سال 1979 آن را به عهده داشت و در زمان به قدرت‌رسیدن حواری بومدین هم بر سر کار ماند... بوتفلیقه به‌غیر از یک دوره چند ساله که ظاهرا تن به تبعید خودخواسته داد همواره در دولت الجزایر سمت داشته و پست‌های مختلفی را تا رسیدن به ریاست‌جمهوری تجربه کرده است. 4 «از زمان استقلال الجزایر در سال 62، این ارتش بوده که همیشه رییس‌جمهور را انتخاب کرده است: بن بلا، بومدین، بن جدید، بو دیاف، زروآل و البته بوتفلیقه». این استدلالی است که رشید تلمچانی، کارشناس چندزبانه الجزایر، برای «رویترز» می‌آورد و درست هم به نظر می‌آید. برای به قدرت‌رسیدن بوتفلیقه که البته ادعا داشت زودتر از سال 99 باید به قدرت برسد نیاز است دوباره فلش بک بزنیم: سال 1956 در زمان جنگ الجزایر، ارتش آزادی ملی (ALN) شاخه نظامی و مستقل جبهه آزادی ملی (FLN) به همه دانشجویان الجزایری دستور می‌دهد به این شاخه بپیوندند. عبدالعزیز بوتفلیقه در سال 1999 به عنوان کاندیدای مستقل در انتخابات شرکت کرد و با 8/73 آرا هم موفق شد رییس‌جمهور شود. در دوره بعدی یعنی در سال 2004 برتری او قاطعیت بیشتری داشت و این‌بار بوتفلیقه با 99/84درصد آرا بر مسند قدرت نشست؛ اما همه آنهایی که شک داشتند بوتفلیقه با حمایت ارتش به ریاست‌جمهوری رسیده در دوره بعدی یعنی در سال 2009، شک خود را به یقین تبدیل کردند؛ این‌بار او به عنوان کاندیدای حزب آزادی ملی، پا به میدان رقابت گذاشت تا با 24/90درصد آرا مجددا و برای سومین‌بار به قدرت برسد. نکته قابل توجه در همه این دوره‌ها اینکه تمام رقبای او همواره به تقلب در انتخابات اعتراض داشتند و حتی در دوره نخست هر شش رقیب او به علت زدوبند ارتش و تخلفات انتخاباتی از رقابت دست کشیدند. 5 بیمارستان «ول دو گرس». محمد بوتفلیقه در این بیمارستان در پاریس بستری است و مسوولان دفتر او در پاریس اعلام می‌کنند به زودی به الجزایر برمی‌گردد. این‌بار پزشکان به جای «سکته مغزی» از «مشکل مغزی جزیی» نام بردند تا حزب اپوزیسیون مردم را بیش از پیش تحریک نکنند. ولی بیمارستان ول دو گرس برای بوتفلیقه تازگی ندارد؛ اولین‌بار در سال 2005 و روز 26نوامبر بود که رییس‌جمهور الجزایر پایش به این بیمارستان مجهز گشوده شد. در آن زمان اجازه داده نشد تا جزییات پرونده او در بیمارستان به بیرون درز پیدا کند. 20 آوریل 2006 زمان دیگری بود که گذر بوتفلیقه به «ول دو گرس» افتاد. مدت اقامت در پاریس کوتاه بود و عنوان شد برای پیگیری معالجات قبلی به این محل رفته‌اند. شش سال بعد و در تاریخ 14 سپتامبر 2011 بوتفلیقه دوباره میهمان «ول دو گرس» پاریس شد و در 28 آوریل 2013 هم دوباره سری به محل مورد علاقه‌اش زد و هوادارانش را نگران و حزب اپوزیسیون را کمی خوشحال کرد. در واقع از همان سال 2005 موضوع سلامتی بوتفلیقه محل سوال بوده و خیلی‌ها متقاعد شده‌اند که او دیگر نباید بر مسند قدرت بنشیند. علی یحیی عبدالنور، یکی از مخالفان بوتفلیقه به خبرگزاری فرانسه گفت پیش‌تر هم چنین دغدغه‌ای وجود داشته است: «سال 2009 درست یک روز قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری در بیانیه‌ای عمومی درخواست کردیم چند پزشک بی‌طرف وضعیت جسمانی بوتفلیقه را بررسی کنند و مردم را در جریان قرار دهند. ولی این اتفاق هرگز آن‌طور که باید و شاید نیفتاده است.» 6 در الجزایر گروه‌های مختلف حالا متفکر مانده‌اند؛ خیلی‌ها منتظر واکنش عبدالعزیز بوتفلیقه هستند. مرد سیاستی که درست در روزهایی که «بهار عربی» کشورهای عرب‌زبان را در می‌نوردید، به‌طور عجیبی دستور تغییر قانون اساسی الجزایر را صادر کرد تا از گزند اعتراضات مردمی در امان بماند. بوتفلیقه چه کار خواهد کرد؟ در پاسخ به این سوال رشید تلمچانی حرف‌هایی برای گفتن دارد: «سیاستی که بوتفلیقه در پیش گرفت و گروه‌های اسلامگرای تندرو را منزوی کرد، حالا به دادش رسیده است. در واقع این گروه دیگر توانی ندارد که بخواهد برای رسیدن به قدرت مبارزه کند. پس اگر بوتفلیقه از قدرت کناره‌گیری کند انتخابات در کمال آرامش برگزار می‌شود و این‌بار دیگر تقلب هم صورت نمی‌گیرد.» اما این فرضیه فقط در ذهن این کارشناس الجزایری شکل نگرفته است. در واقع بیماری بوتفلیقه خیلی‌ها را مجاب کرده که از قدرت کناره‌گیری خواهد کرد. احمد ادیمی، کارشناس مسایل الجزایر و افسر بازنشسته ارتش، واقعیت را به صورت مشخص‌تری به «رویترز» می‌گوید: «بوتفلیقه می‌تواند اعلام کند به علت مشکلات جسمانی‌اش، دوره ریاست‌جمهوری‌اش را کوتاه می‌کند و دستور دهد تا انتخابات زودتر از موعد برگزار شود. درست مثل همان شیوه‌ای که خودش سر کار آمد؛ در سال 1998 لیامین زروآل به همین علت کناره‌گیری کرد و کار را به بوتفلیقه سپرد. اما اگر بوتفلیقه تصمیم بگیرد تا پایان دوران ریاست‌جمهوری‌اش، یعنی تا یک‌سال دیگر در قدرت بماند، آنگاه این به آن معنی است که می‌خواهد برای انتصاب جایگزینش پافشاری کند؛ اما به نظرم مسوولان الجزایری آمادگی و البته علاقه‌ای برای پذیرش چنین وضعی نخواهند داشت و نمی‌توان تحلیل روشنی از آینده الجزایر داد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.